บ้านหนองกลางดง เป็นหมู่บ้านหนึ่งของตำบลศิลาลอย กิ่งอำเภอสามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ มีผู้ใหญ่โชคชัย ลิ้มประดิษฐ์ เป็นแกนนำของสภาผู้นำชุมชนของบ้านหนองกลางดง....
อดีตเป็นแหล่งถลุงเหล็กใหญ่ของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ปัจจุบันเป็นสำนักสงฆ์วัดถ่ำดาวราย ที่ชาวบ้านมักจะไปทำบุญกันตลอดทั้งปี.....
ผู้ใหญ่โชคชัย ก่อนจะเป็นผู้ใหญ่บ้านได้เคยกล่าวว่า "ผมจะใช้เวลาระหว่างชีวิตที่เหลืออยู่ใช้หนี้ที่เราเคยเบียดเบียนสังคมมา"
ผู้ใหญ่โชคชัย ดำเนินงานในชุมชนอย่างมั่นคงและมีหลักวิชาการ หลักวิชาการที่ว่านี้ คือ "แผนแม่บทชุมชน"
แผนแม่บทชุมชน เริ่มจากการคุยกันในก่อน หาคนดี คนเก่งกันมาก่อนเพื่อ จัดตั้งเป็นสภาผู้นำชุมชนบ้านหนองกลางดง....คัดเลือกจากกลุ่มต่าง ๆในชุมชน ได้มา 55 ท่าน บวก 4 เป็น 59 ท่าน
ต่อมานัดประชุมกัน เพื่อคุยว่าบ้านเรามีปัญหาอะไรบ้าง? ......ทำอย่างไร? เริ่มจากต้องหาข้อมูลมาถึงจะมีน้ำหนัก......แบ่งงานกันทำ ให้ทุกคนรับผิดชอบ หนึ่งคน 10 ครอบครัว...ร่างแบบสอบถามกัน 50 ข้อพอไหม? 60 ข้อ พอดี.......ให้เวลาหนึ่งเดือนไปเก็บข้อมูลมา
เอาข้อมูลที่ได้มาคุยกัน บ้านเราปีนี้(45) มีหนี้สิ้น รวมทั้งหมด 18 ล้านบาท ทำอย่างไร?ให้หมดหนี้......???
จัดแผนลดค่าใช้จ่าย เพิ่มรายได้ จัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ขึ้นมา......นำความรู้ของที่อื่น หรือไปดูงานชุมชนที่ประสบความสำเร็จแล้ว เช่น ไม้เรียง...เป็นต้น
ดูไม้เรียงแล้ว กลับมาได้ความคิด เรื่อง ระบบการเรียนรู้ และระบบการจัดการทรัพยากรของชุมชน
เรื่องเกษตรทำเกษตรอินทรีย์ ผลิตปุ๋ยหมักใช้เอง ส่งเสริมการทำเกษตรปลอดสารพิษ ทำน้ำส้มควันไม้.....ลดการใช้ปุ๋ยเคมี ในแปลงสัปประรด ปลูกพืชเสริมในแปลงสัปประรด.....
เรื่องวิสาหกิจชุมชน มีการผลิตสินค้าของกลุ่มแม่บ้านคือ สัปประรดกวน(จากสัปประรดไม่ได้ขนาดที่ทิ้งเรี่ยราดในแปลง)
เรื่อง ยาเสพติด คอยเฝ้าระวัง ช่วยเหลือกันทั้งชุมชน
มีการประชุมอย่างต่อเนื่อง มีการจัดการเรื่องทุน (ออมทรัพย์) มีการจัดการร้านค้า ปั้มน้ำมัน (ทำนบกั้นเงินชุมชน) ปัญหาที่เกิดขึ้นสภาผู้นำชุมชนก็จะแก้ปัญหาของตัวเอง ได้ที่คิดว่า ตนตัองแก้ปัญหาของตน ครับ เหมือนกับคำพูดของผู้ใหญ่โชคชัย ลิ้มประดิษฐ์ ที่ว่า " ผลึกของเกลือย่อมเกิดขึ้นตรงนั้น" เหมือน ปัญหาของที่นั้นต้องแก้โดยคนที่นั้นเท่านั้น...........
รู้สึกดีใจนะคะที่ คุณสมพงษ์ มาให้แนวคิดกับทางกลุ่มขอเรียกอาจารย์เลยนะคะ เราเป็นนักศึกษายังไม่มีความรู้เรื่องวิสาหกิจ ถ้ายังไงต้องขอแนวความคิดจากอาจารย์ช่วยชี้แนะ ทางกลุ่มคงจะเข้ามาคุยกับอาจารย์บ่อยๆ คิดว่าอาจารย์คงไม่ว่า ทางกลุ่มจากให้อาจารย์ชี้แนะหลักการและเหตุผล ทุนชุมชน และแผนที่ชุมชน การบริหารจัดการสวัสดิการชุมชน
สวัสดีครับ.....คุณพิมลครับ ศูนย์ฆ้องชัย หรือเปล่าครับ...ผมต้องออกตัวก่อนว่าความรู้อาจจะไม่มากพอที่จะช่วยเหลือกลุ่มเรียนรู้ได้มากนักครับ....
แต่ถ้าตอบคำถามอะไรได้ก็อยากให้ไปคิดทบทวนอีกสักรอบครับ แล้วค่อยเขียนตอบอาจารย์ผู้สอนครับ..(ไม่ใช่ลอกไปตอบอาจารย์ครับ)
ที่คุณพิมลถามมานั้น ผมตอบได้ครับ แต่อยากให้เข้าใจพื้นฐานก่อนครับ ว่า " วิสาหกิจชุมชน" เกิดจากการเปลี่ยนแปลงไปของโลกปัจจุบัน...... เปลี่ยนอย่างไรหรือครับ ก็เปลี่ยนว่าทุกวันนี้ เรานำเงินออกนอกประเทศมากขึ้นครับ ......
เศรษฐกิจโลก กำลังดูดเงินจากในประเทศไทย จากชุมชน ไปยังประเทศตัวเอง เช่นเรื่องห้างสรรพสินค้าที่โคราช ยุดหนึ่งกลุ่มพ่อค้าแม่ค้าส่ง - ปลีกออกมาต้านไม่ให้มี Big c ? Markro,Lotus ครับ เพราะห้างพวกนี้ เจ้าของอยู่นอกประเทศ สิ้นปีพวกนี้นำเงินออกนอกประเทศ ทำให้ไทยเราเสียดุลการค้าครับ.....การเสียดุลการค้าทำให้เงินตราภายในประเทศไทยไม่สะพัดไม่หมุนครับ เท่ากับว่าเราเป็นเพียง ผู้ซื้อ ...เราต้องพึ่งพาต่างชาติตลอดครับวันใดเราหมดเงิน ประเทศเหล่านั้นถอนตัว เราก็พึ่งตัวเองไม่ได้ เศรษฐกิจโลกล้มละลาย เศรษฐกิจชุมชนก็ล้มละลายด้วย........
วิสาหกิจชุมชน เป็นการทำกินทำใช้ ซื้อน้อย เป็นลักษณะของการดำเนินเศรษฐกิจชุมชนแบบพอมีพอกิน ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เริ่มที่ ทำอย่างไรให้อยู่รอดก่อนครับ .......
ก่อนอื่นเราต้องคิดก่อนว่าจะทำอะไรสำเร็จเราต้องรวมกลุ่มกัน (รวมกลุ่มเพื่อนำไปสู่การแก้ปัญหาเดียวกัน เช่นต้องการแก้ปัญหาหนี้สินก่อนอื่น เราก็รวมตัวกัน) แล้วหาว่าเรามีทุนอะไรบ้าง?
ทุนชุมชน แยกเป็นหลายประเภท ลองไปหาศึกษาดูครับ ....เช่น
1. ทุนเงินตรา เราต้องจัดระบบการจัดการ หรือไม่ก็ "ออมแล้วไม่อด จดแล้วไม่จน" ครับ หรือหลักเงินเดือน คือ ค่าใช้จ่าย = รายได้ - เงินออม ครับ หลักสหกรณ์ของเยอรมันครับ
2. ทุนทรัพยากร เราต้องทำข้อมูลของชุมชน ของบ้านเรา ขึ้นมา แต่ไม่ได้แปลงสินทรัพย์เป็นทุนครับ(ที่ดิน,วัว,ต้นไม้ ,พืชผัก,ข้าว,ปลา,ยารักษาโรค(ต้นไม้) เป็นต้น)
3.ทุนปัญญา (มีภูมิปัญญาอะไรบ้าง,มีความเด่น ความดีอะไรบ้าง)
4.ทุนทางสังคม มีกลุ่ม มีองค์กรในชุมชน หรือไม่ มีกลุ่มออมทรัพย์หรือเปล่า มีการประชุมเพื่อทำแผนแม่บทชุมชน หรือเปล่า มีแผนชีวิตหรือไม่ (แผนละเลิกอบายมุข) หรืออื่น ๆ
เมื่อได้ทุนของชุมชนมาแล้ว ต้องมาดูว่าลักษณะของการบริหารจัดการทุนเหล่านี้จะทำได้อย่างไร? หลักการง่าย ๆ คือ ต้องมีโครงสร้าง ต้องมีกรรมการขึ้นมาอย่างน้อย 5 ตำแหน่ง มีข้อมูล ก็คิดประชุมกันทำแผนแม่บทชุมชนกัน .........
ทำแล้วต้องไม่ทิ้งขว้าง จบวิชานี้แล้วก็ต้องทำต่อไป ไม่ใช่ทำสมอ้างเพื่อสอบผ่านอย่างเดียว
1. ต้องมีหลักวิชาการ (KM) หรือการเรียนรู้ก็ได้ มีข้อมูลทุกปีมั้ย??
2.มีแผนยุทธศาสตร์ มีแผนฟื้นฟูหรือบูรณาการ มีแผนปฏิบัติการหรือเปล่า
3.เคยทำเรื่องนี้หรือไม่? ถ้าไม่เคยต้องออกไปหาประสบการณ์ก่อน แล้วกลับมีประชุมกันว่าทำได้หรือไม่? อย่างไร?
อะไรที่เรียกว่า "ยั่งยืน"
การสร้างสวัสดิการของชุมชน มีความจำเป็น เช่นอย่างน้อยต้องเริ่มจากเจ็บไข้ไม่สบายมีสวัสดิการช่วยเหลือจากกลุ่มฯ หรือมีค่าเดินทางของกรรมการเป็นอย่างน้อย เหลือกำไรสิ้นปี พาสมาชิกเด่นๆ ไปทัศนศึกษา เป็นต้น.........
วันนี้เท่านี้ก่อนครับ
ผมมีโอกาสไปเรียนรู้ที่บ้านหนองกลางดงมา ต้องขอบอกว่าทึ่งต่อวิธีคิดของผู้ใหญ่โชคชัย ลิ้มประดิษฐ์มาก ที่มีทั้งความรู้และเก่งในการบริหารจัดการ ยกนิ้วให้ครับ
สวัสดีครับ คุณวิสุทธิ ครับ...
ยินดีที่ได้รู้จักครับ การเรียนรู้เรื่องของชุมชนที่เป็นอยู่ยังคงได้ติดตามเรื่องราวทางความคิดของ ผู้ใหญ่โชคชัย ลิ้มประดิษฐ์ ...ท่านจะอำลาจากแวดวงการปกครองท้องถิ่นแล้ว แต่ไม่ลาออกจากการเป็นที่ปรึกษาของหมู่บ้านครับ ลองติดตามไปเรื่อย ๆ ซิครับ ยังมีเรื่องราวดี ๆ อีกครับ