วิพากษ์งานวิจัยเชิงคุณภาพ (2): โยนคำถามกันมาเลยค่ะ

อาจารย์ครับ ผมเคยเสนอโครงการไปโครงการหนึ่ง ตั้งใจจะให้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ คือ ผมต้องการหาแนวทางในการพัฒนาศักยภาพของครูผู้สอนทางด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ครับ โดยกระบวนการวิจัยของผมจะเป็นการผลิตชุดฝึกอบรมเพื่อนำไปทดสอบกับกลุ่มตัวอย่าง ว่า ชุดฝึกอบรมดังกล่าวจะทำให้กลุ่มตัวอย่างมีศักยภาพด้านเทคโนโลยีสารสนเทศเพิ่มขึ้นหรือไม่อย่างไร

มีคนแย้งผมว่า

• สิ่งที่ผมเสนอนี้ไม่ใช่วิจัย แต่เป็นการฝึกอบรม
• เป็นการผลิตชุดฝึกอบรม ไม่ใช่การพัฒนาครู

อาจารย์ช่วยแนะนำผมได้ไหมครับว่า ผมควรชี้แจงอย่างไรดี

สวัสดีค่ะคุณจารุวัจน์

โครงการของคุณจารุวัจน์  เป็นงานวิจัยได้ค่ะ คือเป็นการค้นหาว่า วิธีอบรมแบบไหนดี แบบนี้ได้ผลไม๊

เป็นงานวิจัยแบบประเมินค่ะ (Evaluative Research หรือ Evaluation Research)

แต่จะเป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพหรืิอไม่ขึ้นอยู่กับว่า คุณจารุวัจน์จะวัดผลความสำเร๋จของชุดฝึกอบรมอย่างไร

ถ้าจะทำการวัดโดยใช้แบบสอบถาม หรือ ืืืทำการทดลอง แล้วแปลผลด้วยสถิติ ไม่ว่าจะสุ่มตัวอย่าง หรือ ให้ทุกคนที่ร่วมโครงการทำ ก็จะถือว่าเป็นการวัด้เชิงปริมาณ

ถ้าใช้แบบสอบถามแบบคำถามปลายเปิด หรือใช้การสัมภาษณ์ หรือ สังเกตการณ์ ก็พอเข้าเค้างานวิจัยเชิงคุณภาพ (ทั้งนี้ทั้งนั้นขึ้นอยู่กับวิธีวิเคราะห์ข้อมูล และวิธีนำเสนอผลด้วยค่ะ เรื่องนี้ต้องคุยกันนาน จะเขียนบันทึกเรื่องนี้ต่อไปเมื่อมีเวลาว่างๆค่ะ)

อีกประเด็นคือ การประเมินโครงการฝึกอบรมนี้  เราประเมินกระบวนการด้วยก็ได้ใช่ไม๊ค่ะ ไม่ใช่ว่าจะดูกันที่ผลลัพธ์อย่างเดียว

คุณจารุวัจน์ตั้งคำถามวิจัยไว้ว่า

"ชุดฝึกอบรมดังกล่าวจะทำให้กลุ่มตัวอย่างมีศักยภาพ ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศเพิ่มขึ้นหรือไม่อย่างไร"

การวัดผลลัพธ์ (outcome evaluation) จะทำให้ตอบได้ว่า เพิ่มขึ้นหรือไม่

ส่วนการวัดกระบวนการ (process evaluation) จะทำให้ตอบได้ว่า เพิ่มขึ้นหรือไม่เพิ่มอย่างไร

--------------------

website สกว. มีเขียนไว้ว่า 

“วิจัย คืออะไร”  เป็นวิถี  เป็นเครื่องมือ เป็นความสงสัย เป็นการแสวงหาทางออก เป็นการแสวงหาทางเลือก เป็นการทำงานที่เป็นขั้นเป็นตอน มีวิธีการของมัน และสามารถเรียนรู้ไปทีละขั้นได้

--------------------

มัทเน้นคำว่า เป็นขั้นเป็นตอน เป็นระบบค่ะ : )

