การเรียนรู้ด้วยตนเองกับการเรียนรู้ตลอดชีวิต

ความสำคัญของการเรียนรู้ตลอดชีวิต

Self-Directed  Learning

การสนับสนุนให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ด้วยตนเองนับเป็นจุดมุ่งหมายสูงสุดของนักพัฒนาทรัพยากรทุกคน  ดังนั้นการ ค้นคิดหาวิธีการรูปแบบและเทคนิคการเรียนรู้ ในการสร้างสภาวะที่เอื้อต่อการเรียนรู้ (Self Directed Learning) จึงเป็นหน้าที่อันสำคัญยิ่งของนักพัฒนาทรัพยากรมนุษย์   โดยเฉพาะในยุคนี้ซึ่งเป็นยุคของเทคโนโลยีสารสนเทศ   การนำองค์กรไปสู่การเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้นั้นนับเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาองค์กร   ปัจจัยสำคัญขององค์กรแห่งการเรียนรู้คือ  บุคลากรในองค์กรจะต้องใฝ่เรียนรู้และสามารถหาความรู้เพิ่มเติมได้ด้วยตนเอง   (Personal mastery)        

สำหรับผู้เรียนแบบ Self-Directed จะประสบความสำเร็จได้นั้นมักจะมึคุณลักษณะที่สำคัญคือ  เป็นผู้ที่มี Self-concept ทางบวก และพร้อมที่จะเรียนแบบ self-directed  มีประสบการณ์ และรูปแบบการเรียนเป็นของตนเอง โดยการเรียนลักษณะนี้ปัจจัยด้านผู้เรียน (ปัจจัยภายใน) จะมีความสำคัญมากเพราะผู้ที่มี Self-concept ทางบวก จะเป็น ผู้ที่ยอมรับในศักยภาพของตนเอง  มีความรับผิดชอบต่อความคิดและกระทำของตน ส่งผลให้เห็นความสำคัญกับปัจจัยภายนอกที่ช่วยให้เขาสามารถรับผิดชอบต่อการเรียนของเขาได้ด้วยตนเอง ปัจจัยทั้งภายในและภายนอกนี้ โดยจะแสดงให้เห็นจากพฆติกรรมของเขา  เช่น ความตั้งใจและสนพัฒนาตนอเองอย่างต่อเนื่องและเหมาะสม          

อย่างไรก็ตามความสำเร็จของการเรียนรู้ด้วยตนเองนั้นมีเงื่อนไขและปัจจัยหลักอยู่ที่ตัวผู้เรียนที่ต้องมีวินัย มุ่งมั่นและ ใฝ่เรียนใฝ่รู้ดังนี้ลักษณะของผู้ที่มีการเรียนรู้ด้วยตนเอง

1.      มีความสมัครใจที่จะเรียนรู้ด้วยตนเอง (Voluntarily to Learn) มิได้เกิดจากการบังคับ แต่มีเจตนาที่จะเรียนด้วยความอยากรู้

2.      ใช้ตนเองเป็นแหล่งข้อมูลของตนเอง (Self Resourceful) นั่นคือผู้เรียนสามารถบอกได้ว่าสิ่งที่ตนจะเรียนคืออะไร รู้ว่าทักษะและข้อมูลที่ต้องการหรือจำเป็นต้องใช้มีอะไรบ้าง สามารถกำหนดเป้าหมาย วิธีการรวบรวมข้อมูลที่ต้องการ และวิธีการประเมินผลการเรียนรู้ ผู้เรียนต้องเป็นผู้จัดการการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ด้วยตนเอง (Manage of Change) ผู้เรียนมีความตระหนักในความสามารถ สามารถตัดสินใจได้ มีการรับผิดชอบต่อหน้าที่และบทบาทในการเป็นผู้เรียนรู้ที่ดี

3.      รู้ "วิธีการที่จะเรียน" (Know how to Learn) นั่นคือ ทราบขั้นตอนการเรียนรู้ของตนเอง รู้ว่าเขาจะไปสู่จุดที่ทำให้เกิดการเรียนรู้ได้อย่างไร  

4.      มีบุคลิกภาพเชิงบวก มีแรงจูงใจ และการเรียนแบบร่วมมือกับเพื่อนหรือบุคคลอื่น ตลอดจนการให้ข้อมูลในเชิงบวกเกี่ยวกับการเรียนและสิ่งแวดล้อมในการเรียน (Charismatic Organizational Player)  

5.      มีระบบการเรียนและการประยุกต์การเรียน  ชื่นชอบและสนุกสนานกับการเรียน (Responsible Consumption)

 6.      รู้จักเรียนรู้จากข้อผิดพลาดและความสำเร็จ รู้จักประเมินตนเองและ เข้าใจถึงศักยภาพของตน  (Feedback and Reflection)

7.      มีความพยายามในการหาวิธีการใหม่ๆ หรือค้นหาคำตอบ  หรือประยุกต์ความรู้ที่ได้จากการเรียนไปใช้กับสถานการณ์จริงของแต่ละบุคคล  หาโอกาสในการพัฒนา และค้นหาข้อมูลเพื่อแก้ปัญหา(Seeking and Applying) อยู่เสมอ

8.       ชี้แนะผู้อื่น การอภิปรายในห้องเรียน การแสดงความคิดเห็นส่วนตัวและการพยายามมีความเห็นที่แตกต่างไปจากผู้สอน (Assertive Learning Behavior)

 9.      มีการรวบรวมข้อมูลจากการได้ปฎิสัมพันธ์กับบุคคลและมีวิธีการนำข้อมูลที่ได้ไปใช้ (Information Gathering)            

 ดังนั้นการเรียนรู้ด้วยตนเองและการเรียนรู้ตลอดชีวิตจะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยสถาบันทางสังคมทุกภาคส่วนโดยเฉพาะอย่างยิ่ง สถาบันครอบครัวและสถานศึกษาที่มีหน้าที่บ่มเพาะและขัดเกลาในวัยเยาว์ต้องปลูกฝังนิสัยแห่งการเรียนรู้ รวมถึงทุกๆ สถาบันที่จะต้องช่วยกันสร้างสรรค์บรรยากาศที่จะส่งเสริมหรือจูงใจให้เกิดการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุดต่อไป

.........................

โดย น.ต.หญิง คนึงนิจ อนุโรจน์ ..5 พ.ค.50