ครูยอด
นาย วิสุทธิ์ เหล็กสมบูรณ์

คำขอโทษแห่งชัยชนะ???


คำขอโทษ จึงน่าจะเป็นองค์ประกอบสำคัญประการหนึ่งไม่เพียงแต่ในการฝึกไอคิโด แต่รวมทั้งในการวิจัย การทำงานพัฒนาร่วมกับชาวบ้าน รวมถึงการใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับคนและสรรพสิ่งอื่นๆ

เสาร์นี้ สโมสรน้อยๆของเราก็พาเด็กๆไทใหญ่ไปเป็นอาสาสมัครสอนศิลปะการป้องกันตัว ไอคิโดให้เด็กๆลีซูและกะเหรี่ยง โรงเรียนศูนย์ปางมะผ้าเช่นเคย

 

แต่วันนี้ มีการเรียนรู้ที่พิเศษขึ้นมาหน่อย และเป็นการค้นพบของเด็กๆโดยธรรมชาติ

ระหว่างทางที่พบขับรถพาเด็กๆแกนนำอาสาสมัครชาวไทใหญ่ไปร่วมด้วยช่วยฝึกนั้น เด็กๆก็คุยจ้อถึงเรื่องราวต่างๆมากมาย

 

จากเด็กที่เคยเงียบขรึมกับเรา ตอนนี้แย่งกันคุยใหญ่ ผมก็แอบปลื้มในใจลึกๆ ผมพบว่า ถ้าเราอยากให้เด็กพูดความจริงกับเรา เราต้องเข้าไปนั่งในหัวใจของเขาให้ได้เสียก่อน แล้วเขาจะเล่าสิ่งต่างๆออกมาเอง โดยที่เราไม่ต้องไปเซ้าซี้ถามอะไรมากมาย

 

หลักการอย่างนี้ ใช้ได้ดีกับการทำงานวิจัยภาคสนามครับ คือไม่ต้องรีบถามชาวบ้าน แต่คอยตอบคำถามเขาก่อนจนกว่าจะแน่ใจว่าเขาไว้วางใจเรา แล้วจึงค่อยๆถามอย่างถนอมน้ำใจ

 

มีนักวิจัยจำนวนมาก ไม่อินังขังขอบกับคำถามและท่าทีที่ใช้กับชาวบ้าน จะโดยตั้งใจหรือไม่ก็ตาม ผมคิดว่ามันเป็นวิธีวิทยาแบบ ชนชั้นกลางที่มักยึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง จนไปลดทอนความเป็นมนุษย์ของผู้อื่น อันนี้ไม่ค่อยมีใครพูดถึงเท่าไร แต่ผมว่าสำคัญมากนะครับ

เพราะหากเป้าหมายของงานวิจัยก็ดี งานพัฒนาก็ดี หรือการฝึกอบรมอะไรต่อมิอะไรก็ดี เป็นไปเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งแก่ชุมชนแล้วไซร้ แต่ยังใช้วิธีการที่ไม่ละเอียดอ่อนต่ออารมณ์ความรู้สึกของคนในสังคมนั้นๆ อันนี้ก็ไม่น่าจะใช่งานที่ดีแน่นอน 

 

วกกลับมาที่เรื่องหนึ่งที่เด็กบ่นให้ฟัง  ก็คือกีฬากับการแข่งขัน เด็กหญิงวัยสิบสี่คนหนึ่งเล่าว่าว่ากีฬาแพ้แต่หลายครั้งที่คนไม่ยอมแพ้ และลงเอยด้วยการต่อยตี หรือหัวเราะเยาะเหยียดหยามใส่กัน ตัวเธอไม่ชอบเอาเสียเลย  แม้บางทีเธอแข่งชนะ แต่ก็รู้สึกเสียใจแทนคนแพ้ อยากจะขอโทษเขาอยู่

 

 ขอโทษ ทั้งๆที่เป็นผู้ชนะเนี่ยนะ???”