Michael Quinn Patton กูรูด้่านนี้เขียนในหนังสือ Qualitative Research and Evaluation Methods (หน้า 10 edition ที่ 3 ปี 2001) ว่า

การประเมินโครงการใดๆก็ตาม ถ้า "conducted systematically and empirically through careful data collection and throughtful analysis, one is engaged in evaluation research"

ชัดเจนขึ้นครับอาจารย์ ขอบคุณครับ

ตอนนี้ผมทำโครงการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย ที่ รพ. เป้าหมายของงานคือ ลดความทุกข์ทรมานของผู้ป่วย+พัฒนาระบบงานการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายใน รพ. ผมวางแผนจะ qualitative research เกี่ยวกับผู้ป่วยที่ผมดูแล ผมเยี่ยมบ้านผู้ป่วย+in depth interview +ดูผู้ป่วยที่ ward

ประเด็นที่สนใจมากในขณะนี้คือ ทัศนคติของบุคคลากรการแพทย์ใน รพ. ต่อการดูแลผู้ป่วยมะเร็ง ผมต้องการความรู้นี้ไปพัฒนาระบบของ รพ.+ปรับทัศนคติของบุคคลากรใน รพ.

อาจเป็นโจทย์ที่ดูกว้าง+ไม่ชัดเจน แต่ก็อยากทำครับ ขอคำแนะนำครับผม 

คำถามของคุณโรจน์เปิดประเด็นเรื่อง 

1. ความสำคัญของปัญหา (statement of problem, significance of the study) ว่าที่ต้องวิจัยเรื่องนี้เพราะต้องการลดความทุกข์ทรมานของผู้ป่วย ด้วยการพัฒนาระบบงานการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายใน รพ.
2. ที่นี้ขั้นต่อไปคือ การขัดเกลาคำถามวิจัย และ unit of analysis ค่ะ ถ้าเรามีคำถามที่ชัดเจนแล้ว งานจะง่ายขึ้นมากค่ะ ต้องคิดค่ะว่าอยากรู้อะไรแน่ เรากำลังค้นหาอะไรอยู่ ต้องการเรียนรู้เรื่อง

• ทัศนคติของบุคคลากรการแพทย์ใน รพ. ต่อการดูแลผู้ป่วยมะเร็ง หรือ
• ประสบการณ์การเป็นผู้ป่วยมะเร็งขั้นสุดท้าย

ถ้าตอบตรงนี้ได้ การวางแผนงานวิจัยจะชัดเจนขึ้นตามมา วิธีช่วยคิดง่ายๆคือ เราอยากได้อะไรที่ปลายเส้นทาง (เรารู้แล้วว่าอยากได้ อะไรซักอย่างที่มาช่วยพัฒนาระบบงานใช่ไม๊ค่ะ) ถ้าตอบได่้เราก็เขียน วัตถุประสงค์งานวิจัยได้แล้ว แล้วคำถามวิจัยมันก็จะล้อกันไปกับวัตถุประสงค์งานวิจัยนั่นเองค่ะ

      3. พอตอบข้อสองได้แล้ว เราถึงจะรู้ว่าเราควรศึกษา"อะไร" (object of study) เราสนใจใน ปรากฎการณ์ ประสบการณ์  ความเห็น การให้ความหมาย ฯลฯ

เราควรศึกษา ทัศนคติหมอ หรือ ประสบการณ์หมอ หรือประสบการณ์คนไข้ หรือทั้งสองอย่าง? หรือศึกษาญาติผู้ป่วยด้วย? ผู้บริหารรพ. ด้วย? หรือจะดูระดับนโยบายด้วย?

อันนี้แล้วแค่คำถามหลังจากที่โดนขัดเกลามาแล้ว แรงกายแรงใจ และ งบประมาณค่ะ : )

    4. แผน Knowledge Transfer/Translation: จะเอาความรู้มาปรับทัศนคติของบุคคลากรใน รพ. ได้อย่างไร จริงๆถ้าตอบข้อนี้ได้ก็จะช่วยทำให้คำถามวิจัยชัดเจนขึ้นค่ะ 

-----------------------

แต่งานวิจัยเชิงคุณภาพแบบ explore คือ ไม่รู้หรอกว่าจะไปเจออะไร หรือ ไม่แน่ชัดว่ากำลังหาอะไรอยู่ แต่ลองไปสำรวจดูคร่าวๆก็มีค่ะ ตั้งคำถามวิจัยแบบกว้่างสุดๆไปเลย ก็ไม่ผิดค่ะ แต่มันจะไปยากตอนวิเคราะห์และนำเสนอผล เพราะจับจุดไม่ถูก ข้อมูลเยอะไปหมด และที่สำคัญคือ จะเขียน proposal ของบลำบากเอาการค่ะ คนอนุมัติงบอาจมองไม่เห็นภาพปลายเส้นทาง เลยไม่กล้าให้งบ

----------------------- 

หวังว่าเป็นประโยชน์บ้างนะคะ

เป็นประโยชน์มากครับ ผมจะลองไปดูประเด็นให้ชัดว่าจะเริ่มตรงไหนก่อน ขอบคุณครับ

•  แวะมาแนะนำหนังสือดี เพราะคนโง่อย่างเราอ่านแล้วรู้เรื่องและมีกำลังใจ

• ไม่ใช่หนังสือสอนทำวิจัยเชิงคุณภาพธรรมดา แต่เป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตอย่างคนมีจิตวิญญาณที่เป็นคนที่สมบูรณ์ในการที่จะช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ด้วย  

• ทั้งนี้โดยอาศัยทักษะพื้นฐานแห่งความเป็นมนุษย์  ที่พัฒนาขึ้นมาจากทักษะแห่งการเป็นนักวิจัยเชิงคุณภาพที่ดีนี่แหละ

• จึงไม่ใช่หนังสือธรรมดา ๆ ด้วยเหตผลดังกล่าวมานี้

• ข้อมูลข้างล่างยกมาแปะจาก Amazon.com โดยไม่มีส่วนได้เสียกับผู้แต่งแต่ประการใด  เพราะไม่รู้จักเป็นการส่วนตัว แต่ขอยกให้ท่านเป็น "ครู" ด้วยความซาบซึ้งและระลึกในพระคุณอย่างยิ่ง  เหมือนเช่นที่นึกขอบคุณอ.มัทอยู่เสมอที่ได้ความรู้จากท่านเป็นระยะ ๆทั้ง ๆ ที่ไม่เคยรู้จักเป็นการส่วนตัวมาก่อน

Qualitative Research: A Personal Skills Approach (Paperback) by Gary D. Shank

Editorial Reviews
 

Book Description
This up-to-date book is the first of its kind to build upon the basic skills needed to do qualitative research.  Skills, such as observing, conversing, participating, and interpreting are introduced through exercises and then developed based on the current understandings in the field.

Comprehensive and user-friendly, this book incorporates hands-on learning into the overall process with ten exercises associated with the basic skills.  Topics include: Being a Skilled Qualitative Researcher; Observing; Conversing; Participating; Interpreting; Conceptualizing; Reasoning; Analyzing; Narrating; Writing; The Seven Deadly Sins of Qualitative Research; Once and Future Qualitative Research. For qualitative researchers.

From the Back Cover
This up-to-date book is the first of its kind to build upon the basic skills needed to do qualitative research. Skills, such as observing, conversing, participating, and interpreting are introduced through exercises and then developed based on the current understandings in the field.

Comprehensive and user-friendly, this book incorporates hands-on learning into the overall process with ten exercises associated with the basic skills. Topics include: Being a Skilled Qualitative Researcher; Observing; Conversing; Participating; Interpreting; Conceptualizing; Reasoning; Analyzing; Narrating; Writing; The Seven Deadly Sins of Qualitative Research; Once and Future Qualitative Research. For qualitative researchers.

ดีจังครับบันทึกนี้ ...อยากทำวิจัยมานานแล้ว..ทางด้านสถาปัตยกรรม มันน่าจะเป็นวิจัยเชิงคุณภาพมากกว่าเชิงปริมาณ...แต่ยังไม่มีประเด็นในการเขียนเลย....ส่วนใหญ่ชอบที่จะทำงาน practice เสียมากกว่า (ออกแบบโครงการต่างๆ แล้วเอาข้อมูลไปสอนหนังสือ)..

แต่งานก็ต้องทำเป็นลำดับ เรียบเรียงความคิด ค้นหาความต้องการ...ตอบโจทย์...และได้ product สุดท้ายเป็นอาคาร...จะว่าเป็นงานวิจัยก็ไม่เชิงนะ

ทำไปแล้วมันก็มี pattern ของมันเหมือนกัน...แต่ไม่รู้จะเขียนยังไง...น้อง อ.มัทมีความเห็นยังไงครับ...

พี่โจ

ขอบคุณค่ะพี่ : )

ไหนๆก็มีคนมาแนะนำหนังสือแล้ว ขอมาต่อยอดนะคะ

หนังสือที่มัทใช้อ้างอิงการเขียน thesis ของมัท เป็นคู่มือซื้อมาติดชั้นหนังสือตลอด เป็นหนังสือที่ใช้ใน coursework ตอนมาเรียนปีแรกๆ เป็นหนังสือที่อ.แนะนำ มาแล้วติดใจ มีดังนี้ค่ะ 

Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches by John W. Creswell

Qualitative Research & Evaluation Methods by Michael Quinn Patton

InterViews: An Introduction to Qualitative Research Interviewing by Steinar Kvale 

Handling Qualitative Data: A Practical Guide by Lyn Richards 

Case Study Research: Design and Methods Third Edition (Applied Social Research Methods) by Robert K. Yin

ต่อไปนี้คือหนังสือดี ที่ยืมมา อ.แนะนำ: 

Qualitative Research Design: An Interactive Approach (Applied Social Research Methods) by Joseph A. Maxwell

Handbook of Qualitative Research by Norman K. Denzin and Yvonna S. Lincoln

The SAGE Handbook of Qualitative Research by Norman K. Denzin and Yvonna S. Lincoln 

Writing Up Qualitative Research (Qualitative Research Methods) by Harry F. Wolcott

The Art Of Case Study Research by Robert E. (Earl) Stake 

แต่ละสาขาวิชาก็จะมีตำราของตัวเองด้วย โดยเฉพาะพวก ศึกษาศาสตร์ จิตวิทยา และ มนุษยวิทยา พวกนั้นเหนือความสามารถที่มัทจะแนะนำได้ค่ะ

10 เล่มนี้ ส่วนตัวมัทว่าก็พอ สำหรับพื้นฐานการทำความรู้จักและเริ่ม ลงมือทำวิจัยเชิงคุณภาพค่ะ 

อ. พี่โจ (โอชกร):

ทำได้แน่นอนค่ะ พวกสถาปัตย์คิดอะไรเป็นระบบอยู่แล้ว

เห็นทำวิจัยกันเรื่อง green architecture กันเยอะเลยค่ะ มีทั้งเชิงปริมาณที่ทดลองวัสดุหรือdesign แล้ววัดว่าประหยัดพลังงานได้เท่าไหร่
หรือเชิงคุณภาพ ทำการสัมภาษณ์ทัศนคติและ สังเกตการพฤติกรรมผู้ใช้ โดนเฉพาะในงาน urban planning ต่างๆ

บางคนก็ศึกษาเรื่องวัฒนธรรมการอยู่การใช้ชีวิตของคนหลายเชื่อชาติ เพื่อที่จะได้มาออกแบบให้ตรงวิถีชีวิต เช่น บ้่านที่มี inner court yard หรือ บ้่านเดี่ยว หรือ การออกแบบให้คนพิการ ก็ต้องเข้่าใจสิ่งที่ผู้ใช้ต้องการก่อน

พวก marketing research หรือการสำรวจความต้องการลูกค้า ก็เป็นการใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบหนึ่ง 

ถ้าเราทำงานอยู่ในมหาวิทยาลัยด้วยแล้ว งานเรียนงานสอนก็นำมาวิจัยเพื่อหาวิธีเรียน วิธีสอนใหม่ๆให้ดียิ่งๆขึ้นไปก็ได้ค่ะ

จะใช้เชิงปริมาณผสมเชิงคุณภาพก็ได้ มีประโยชน์ทั้งนั้นถ้าทำดีๆ มีการวางแผน มีการจัดข้อมูลที่เป็นระบบ มีการวิเคราะห์และเสนอผลที่เชื่อถือได้และมีประโยชน์ : ) 

• ขอบคุณมาก....อาจารย์แถม reading list ให้อีกแล้ว.... :-)

• อยากแถมว่า  quali research นั้น ทำดี ๆ ก็ตูมตามได้เหมือนกัน แต่ในประเทศไทย ที่เห็นนั้นจะมีแค่อยู่ในวงการ market research หรือวงการโฆษณา

• ในวงการการศึกษา  โดยเฉพาะระดับป.เอกประเทศไทย อะไร ๆ ก็นิยม quanti ถ้าใครอยู่ในสาขาอย่างเช่นสังคมศาสตร์  ซึ่งความจริงแล้วมันก็คล้ายกับวงการตลาดนั่นแหละ  จะริไปทำ quanti แล้ว มักไม่ผ่าน ไม่ได้ หรือโดนหยามว่าไม่มีคุณค่าน่าเชื่อถือคู่ควรกับระดับป.เอก

• นับเป็นความยึดมั่นถือมั่นที่พิลึกกึกกือในประเทศไทยเป็นอย่างยิ่ง ตอนอยู่เมืองนอกไม่เห็นเป็นอย่างนี้เลย

• ขอบคุณอาจารย์อีกครั้งสำหรับบันทึกดี ๆ และ reading list

นอกจากวงการ market research แล้ว จริงๆพวกนักมนุษยวิทยาก็ทำงาน Ethnography ดีๆกันมานานมาแล้วเช่นกันค่ะ สายเวชศาสตร์ชุมชนก็จะได้รับอิทธิพลทางนั้นมา

พวกศึกษาศาสตร์ก็จะเน้นไปทางประเมินโดยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพมาช่วย 

ทางสังคมศาสตร์นี่ ก็เหมือนกันทั้งโลกมัั๊งค่ะต่างประเทศก็เจอปัญหานี้กันมามากไม่แพ้บ้่านเรา แต่เค้าก็สู้กันมาได้ ด้วยการทำงานที่มีคุณภาพและ หาทางวัดคุณภาพงานวิจัยที่ทำมาให้ชัดเจน ซักวันหนึ่งบ้านเราก็เป็นอย่างบัานเค้าได้ค่ะ ต้องมาช่วยกัน ค่อยๆทำไป

จะทำให้คนที่ต่อต้านเข้าใจก็นี่ ต้องเรื่มคุยกันที่กระบวนทัศน์  ที่ปรัชญาเบื้องหลัง วิธีิวิจัย มันคุยกันยากต้องใช้ความอดทนและทักษะการสื่อสาร 

แต่ที่มัทอยากเน้นคือ ไม่ว่า QT หรือ QL นั้น ทำออกมาห่วยๆก็มาก ไม่ว่าจะทำแบบไหน ทำให้ได้คุณภาพของแบบตัวเองดีที่สุดค่ะ

QL มันดิ้นได้ มีหลายแบบ และ มั่วๆกันได้ถ้าไม่รู้จริง แบบนี้ก็ลำบากค่ะ  ต้องช่วยกันดู ช่วยกันทำ

ขอบคุณครับ

งานเรียนงานสอนก็นำมาวิจัยเพื่อหาวิธีเรียน วิธีสอนใหม่ๆให้ดียิ่งๆขึ้นไปก็ได้ค่ะ

จะเอาไปต่อยอดดู

พี่โจ

สวัสดีค่ะอาจารย์มัทที่เคารพ

แอบติดตามอ่านบันทึกของอาจารย์มานานแล้วแต่ไม่เคยเข้ามาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้เลย ขอบคุณนะคะสำหรับทุกบันทึกที่มีคุณค่าและน่าติดตามอ่านมากๆค่ะ

วันนี้อดรนทนไม่ได้ค่ะ เพราะกำลังจะทำวิจัยที่มีเฟสแรกเป็นเชิงคุณภาพค่ะ เรียนกระบวนการวิจัยเชิงคุณภาพมาก็ยังงงๆ อยากเรียนถามอาจารย์มัทดังนี้ค่ะ
1. rigor testing สามารถทำอย่างไรบ้างคะ
2. วิธีการวิเคราะห์ต่างๆ เช่น content analysis, theme analysis etc มีจุดแตกต่างกันตรงไหนคะ
3. อาจารย์มีประสบการณ์ในการสัมภาษณ์ผู้ป่วยสมองเสื่อม อยากจะเรียนสอบถามอาจารย์ว่า    โดยเฉพาะในกลุ่มของ moderate dementia จะสามารถให้ข้อมูลเราได้ชัดเจน เป็นเรื่องเป็นราวหรือไม่ ถ้าต้องการหาคำตอบว่า คำถามการวิจัยคือประเภทของการออกกำลังกายและการส่งเสริมการออกกำลังกายวิธีใดจะเกิดผลประโยชน์สูงสุดค่ะ  ปัญหาที่น่าจะต้องเผชิญคืออะไร ควรหาวิธีการแก้ไขอย่างไรค่ะ
ขอบพระคุณอาจารย์ล่วงหน้าค่ะ
ศิริกุล

ขอบพระคุณสำหรับคำแนะนำที่มีประโยชน์ และช่วยทำให้คลายความกังวลไปมากทีเดียวค่ะ

ถ้ามีปัญหาหรือข้อสงสัยเกี่ยวกับการเก็บข้อมูลสำหรับผู้ป่วยสมองเสื่อม ขออนุญาตเรียนสอบถามอาจารย์อีกนะคะ

ขอให้อาจารย์มีความสุขมากๆนะคะ ได้อ่านเรื่องชาสูงแล้วรู้สึกอิจฉาอาจารย์จัง ว่าอาจารย์จัดสรรเวลาได้เยี่ยมยอดมากเลยค่ะ แล้วขอให้กำลังใจอาจารย์เพื่อที่จะได้มีบันทึกดีๆอ่านกันต่อไปนะคะ

ขอบพระคุณอีกครั้งค่ะ

ศิริกุล

อ.มัท ที่รัก,

ขออนุญาตคุย เอ๊ย ลปรร. กับเพื่อนร่วมทุกข์ คือ คุณ ศิริกุล ผ่านบ้านของอ.มัทได้ไหมเอ่ย?

• คุณศิริกุลคะ คืิอตัวเองไม่ได้ทำวิจัยสายสุขภาพนะคะ ต้องออกตัวก่อน ทำสังคมศาสตร์ค่ะ แต่บังเอิิญเพิ่งไปค้น ๆ เกี่ยวกับเจ้าสองตัวที่คุณ ศิริกุลถามถึงพอดี  เลยขออนุญาตนำมาฝาก ไม่ทราบจะพอมีประโยชน์หรือเปล่า หรืออาจจะเคยเห็นมาแล้ว

<ul><li>http://en.wikipedia.org/wiki/Content_analysis </li></ul>
<ul>

</ul>สวัสดีค่ะ อ.มัท ฮี่ ๆ ๆ

<p> </p>

ขอบคุณที่มาร่วมด้วยช่วยกันจ้าาา

• เรื่อง series นี้ของ อ.มัท น่าสนใจจริงๆ ค่ะ
• เดี๋ยวกลับจากงานชุกช่วงนี้แล้ว จะกลับมาศึกษาอย่างละเอียดเลยนะคะ
• ช่วงนี้ขอผ่านไปก่อนละค่ะ
  

บันทึกนี้มีประโยชน์และน่าอ่านมากเลยค่ะ เป็นกำลังใจให้อาจารย์มัท อีกคนนะคะ ถ้ามีโอกาสอยากทำงานวิจัยบ้างค่ะ แล้วจะเข้ามาขอคำแนะนำจากอาจารย์นะคะ