เพลงอีแซว (การแสดงพื้นบ้าน)
“ลานวัฒนธรรมที่สามชุก”
ตลาดเก่า 100 ปี พบกับแชมป์เพลงอีแซวสุพรรรณฯ
วันนี้ (วันที่ 16 มิถุนายน 2550) ตั้งแต่เวลา 10.00 น. สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดสุพรรณบุรี ได้จัดโครงการลานวัฒนธรรมเพื่อเยาวชนและครอบครัวขึ้นที่ ตลาดเก่า 100 ปี สามชุก อำเภอสามชุก จังหวัดสุพรรณบุรี โดยมีหลักการและเหตุผล ดังนี้
ปัจจุบันสังคมไทยได้ถูกกระทำด้วยกลไกของการเปลี่ยนแปลตามกระแสโลก ทำให้วัฒนธรรมของไทยถูกทำลายส่งผลถึงพฤติกรรมของคนไทย โดยเฉพาะเยาวชนและครอบครัว สภาวัฒนธรรมจังหวัดสุพรรณบุรีร่วมกับสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดสุพรรณบุรี พิจารณาแล้วเห็นว่า การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้สถาบันครอบครัวจะส่งผลต่อการพัฒนาเด็ก เยาวชนให้มีคุณภาพ สามารถพัฒนาตนเองและสังคม รู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงของสังคมโลกอย่างเชื้อมั่นบนพื้นฐานคุณค่าของวัฒนธรรมไทย จึงได้จัดโครงการลานวัฒนธรรมเพื่อเยาวชนและครอบครัวขึ้น
โดยมุ่งเน้นที่จะส่งเสริมความเข้มแข็งให้ครอบครัวในสังคมไทยมีความอบอุ่น มีโอกาสได้ใช้เวลาว่างในช่วงวันหยุด ได้อยู่ร่วมกันดูแลกัน ทำให้เกิดความใกล้ชิดผูกพันซึ่งกันและกันเป็นครอบครัว ที่อบอุ่น รวมทั้งสามารถปรับตัวและแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ในสถานการณ์ปัจจุบันได้อย่างเหมาะสม และเพื่อสนองนโยบายการเสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรมในวิถีชีวิตของคนในสังคม โดยผ่านทางกิจกรรมทางวัฒนธรรม การแสดงเพลงพื้นบ้าน “เพลงอีแซว”
ผมนำเด็ก ๆ ในคณะเพลงอีแซวสายเลือดสุพรรณ “โรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1” ไปร่วมกิจกรรม จำนวน 15 คน ผมด้วย เป็น 16 คน มีเด็กๆ อีกจำนวน 8 คนที่ไม่อาจไปได้ (รถตู้เต็ม) พวกเราไปถึงสถานที่จัดงานเวลา 09.14 น. ที่ลานโพธิ์คือสถานที่จัดงาน ในวันนี้ เป็นวันเสาร์ ผู้คนหลั่งไหลกันมาที่ตลาดเก่า 100 ปี สามชุกนับจำนวนพันคน หรืออาจจะมากกว่า สถานที่จอดรถที่ทางเทศบาลจัดเอาไว้ให้เต็มหมด แม้แต่ลานจอดรถของเอกชนก็เต็ม (คนมากจริงๆ) พอพาเด็ก ๆ เดินไปถึงด้านหน้าพิพิธภัณฑ์ บ้านขุนจำนง จีนารักษ์ คนแน่นเดินเข้าไปไม่ได้ ผมเดินตรงไปยังเวทีแสดง วันนี้สำนักงานวัฒนธรรมร่วมกับคณะกรรมการพัฒนาตลาดสามชุก ได้จัดเตรียมสถานที่เอาไว้สวยงามน่าดูมากครับ ที่ฉากหลังของเวทีมีภาพพิมพ์ (อิงค์เจ็ท) เป็นบรรยากาศของการแสดงเพลงอีแซวนักเรียนผสมผสานกันหลายคณะ เดินไปหลังเวทีมีที่พักนักแสดง ที่ด้านข้างมีห้องน้ำบริการนักแสดงและผู้ชมด้วย
