รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ ระบุถึงบริการทางสาธารณสุขที่ได้มาตรฐานไว้สองแห่ง แห่งแรกอยู่ในหมวดที่ ๓ ว่าด้วย สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย มีการระบุไว้ใน มาตรา ๕๒ ถึงสิทธิ ในการรับบริการทางสาธารณสุขที่ได้มาตรฐานของบุคคลทุกคนใน แผ่นดินไทย ว่า
มาตรา ๕๒ บุคคลย่อมมีสิทธิเสมอกันในการรับบริการทางสาธารณสุขที่ได้มาตรฐาน และผู้ยากไร้มีสิทธิได้รับการรักษาพยาบาลจากสถานบริการสาธารณสุขของรัฐ โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ทั้งนี้ตามที่กฎหมายบัญญัติ การบริการสาธารณสุขของรัฐต้องเป็นไปอย่างทั่วถึงและมีประสิทธิภาพ โดยต้องส่งเสริมให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและเอกชนมีส่วนร่วมด้วย เท่าที่จะกระทำได้ การป้องกันและขจัดโรคติดต่ออันตราย รัฐต้องจัดให้แก่ประชาชนโดยไม่คิดมูลค่าและ ทันต่อเหตุการณ์ ทั้งนี้ตามที่กฎหมายบัญญัติ
แห่งที่สองที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยระบุถึง บริการที่ได้มาตรฐาน คือ มาตรา ๘๒ ใน หมวดที่ ๕ ที่ว่าด้วย แนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐ ซึ่งระบุถึงนโยบายพื้นฐานเกี่ยวกับ การสาธารณสุข ที่รัฐจะต้องดำเนินการอยู่อย่างเป็นปกติว่า
มาตรา ๘๒ รัฐต้องจัดและส่งเสริมการสาธารณสุขให้ประชาชนได้รับบริการที่ได้มาตรฐาน และมีประสิทธิภาพอย่างทั่วถึง เพื่อการดำเนินการให้บรรลุผลตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญได้อย่างเป็นรูปธรรม รัฐ โดยกระทรวงสาธารณสุข จึงต้องกำหนดมาตรฐานของ “บริการ ”ให้เป็นที่แน่นอน เรียกว่า “มาตรฐานบริการสาธารณสุข ”โดยมาตรฐานดังกล่าวจะต้องระบุถึง บริการ ที่ประชาชนจะได้รับ และต้องกำหนดในสิ่งที่ เป็นที่ยอมรับของประชาชนผู้รับบริการ อีกด้วย
แนวคิดและหลักการสำคัญของมาตรฐาน
1. ผู้ที่มาสถานพยาบาลทั้งผู้ป่วยและญาติ ล้วนแต่มีความทุกข์กังวลอยู่ทั้งสิ้น การได้รับผลการตรวจที่ดีๆ ผลการวินิจฉัย ความเห็นและคำแนะนำ ยา เวชภัณฑ์ และหัตถการที่ดีๆ การเฝ้าระวังดูแลที่ดีๆ ได้ใช้อุปกรณ์และสถานที่ที่ดีๆ ได้รับการฝึกทักษะที่ดีๆ เป็นต้น
2. เขาเหล่านั้นจึงจะคลายทุกข์กังวลลงได้ อัตราตายจึงจะต่ำลงตามที่โรงพยาบาลและผู้บริหารการสาธารณสุขต้องการ เราเรียก ผลการตรวจ ผลการวินิจฉัย ความเห็นและคำแนะนำ ยา เวชภัณฑ์ หัตถการ ฯลฯ สิ่งทั้งหลายเหล่านี้ว่า สิ่งส่งมอบ หรือเรียกกันโดยทั่วไปว่า บริการชุมชนและสังคม ทั้งในเมืองและในชนบท ล้วนมีปัญหาสุขภาพและสุขภาวะอยู่มากมาย ผู้คนที่มาอยู่รวมกันในชุมชน บ้างก็มีปัญหาสุขภาพ บ้างก็มีพฤติกรรมที่บั่นทอนสุขภาพ บางคนก็เป็นผู้พิการ การประกอบอาชีพของคนในชุมชนเอง ก็บ่มเพาะปัญหาสุขภาวะของชุมชน ทีละเล็กทีละน้อย ของเสียบางชนิดซึ่งเกิดจากการดำรงชีวิตของคนในสังคม ก็สร้างปัญหาให้แก่สังคมเอง เชื้อโรคบางชนิดก็เคลื่อนย้ายติดตามสัตว์ประเภทย้ายถิ่นตามธรรมชาติเข้ามาสู่ชุมชน ฯลฯ สิ่งเหล่านี้เป็นทุกข์ของแผ่นดิน บริการสาธารณสุข ที่มีคุณภาพได้มาตรฐานเท่านั้นที่จะสามารถช่วยผ่อนทุกข์ของแผ่นดินลงได้อย่างเป็นรูปธรรม