 

การฝึกซ้อมวันนี้ มีเด็กหญิงและชายรวมกันสิบสี่คน แต่ทุกคนเริ่มปรับตัวกันได้ดีขึ้นกว่าเดิมมาก แม้จะยังมีการแหย่กันอยู่ตามวิสัยเด็ก แต่สิ่งที่เด่นชัดขึ้นมาในวันนี้ หาใช่ทักษะการฝึกที่ดีขึ้นไม่ แต่หากเป็นคำว่า ขอโทษ

 

ผมสังเกตว่า บรรยากาศการฝึกเต็มไปด้วยเสียงหัวเราะและรอยยิ้มก็จริง แต่ก็มีบ้าง ที่มีการเล่นพลาดพลั้ง และจุดนี้เองที่เด็กได้กล่าวขอโทษซึ่งกันและกัน

 

 

 

ไอคิโดเราไม่เหมือนการต่อสู้ชนิดอื่นๆนะครับ  ในการฝึกไอคิโด ทุกคนเป็นเพื่อนร่วมฝึกกัน ไม่มีใครแพ้ ไม่มีใครชนะ เพราะเราไม่แข่งกัน เราฝึกเพื่อรักษาซึ่งกันและกัน ช่วยให้ต่างฝ่ายต่างกล้าหาญและอ่อนโยน แก้ไขความรุนแรงให้จบลงอย่างสันติได้ จึงจะเก่งผมบอกเด็กไปอย่างนี้

 

ตัวชี้วัดความสำเร็จของการฝึกวันนี้ คือ คำขอโทษของเด็กบางคนที่พลาดพลั้งทำให้เจ็บ หรืออาย ผมคิดว่ามิตรภาพหลังการฝึก ยิ่งใหญ่กว่ามายาของการแพ้หรือชนะอย่างเทียบมิได้

 

คำขอโทษ จึงน่าจะเป็นองค์ประกอบสำคัญประการหนึ่งไม่เพียงแต่ในการฝึกไอคิโด แต่รวมทั้งในการวิจัย  การทำงานพัฒนาร่วมกับชาวบ้าน รวมถึงการใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับคนและสรรพสิ่งอื่นๆ

จากเด็กสู่ผู้ใหญ่  ผมคงต้องมาทบทวนว่า วันนี้ผมขอโทษใคร (พ่อ แม่ พี่น้อง ภรรยา ลูก เพื่อนฝูง ลูกน้อง ชาวนา ฯลฯ) หรือสิ่งใด (ต้นไม้, แมลง, สัตว์, ดิน, น้ำ, ป่า ฯลฯ)บ้างแล้วหรือยัง??

หมายเลขบันทึก: 113362เขียนเมื่อ 21 กรกฎาคม 2007 23:09 น. ()แก้ไขเมื่อ 6 กันยายน 2013 18:10 น. ()สัญญาอนุญาต:


ความเห็น (4)

แวะมาอ่านและให้กำลังใจคนทำงานครับ.. 

เห็นบรรยากาศการเรียนรู้ของเด็ก ๆ แล้วอ่านไปยิ้มไป

มีความสุขที่ได้เห็นภาพแบบนี้ครับ  โดยเฉพาะ "คำขอโทษแห่งชัยชนะ"  ถูกใจครับ...

 

