หัวข้อข้างบน เอามาจากหนังสือพิมพ์มติชน สุดสัปดาห์  ฉบับวันที่ ๑๘-๒๔ พ.ค. ๕๐   ในคอลัมน์การศึกษา

          บทความมีรูป  นายปราโมทย์  ไม้กลัด (นายกสภามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์)   นายมีชัย  ฤชุพันธุ์ (นายกสภามหาวิทยาลัยมหาสารคาม)  และนายชุมพล   ศิลปอาชา  (นายกสภามหาวิทยาลัยศิลปากร)   เนื่องจากมีปัญหาใน ๓ มหาวิทยาลัยดังกล่าว

          จะดาวน์โหลดบทความนี้มาลงประกอบ  เขาก็ไม่อนุญาต (ต้องเสียเงิน) จึงขอคัดลอกข้อความตอนหนึ่งมาลงไว้ดังนี้

          "ทั้งนี้ทั้งนั้น   ปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นในมหาวิทยาลัยทั้ง ๓ แห่ง   หากพินิจพิเคราะห์ให้ดี   จะเห็นว่าล้วนแล้วแต่เกิดจากความอ่อนแอของ 'สภามหาวิทยาลัย' เป็นหลัก   จนใครๆ มักขนานนามว่า 'สภาตรายาง' คือทำหน้าที่เป็นตราประทับ 'รับรอง'   สิ่งที่ผู้บริหารมหาวิทยาลัยเสนอเท่านั้น   แทนที่จะทำหน้าที่วางนโยบายกำกับดูแล  และตรวจสอบการทำงานของผู้บริหารมหาวิทยาลัย ให้เป็นไปตามแนวนโยบายที่วางไว้"

          "ที่เป็นเช่นนี้ก็เนื่องจาก 'อธิการบดี' เป็นผู้เลือก 'กรรมการสภามหาวิทยาลัย'  ทั้งที่เป็นกรรมการสภาาผู้ทรงคุณวุฒิจากภายนอก   และกรรมการที่เป็นผู้บริหารมหาวิทยาลัย   ซึ่งอธิการบดีมักเลือกโดยดูจากความสัมพันธ์ส่วนตัว แทนที่จะดูความรู้ความสามารถ และวิสัยทัศน์ในการทำงาน  และ 'กรรมการสภา' เหล่านี้  ก็ตอบแทนโดยลงมติให้ผู้ที่เลือกตนเองเป็น 'อธิการบดี' ต่อ   ลักษณะเช่นนี้ทำให้เกิด 'วงจรอุบาทว์'  ขึ้นในสถาบันอุดมศึกษาทั่วประเทศในขณะนี้  ทำให้สถาบันอุดมศึกษาไทยอ่อนแอลงตามลำดับ"

          "แต่หากกรรมการสภามหาวิทยาลัยหลายๆ ท่าน ที่ยังไม่ได้ทำหน้าที่อย่างเต็มที่จะหันมา 'สำนึก' ในบทบาทที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาเยาวชนของชาติและทำหน้าที่อย่างเข้มแข็งแล้ว   ปัญหาต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการสรรหาอธิการบดีที่ฉาวโฉ่ในหลายๆ สถาบัน   หรือการทุจริตคอรัปชั่นในโครงการต่างๆ ในสถาบันอุดมศึกษาฯลฯ คงจะไม่เกิดขึ้น"

          "ถึงเวลาแล้ว  ที่ 'สภามหาวิทยาลัย' จะลุกขึ้น 'ปฏิวัติ' ตัวเองเสียที  ก่อนที่ 'อุดมศึกษาไทย' จะ 'ถอยหลัง'  ไปมากกว่านี้"

          ถึงแม้ผมจะไม่เห็นด้วยกับความข้อความบางตอนที่คัดลอกมา  แต่ผมก็เห็นด้วยในสาระสำคัญว่า เราต้องการสภามหาวิทยาลัยที่ทำหน้าที่อย่างเข้มแข็งจริงจังมากกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน

          ตั้งแต่ผมเริ่มทำหน้าที่นายกสภามหาวิทยาลัยมหิดล  ผมก็ได้ศึกษาและปรึกษาวิธีการทำให้สภามหาวิทยาลัยทำหน้าที่อย่างเข้มแข็งขึ้น   เป็นประโยชน์ต่อการสร้างความเจริญก้าวหน้าของมหาวิทยาลัยอย่างแท้จริง   และได้นำมาเขียนลงใน http://gotoknow.org/blog/council  นี้เป็นระยะๆ   ผมสรุปว่า สภามหาวิทยาลัย ต้องทำหน้าที่

  • วางนโยบาย, ช่วยเหลือเกื้อกูล (stewardship), กำกับดูแล,  และตรวจสอบการบริหารงาน
  • ในการทำหน้าที่ข้างบน  สภาฯ ต้องเน้นการสร้างพลังความร่วมใจร่วมแรง ร่วมฟันฝ่า
  • การทำหน้าที่ของสภามหาวิทยาลัยนั้น  กรรมการสภาฯ แต่ละท่านจะทำหน้าที่ในลักษณะ "concerted effort"  คือคล้ายร่วมวงคอนเสิร์ต  ทำภารกิจต่างแบบกัน  แต่เกิดผลรวมที่ดีในการปฏิบัติหน้าที่ของสภาฯ
  • เป้าหมายของสภามหาวิทยาลัยคือความเจริญก้าวหน้าของมหาวิทยาลัยนั้น และอุดมศึกษาในภาพรวม
  • กรรมการสภาฯ ต้องไม่มุ่งใช้การเป็นกรรมการสภาฯ เพื่อเป็นที่แลกเปลี่ยนผลประโยชน์ส่วนตัวระหว่างตนกับเพื่อนกรรมการสภาฯ ท่านอื่น   หรือระหว่างตนกับผู้บริหารมหาวิทยาลัย   หรือเพื่อแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตนในรูปแบบอื่นๆ

วิจารณ์   พานิช
๑๙ พ.ค. ๕๐