บริการสาธารณสุข ที่กำหนดเป็นมาตรฐาน หมายถึง สิ่งส่งมอบ ดังต่อไปนี้
๑ . ผลการตรวจ๒. ผลการวินิจฉัยเบื้องต้นและ/หรือข้อสันนิษฐาน ๓
. ความเห็นและคำแนะนำ๔. การฝึกทักษะที่สำคัญและจำเป็นให้สามารถปฏิบัติตนได้ ๕
. การเฝ้าระวังดูแล ทั้งขณะอยู่ในพื้นที่ ขณะเคลื่อนย้าย รวมทั้งบริการส่งต่อ๖. บริการยา วัคซีน เวชภัณฑ์ หรือผลิตภัณฑ์ใดๆ ที่ให้ ผู้รับบริการไป ๗
. หัตถการที่กระทำต่อร่างกายผู้รับบริการ๘. ผลงานที่ดำเนินการให้ (มิใช่หัตถการ)
๙ . สิ่งของ เครื่องมือ อุปกรณ์ สถานที่ ที่จัดไว้ให้ผู้รับบริการได้ใช้หรือใช้กับผู้รับบริการ ๑๐. ผลงานและสิ่งเหลือทิ้งที่มีผลกระทบต่อชุมชนและสังคม เมื่อกล่าวถึงคุณภาพของสิ่งหนึ่งสิ่งใด หมายถึงลักษณะที่ดีของสิ่งนั้น จะต้องกำหนดไว้เป็นข้อกำหนด (Specification) จึงจะเชื่อถือได้ และข้อกำหนดคุณภาพของสิ่งหนึ่งสิ่งใด เมื่อใช้โดยทั่วไป อย่างทั่วถึง สม่ำเสมอ เราเรียกข้อกำหนดนั้นว่า มาตรฐาน (Standard)
มาตรฐานบริการสาธารณสุข หมายถึง มาตรฐาน ซึ่งกำหนดลักษณะพึงประสงค์ของผลลัพธ์ของกระบวนการให้บริการสาธารณสุข เป็นสิ่งส่งมอบที่มีคุณภาพที่ให้แก่ประชาชนผู้รับบริการ แก่ชุมชน และแก่สังคม
3. มาตรฐานบริการสาธารณสุข เป็นมาตรฐานที่มุ่งเน้น ต่อ ผู้รับบริการ โดยมีความเห็นร่วมกันในการร่างมาตรฐานกำหนดขึ้นจากผู้เกี่ยวข้องอย่างน้อย ๔ ฝ่าย ดังนี้
๑ . กลุ่มตัวแทนภาคประชาชนผู้รับบริการ ซึ่งเป็นผู้ทวงถามบริการที่ได้มาตรฐาน ในฐานะเป็นผู้ที่รับผลกระทบโดยตรง๒. กลุ่มตัวแทนของผู้ให้บริการ ซึ่งเป็นผู้เสนอบริการที่ได้มาตรฐาน ในฐานะเป็นผู้ปฏิบัติที่มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรง ๓
. ผู้เกี่ยวข้องอื่น ซึ่งเป็นผู้ที่สามารถให้ความเห็นที่สำคัญในการกำหนดหรือการใช้มาตรฐาน เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด แก่การนำมาตรฐานไปประยุกต์ใช้จริงต่อไป๔. กระทรวงสาธารณสุข เป็นเจ้าของมาตรฐาน ในฐานะผู้รักษาการตามมาตรฐานฉบับนี้ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ ได้นำร่างมาตรฐานบริการสาธารณสุข ไปดำเนินการรับฟังความคิดเห็นของประชาชน
( ประยุกต์ใช้ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วย การรับฟังความเห็นของประชาชน พ . ศ . ๒๕๔๘ ) โดยการสุ่มสอบถามความเห็น จากกลุ่มประชาชนผู้รับบริการจริง ณ สถานที่ที่ให้บริการจริง ครบทุกภาค แล้วนำผลสรุปเสนอกระทรวงสาธารณสุข พิจารณาอนุมัติ และประกาศใช้เป็นมาตรฐานของกระทรวงสาธารณสุขกระทรวงสาธารณสุขใช้มาตรฐานฉบับนี้ ในการจัดและ ส่งเสริมเพื่อยึดถือเป็นหลักว่า บริการสาธารณสุขที่จะต้องจัดให้มี และส่งมอบให้แก่ผู้รับบริการ ให้แก่ชุมชน และสังคม มีอะไรบ้าง และคุณภาพเป็นอย่างไร