สวัสดีค่ะ

P

ค่ะ คำขอโทษเป็นมรรยาทที่ดี คู่กับขอบคุณค่ะ

เราทุกคน ทั้งเด็ก ผู้ใหญ่ คงต้องพยายามให้ติดปากเลยนะคะ

ชื่นชมกับกิจกรรมของคุณมากค่ะ

สวัสดีครับ

  • แวะมาให้กำลังใจคนทำงานที่มีพลัง
  • และมาชื่นชมการขับเคลื่อนงานที่มีคุณภาพ
  • การทำงานกับเด็กเป็นเสมือนการเยียวยาสังคมและโลกที่บอบช้ำด้วยนะครับ (ผมคิดเช่นนั้น)
  • ยิ่งเป็นเด็กที่อยู่ห่างไกลจากความศิวิไลซ์  กิจกรรมที่สร้างขึ้นยิ่งทรงคุณค่าอย่างมหาศาล
  • ...... 
  • เป็นวิธีวิทยาแบบ ชนชั้นกลางที่มักยึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง จนไปลดทอนความเป็นมนุษย์ของผู้อื่น
  • ผมค่อนข้างประทับใจคำมุมมอง หรือทัศนะข้างต้นนั้นมาก  นั่นคือส่วนหนึ่งที่สะท้อนให้เห็นว่าผู้ที่คิดเช่นนั้น  ตกผลึกและลึกซึ้งกับวิถีแห่งการทำงานกับชุมชนเป็นยิ่งนัก
  • และจริงดังว่า ...ทุกครั้งที่ผมลงชุมชน  ผมก็มักที่จะฟังมากกว่าพูด ...  หลายเรื่องเราไปเรียนรู้ในชุมชน  หลายเรื่องเราและชุวบ้านก็ร่วมเรียนรู้ด้วยกัน
  • ....
  • และสำหรับใจความหลักของบันทึกที่งดงามนี้ ... แน่นอนครับ   มิตรภาพ ต้องอยู่เหนือชัยชนะ ...เสมอไป
  • ...
  • ผมเป็นกำลังใจให้ครับ
  • สวัสดีครับ คุณสุภัทร

    • นอกจากผมจะคิดถึง  "คำขอโทษแห่งชัยชนะ "แล้ว อีกด้านหนึ่ง เราอาจจะต้องนึกถึง "คำขอบคุณแห่งการปราชัย" ด้วย???

    ขอบคุณคุณ sasinanda มากนะครับ ที่ช่วยกระตุกผมจากหล่ม "งาน" ขึ้นมามีสติกับพื้นฐานของความรัก.....ครอบครัว

    •         คำขอโทษ และขอบคุณ เป็นมารยาทที่ดี ปลูกฝังได้ตั้งแต่ยังเล็กเลย ผมได้ดีมาทุกวันนี้ จำได้ว่าเพราะมีครูที่โรงเรียนสมัยประถม แกสอนให้ผมรู้จักไหว้ ขอบคุณ และขอโทษ อยู่เสมอ ต้องขอบคุณไปถึงครูเหล่านั้นด้วยนะครับ

    ยินดีที่แวะมาให้กำลังใจกันนะครับ พี่แผ่นดิน

    •         ผมก็แค่คนธรรมดา ที่มีเวลา และโอกาสมากกว่าคนจนคนอื่นๆ ทำให้ได้ร่ำเรียนและออกมาสู่ชนบท ยังไงๆ ผมก็ยังล้างคราบ "ชนชั้นกลาง" ของตนเองไม่ออก ดีที่สุดก็ยอมรับมันซะเลยว่าตัวเองก็นกกระจอกตัวหนึ่งนะครับ ก็จะพยายามใช้คุณสมบัติของนกกระจอกให้ยังประโยชน์แก่ระบบนิเวศตามอัตภาพ
    •          เผื่อจะได้นอนตายตาหลับ.....กลับไปสู่เม็ดดินเม็ดทราย...ในสักวัน
    • การสร้างคนจากกิจกรรมนักศึกษา เป็นสิ่งสำคัญมาก ผมมีความสุขกับทั้งงานและชีวิตครอบครัวอย่างนี้ได้เพราะกิจกรรมนักศึกษา ผมจึงติดหนี้บุญคุณกิจกรรมนักศึกษาอยู่ไม่น้อย
    • งานของพี่แผ่นดินจึงเป็นเรื่องสำคัญและท้าทายมากๆ ผมเอาใจช่วยเช่นกันครับ
    พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
    ขอแนะนำ ClassStart
    ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
    ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี