ความดันสูง = ความไม่สมดุลของการใช้ชีวิต สาเหตุคือ ดิน น้ำ ลม ไฟ เกิน

วันแรก

วันที่ ๑๔ มิถุนายน ๒๕๕๔

เราเริ่มการประชุมตรงเวลาที่ ๐๘.๓๐ น. ด้วยการบรรยายเรื่อง Update on Hypertension Management โดย ผศ.นพ.สมเกียรติ แสงวัฒนาโรจน์ จากคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

อาจารย์สมเกียรติบอกว่าเบาหวานและความดันโลหิตสูงแต่งงานกันแล้ว มีคนเป็นความดันโลหิตสูงจำนวนมากกว่าคนเป็นเบาหวาน ความดันโลหิตสูงมีพิษสงไม่น้อย ทำไมจึงต้องดูแลความดันฯ แต่ก่อนเราบอกว่าความดันฯ เพิ่มตามอายุ เช่น อายุ ๖๐ ความดัน ๑๖๐ เดี๋ยวนี้ไม่ใช่ เอา ๑๔๐/๙๐ ทุกอายุ

 

 ผศ.นพ.สมเกียรติ แสงวัฒนาโรจน์

เล่าที่มาที่ไปของทีมงานรักษ์หทัย ที่มีการจัดกิจกรรมค่ายความดันฯ มาตั้งแต่ปี ๒๕๕๐ มีผู้ผ่านค่ายแล้วประมาณ ๑,๗๐๐ คน ได้ผลพอสมควร จึงได้ทำเป็นหลักสูตร มีกิจกรรม ๕ ฐานคือ กินดี เดินเร็ว หายใจช้า สั่งลาพุง มุ่งปรับพฤติกรรม

เตือนเรื่องอาหารลดเค็ม เช่น กิน “บะหมี่น้ำ” ไม่กิน “น้ำบะหมี่” ให้เอาแต่ตะเกียบไปไม่ต้องใช้ช้อน... การดูแลแบบ Chronic care ทำเองดีกว่ากินยา แต่กินก็ดีกว่าไม่กิน

 

ผู้เข้าประชุมฟังอย่างตั้งใจ

ความดันโลหิตสูง คนส่วนใหญ่ไม่รู้สึกอะไร... ความดันโลหิตสูง = ว่าที่อัมพาต ว่าที่ไตวาย ว่าที่ใจวาย เพราะไม่มีอาการ... ความดันมีผลต่อสมอง ใจ ไต ตา เวลามาไม่มาเดี่ยว พาเพื่อน (ปัจจัยเสี่ยง) มาเยอะ ความดันสูงเป็นตัวจุดชนวนเพราะกระแทกหลอดเลือดอยู่ตลอดเวลา สัญญาณเตือนภัย ๕ อย่างของโรคหลอดเลือดสมอง “ยิ้มไม่ออก บอกไม่ได้ ปวดไม่หาย หงาย (มือ) ไม่เป็น เห็นไม่ชัด”

เวลาตรวจผู้เป็นความดันฯ สูง ให้ตรวจชีพจรด้วย หากพบ AF ให้ส่งพบแพทย์ บางคนก่อนจะมีเลือดออกในสมอง จะมีกระเปาะของหลอดเลือดเรียกว่าระเบิดเวลา สัญญาณเตือนภัยโรคหัวใจ ได้แก่ แน่นหน้าอกหายใจไม่ออก บวมขาบวมเท้า อ่อนเพลียเรื้อรัง นอนราบไม่ได้ หลับแล้วขึ้นมานั่งหอบ บวมท้อง ไอเสมหะเป็นฟอง หลับแล้วตื่นปัสสาวะมากกว่า ๓ ครั้ง สับสน

ผู้เป็นเบาหวาน-ความดันฯ ที่ต้องตื่นมาปัสสาวะ ๓-๔ รอบ ควรไปตรวจ หากปัสสาวะมีฟองมากแสดงว่ามีไข่ขาวรั่ว

เวลาถ่ายรูปจอประสาทตาแล้วเอาให้ใครดู... ควรให้คนไข้ดูด้วย บอกด้วยว่าถ้ามีขาวๆ แสดงว่าไข่ขาวรั่ว ถ้ามีตรงนี้ ที่อื่นก็มีด้วย สมอง ใจ พร้อมจะเกิดเรื่อง

ความดันสูง = ความไม่สมดุลของการใช้ชีวิต สาเหตุคือ ดิน น้ำ ลม ไฟ เกิน (อาหารเกิน ทำอะไรเร็วๆ รอไม่เป็น เกลือนำ น้ำตาม โกธรแล้วเก็บ ไฟสุมทรวง)

ทำไมคนเราเครียด...ไม่ได้ดั่งใจ เครียดเพราะเอาเรื่องของคนอื่นมาใส่ใจตนเอง บางเรื่อง “ช่างมันบ้าง” โดยเฉพาะก่อนนอน ความเครียด = หลงอยาก+หลงยึด วิธีการดูแลความเครียดแบบง่ายๆ คือเปลี่ยนตัวเอง คิดว่าอดีตเป็นบทเรียน ปัจจุบัน-รู้ตัว อนาคตมีไว้วางแผน ความสุขจะเกิดทันทีถ้าคิดได้แบบนี้

การหยุดหายใจขณะนอนหลับทำให้ความดันโลหิตสูง ยาแก้ปวดเกือบทุกชนิดทำให้ความดันฯ สูงขึ้น ถ้าปวดเฉพาะที่ ทำไมต้องกินยาทั้งตัว...การรักษาความดันเมื่อเทียบกับป่วยแล้วคุ้มกว่า การลด BP 2 mmHg ลดการตายได้หลาย % จึงควรวัด BP เป็น ๒, ๔, ๖, ๘

ลดเกลือ (โซเดียม) ในอาหาร ดีกว่ากินยาความดันฯ ลดน้ำปลาลง ๑ ชต.ลด CHD incidence ๕.๙-๙.๖% ประหยัดค่าใช้จ่ายได้มากกว่ายาหลายเท่า ดีกว่าแจก Statin

ควรวัดความดันโลหิตที่บ้าน แต่ต้องดูด้วยว่าเครื่องวัดที่เราใช้อยู่ได้มาตรฐานหรือไม่ สามารถดูได้ที่ www.dableducational.org และ www.bhsoc.org/default.stm อาจารย์สมเกียรติบอกให้รู้ว่าจะทดสอบความเที่ยงของเครื่องวัดความดันได้อย่างไร รวมทั้งเทคนิคการวัดความดันที่บ้านที่ให้วัดติดต่อกัน ๗ วัน/เดือน นอกจากนี้ยังสอนเทคนิกการหายใจช้า “ช้าเบา ยาวสบาย” การหายใจช้า ไม่ใช่การกลั้นหายใจ

อาจารย์สมเกียรติพูดเรื่องยารักษาความดันฯ นิดเดียว....การให้ยา step 1-4 มีอะไรบ้าง... alpha-blocker, beta-blocker เป็น step 4 แล้ว มีการศึกษาพบว่าคนที่กิน-ไม่ได้กิน beta blocker ไม่ต่างกัน และยังต่อด้วยการศึกษาที่พบว่า Nurse-led HT control program ดีกว่าหมอจ่ายยา นอกจากจ่ายยาแล้ว ยังมีการโทรศัพท์ไปถาม มี community monitoring

ช่วงสุดท้ายพูดถึงการแพทย์ทางเลือกที่ได้ผลดีต่อการลดความดัน เช่น การเดินจงกรม (walking meditation) โยคะ ชี่กง (โยคะลดได้ดีกว่าชี่กง) ข้อดีของโยคะคือลดน้ำหนักได้ดีกว่าชี่กง แต่ชี่กงเพิ่ม HDL นอกจากนี้ยังมีชากระเจี๊ยบ+หญ้าหวาน (ราคา ๕ บาท) ที่ลดความดันได้ ราคาถูกกว่าเครื่องดื่มที่ขายทั่วไปเยอะ หญ้าหวานยังช่วยลดน้ำตาลในเลือดได้ด้วย

ข้อมูลที่ให้ห่อกลับบ้าน (take home message)
- ลดน้ำปลาคนละ ๑ ชต. ลดป่วย ลดตาย
- อาหารธรรมชาติ รสไม่จัดจ้าน รับ’ทานแบบ “จิ้ม” ชิมแล้ว “ไม่เติม” (จิ้มแปลว่าแตะ)
- มาวัดความดันฯ ที่บ้านกันเถอะ
- ยาขับเกลือ เพราะกินเกลือเกิน
- หายใจช้า พาจิตผ่อนคลาย สลายความเครียด
- โยคะ ชี่กง สมาธิ (เดินจงกรม) ลดความดัน

อาหารธรรมชาติ หาได้ง่ายที่โรงพยาบาล อาหารโรงพยาบาลคนไข้กินแล้วหาย... น้ำจิ้มสุกี้มีโซเดียมประมาณ ๑,๖๐๐ มก...ลิ้นใช้ไม่ได้ที่จะบอกว่ามีโซเดียม มีน้ำตาลเท่าไหร่

จบด้วยการสอนวิธีหายใจช้า เริ่มจากหายใจเข้า ๑ ออก ๒... เข้า ๒ ออก ๓... แนะให้ใช้วิธีฟังเพลงที่ชอบก็ได้ แต่ควรเป็นเพลงบรรเลง ฟังเรื่อยๆ จะหายใจช้าเอง ให้ทำวันละ ๑๕ นาที ทำทุกวัน ๒ เดือนลดความดันฯ ได้ ยังไม่รู้ mechanism แต่คิดว่าเมื่อเรารู้ว่าการหายใจช้าเป็นอย่างไร เวลาหายใจเร็วจะรู้ว่าหายใจเร็ว... ขณะหายใจเร็วระบบ sympathetic (ระบบสู้) จะทำงาน ถ้าหายใจช้าระบบ parasympathetic จะทำงาน

วัลลา ตันตโยทัย