ที่หน้าเวทีมีการจัดเตรียมเก้าอี้ที่นั่งเอาไว้สำหรับผู้ชม ประมาณ 100 ที่นั่ง (มีเก้าอี้สำรอง 200 ตัว) เจ้าหน้าที่สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดมาให้การต้อนรับ และดูแลพวกเราเป็นอย่างดีครับ (งานนี้เป็นงานระดับจังหวัด) พิธีกรประชาสัมพันธ์ บอกข่าวความเคลื่อนไหวในวันนี้เป็นระยะ ๆ ตลอดเวลา จนมาถึงพิธีเปิดงาน เวลา 10.00 น. ท่านประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัด คือ คุณยอดชาย สุจิตต์ ร่วมด้วยประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอต่าง ๆ ได้แก่ คุณกิตติพงศ์ อุดมภักดีพงศ์ อำเภอสามชุก คุณประเสริฐ เพ็งผล อำเภอเดิมบางนางบวช คุณพงษ์วิน ชัยวิรัตน์ ประธานกรรมการพัฒนาตลาดสามชุกเชิงอนุรักษ์ ผู้ที่ได้ให้ความอนุเคราะห์สถานที่จัดงานที่แสนจะสวยงามจริง ๆ ครับ ใช้เวลาในการเปิดงานเพียง 7-8 นาที พิธีกรเชิญทุกท่านชมการแสดงเพลงอีแซวของโรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1 ทันที
นักแสดงทั้ง 15 คนเดินออกมาจากหลังเวที มายืนตามจุดที่ได้กำหนดอาไว้ ผู้ให้จังหวะ 3 คน นั่งที่เก้าอี้ยาวบนเวที (สถานที่แคบไปนิด) ผู้แสดงยืนเป็นแถวโค้งเกือบจะครึ่งวงกลม ผู้ร้องนำ 2 คน แยกตัวออกมายืนแถวหน้า คงปล่อยให้เหลือผู้แสดงประกอบ (ลูกคู่) จำนวน 11 คน ยืนอยู่แนวหลัง ก็ต้องเบียด ๆ กันหน่อย
ตอนที่ 1 บทร้องไหว้ครู เสียงขับเสภาของ อิม-หทัยกาญจน์และ ยุ้ย-รัตนา ดังขึ้น(ด้วยความไพเราะของเครื่องเสียง ท่านผู้ชมทยอยมาจนเต็มที่นั่ง ต้องจัดเสริม (อากาศร้อนไปนิด) เด็ก ๆ เขานั่งร้องไหว้ครูจนจบ 3 ช่วงตอนย่อย (ขับเสภา,เพลงอีแซว,เพลงแหล่) แล้วลุกขึ้นทำความเคารพท่านผู้ชม
ตอนที่ 2 เป็นการร้องเพลงออกตัว คนละนิดละหน่อยเพราะว่ามีเวลาน้อย ประมาณ 2 ชั่วโมงเท่านั้น ชาย-หญิงออกมาร้องออกตัวกันคนละบทสั้น ๆ พอให้ท่านผู้ชมรู้จัก มีลูกเล่น ลูกฮาและร้องทำนองเสียดสีสนุกสนานกันไปด้วย ต่อไปก็เป็นการเข้าเรื่องกันเลย
ตอนที่ 3 เป็นการนำเสนอ เรื่องราวของตลาดเก่า 100 ปี สามชุก เริ่มตั้งแต่พาชมเมืองสุพรรณ ไปยังสถานที่สำคัญต่างๆ มาถึงสามชุกแนะนำร้านค้าที่เขาพัฒนาเชิงอนุรักษ์ ประมาณ 10 ร้าน (ช่วงนี้มีผู้ชมทยอยกันออกมาให้รางวัล) อิม-ยุ้ย เดินลงเวทีไปรับรางวัลกันเป็นระยะ ๆ ตลอดเวลาที่ทำการแสดง (กราบขอบพระคุณผู้ที่มีเมตตาเด็กๆ ) เสียงเพลงมาจบลงตรงคำร้องที่ว่า “ใครมาเยือนเมืองสุพรรณ กลับถึงบ้าน ให้โชคดี ตลาดเก่า 100 ปีที่สุพรรณบุรี ภูมิใจ”
ตัวอย่างบทร้อง ตัดตอนเอามา
เอ๊ย.. ตลาดเก่าร้อยปี ยังอยู่ที่สามชุก
จากปู่ย่ามาจนถึงลูก ยังรักษาไว้
เรือนไม้สวยงาม อยู่ริมน้ำชายถนน
เต็มไปด้วยผู้คน ผ่านมาผ่านไป
ที่ริมน้ำท่าจีน ก่อนตะวันตกดิน ประทับจิต
ในวิถีชีวิต ที่ย้อนมาดู กันได้
สามชุกมีโรงสีไฟ การค้าขายขึ้นลง
ขื่อของขุนจำนง จีนารักษ์ ฝังใจ
ปัจจุบัน บ้านของท่าน คือพิพิธภัณฑ์ตำนาน
เก็บของเก่า มาเล่าขาน ด้วยผลงานแกะไม้
ขอบพระคุณทุกท่าน ที่รังสรรค์ให้มี
ผ่านมาแล้วหลายร้อยปี สุพรรณมีความหมาย
ใครมาเยือนเมืองสุพรรณ กลับถึงบ้าน ให้โชคดี
ตลาดเก่า 100 ปี ที่สุพรรณบุรี ภูมิใจ
ผมนั่งอยู่กับท่านประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัด (พี่ยอดชาย) ที่หน้าเวที ชมไปด้วยปรึกษากันไปด้วย ผมเรียนท่านว่า “พี่ครับ รอเดี๋ยวผมขอเข้าไปแต่งตัว และจะออกมาร้องเพลงอีแซวขอบคุณพี่สักนิดหนึ่ง”
ผมเข้าไปที่หลังเวที ใช้เวลาเปลี่ยนเครื่องแต่งตัว 10 นาที เป็นชุดนักแสดงและออกมาคารวะท่านผู้ชม ผมร้องเลยครับไม่ต้องพูดมาก ใช้คำร้องสด ๆ ทั้งหมด บอกเรื่องราวเกี่ยวกับครอบครัว วัฒนธรรมไทย และขอบพระคุณบุคคลสำคัญทุกท่านทุกฝ่าย (หยุดรับรางวัลเป็นระยะ ๆ มีขนมมาให้ด้วย) ผมประทับใจหลานคนหนึ่ง อายุราว 2-3 ขวบ คุณแม่ส่งขึ้นมาให้รางวัลผม เด็กหน้าตาท่าทางน่ารักมาก เก่งและกล้า เด็ก ๆ ในวงรีบไปจับมือ แล้วหนูคนนั้นก็ส่งเงินรางวัลให้ผม ผู้ชมปรบมือ ผมและเด็ก ๆ ในวงยื่นหน้าไปที่แก้มของหลานชายคนนั้นด้วยความสุขใจ ผมร้องเพลงอีแซวต่อไป ด้วยบทร้องต้องการที่จะฝากให้ทุกท่านช่วยกันดูแลเยาวชน ให้ความรัก ความอบอุ่น และหาโอกาสมาเยือนตลาด 100 ปี สามชุกบ้าง ผมผืนอยู่บนเวทีกับเด็ก ๆ ประมาณ 30 นาที ต่อไปเป็นการนำเสนอเพลงปะทะคารม
ตอนที่ 4 เพลงประ วันนี้เด็ก ๆ เขาเตรียมคิวเพลงกันมา 4 ตับ จำได้ว่า มีตับหมา (สุนัข) เฝ้านาย ตับขนมไทยชื่อไข่หงส์ ตับขอดู และตับด่ากระทบ (ผู้ชมปรบมือไปกับการโต้คารมของนักแสดง) ความสนุกสนานก็ผ่านมาถึงช่วงสุดท้ายของการแสดง เมื่อเวลา 11.55 น.
ตอนที่ 5 บทร้องเพลงลา โดย อิม-ยุ้ย เป็นผู้เริ่มร้องลา (ทำนองโศก) แบบแหล่ผสมสองไม้ ต่อจากนั้น น้องยุ-ท็อป-แมน และ ลูกหนู นักร้องนำของวงก็สลับกันออกมาร้องลาซึ่งกันและกัน และลาท่านผู้ชม ต่อมาเป็นหน้าที่ของแม่เพลงคนเก่งของครู คือ อิม กับ ยุ้ย เป็นผู้ร้องอำลาและ อาลัย (หน้าเวทีเงียบสนิท 2 ตา ของท่านผู้ชมมองไปที่ผู้ร้อง 2 คน) จนจบเพลงลา ดนตรีเปลี่ยนจังหวะจากหน้าทับผสมจังหวะสากล มาเป็นจังหวะระบำฮาวาย นักแสดงทั้งหมด ร้องฝากลาพร้อมกันทั้งวงด้วยคำร้องที่ขึ้นต้นด้วย “เยาวชนคนสุพรรณบรรหารหนึ่งยังตราตรึง ในหัวใจ ไม่ผวา จะสืบสานเพลงพื้นบ้าน ให้สัญญา....เมื่อเสาแก่นแง่นโง่น จนวายปราน ยังมีหลานเหลนโหลน บนศาลา” จบเพลง อิมพูดฝากใจไว้กับผู้ชม จบการแสดงเมื่อเวลา 12.07 น.
ผมลงจากเวทีไปขอบพระคุณ คุณยอดชาย สุจิตต์ (พี่ยอด) ประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัด ท่านอยู่นั่งชมการแสดงตลอดตั้งแต่เปิดงานจนจบการแสดง (เป็นผู้ใหญ่ที่มีคุณภาพสูงมากจริง ๆ ) และขอบคุณท่านผู้ชมทุก ๆ ท่าน ที่กำลังจะจากพวกเราไป แต่เวทีแห่งนี้ยังไม่จบครับ ยังมีการแสดงต่อไปอีกหลายครั้ง แต่มีเฉพาะวันเสาร์ เวลา 10.00-12.00 น. ณ ที่ลานโพธิ์ ตลาดเก่า 100 ปี สามชุก
(ชำเลือง มณีวงษ์/ครูชำนาญการพิเศษ/นักเพลงอีแซวดอนเจดีย์ โทร. 084-976-3799)
ขอบคุณ อาจารย์พิสูจน์ ใจเที่ยงกุล
ขอบคุณอีกหลายครั้ง
ขอให้ประสบความสำเร็จ
ชำเลือง มณีวงษ์