ที่ผมยกเอาแนวคิดหลายท่านมาเรียง ก็เพื่อให้ผู้ประกอบการเศรษฐกิจพอเพียงทุกระดับ ได้อ่านเป็นฐานคิดก่อนที่จะตีแตกออกไปสู่ภาคปฏิบัติ

 

วันนี้มหาชีวาลัยอีสานได้รับการติดต่อขอให้ช่วยสาธยายเรื่องเศรษฐกิจพอเพียงแบบเนื้อแท้ของคนอีสานให้สมาชิกของมูลนิธิศุภนิมิต30ชีวิตฟังหน่อย ผมยอมรับว่าจนด้วยเกล้าที่จะอธิบายเรื่องนี้ให้เป็นที่เข้าใจกันได้ง่ายๆ แม้แต่ท่านอาจารย์ผู้เชี่ยวชาญก็ยังติง

“ผมเชื่อว่าตราบเท่าที่เราไม่สามารถให้ความหมายเศรษฐกิจพอเพียงที่เป็นจริงในชีวิตของคนจน เศรษฐกิจพอเพียงก็จะเป็นเพียงงานบอลการกุศลเพื่อถ่ายทอดทีวี.เท่านั้น”

 นิธิ เอี่ยวศรีวงศ์ * นโยบายก๋วยเตี๋ยวกับเศรษฐกิจพอเพียง 

เมื่อเอ๋ยถึงก๋วยเตี๋ยว อีสานบ้านเฮาก็มีตำบักหุ่งรสแซบเป็นสัญลักษณ์ที่จับต้องได้ของความรู้ที่จะกินอยู่เป็นตามที่ท่านพระธรรมปิฎก อธิบาย ..การกินก็เป็นความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม เพราะในการกิน เราใช้ลิ้น ใช้ปาก สัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมภายนอก จึงเป็นด้านศีล ถ้าใช้แล้วเกื้อกูลให้เกิดประโยชน์ก็เป็นศีล ถ้าใช้แล้วเกิดโทษเดือดร้อน ก็เสียศีล ในขณะที่กิน ด้านจิตใจเรามีความพอใจจะเป็นสุขหรือทุกข์อย่างไร ก็ขึ้นอยู่กับปัญญาด้วย ถ้ามองเห็นว่าสิ่งที่เรากินนี้มีความมุ่งหมายเพื่อให้สุขภาพดี ความพอใจก็เกิดขึ้นอย่างหนึ่ง ถ้าไม่ได้คิด ไม่ได้พิจารณา มุ่งสนองความต้องการของลิ้น ต้องการความอร่อย ความพอใจ ความสุขก็จะไปอีกอย่างหนึ่ง ตัวปัญญาความรู้ก็มาเป็นปัจจัย หรือนำทางให้แก่ความสุขความทุกข์ด้วย ต้องถามว่า เรากินเพื่ออะไร?

  

ผมมีวิธีออกจากการเข้าตาจน ด้วยการไปหาตัวช่วยที่เป็นท่านอาจารย์ใหญ่ทั้งหลาย เรื่องประเด็นเศรษฐกิจพอเพียง ถึงจะอธิบายด้วยตัวเองอย่างไรมันก็ไม่ครอบคลุมระบบสุริยะจักรวาลเหมือนท่านผู้อาวุโสสะท้อนไว้ วันนี้จึงขอใช้วิชาอีแอบไปกระแซะความรู้ออกมาจาก 3 ราษฎรอาวุโส ดังนี้ 

1. สังคมไทยพอพูดถึงความมั่นคง เรามักคิดถึงเรื่องทหารและการมีอาวุธ ทั้งๆที่ด้านเกษตรเป็นฐานที่เข้มแข็ง และเกษตรเป็นกำลังสำคัญที่ท่านพุทธทาสพูดไว้ก่อนละสังขารว่า บ้านเมืองจะมีคนเห็นแก่ตัวมากขึ้น ซึ่งก็จะเป็นจริง จะเห็นได้จากเรื่องการศึกษาเหมือนหมาไม่มีตีนซึ่งก็เหมือนวัวลืมตีน คือลืมพื้นดินและเกษตร บางมหาวิทยาลัยเป็นต้นแบบการด้านเกษตร ยังลืมภาคเกษตรเลย การเกษตรคือความยากลำบาก แต่การทำงานคือการให้ชีวิต การพักผ่อนคือการได้ทำงาน สิ่งเหล่านี้มาจากกระบวนการพอเพียงทั้งนั้น การศึกษาด้านการเกษตรเป็นพื้นฐานสำคัญของสังคมไทย การเกษตรไม่ใช่แค่เป็นอาชีพแต่เป็นวัฒนธรรม คือความรักแผ่นดินที่เป็นถิ่นเกิด เวลานี้คนไทยยังมีวิญญาณฝากไว้กับแผ่นดินจริงหรือไม่ เดี๋ยวนี้ต่างคนต่างเห็นแก่ตัว การฟื้นฟูไม่ใช่เรื่องง่าย เป็นหน้าที่ของแต่ละคนต้องฟื้นฟูจิตใจตนเอง

 * ศ.ระพี สาคริก 

2.การฟื้นฟูแผ่นดินไทย คำถาม แผ่นดินไทยคืออะไร  เราฟื้นฟูอะไรและจะฟื้นฟูอย่างไร และอะไรกำลังเกิดขึ้นบนผืนแผ่นดินไทย เมื่อไรจะปฏิรูปให้ถูกทิศถูกทางเสียที ตอนนี้ช่องว่างระหว่างผู้นำกับชาวบ้านมีมากและเป็นวิกฤตนำมาซึ่งความหายนะหลายอย่าง การรับเอาอุตสาหกรรมเข้ามาโดยยัดเยียดของต่างชาติ ทำให้เห็นความแตกต่างของสังคมเยอะ เราไม่เคยดูกันเอง มาบัดนี้มาบอกว่ามาวัดเรื่องความสุขกันดีกว่า ผมว่ามันช้าไปแล้ว ทุกคำข้าราชการจะบอกว่าเราต้องเอาใจต่างชาติและเพิ่มความมั่นใจให้แก่นักลงทุน  อย่างนี้ถือว่าเป็นอาณานิคมโดยไม่รู้ตัว 

เราเริ่มไม่รู้แล้วว่าเราเป็นอะไรในสังคม ประเทศไทยถูกขนานนามให้กลายเป็นบริษัท เป็นหน่วยทางธุรกิจ ผมจึงลงความเห็นว่าการปฏิรูปการเมืองครั้งนี้ โจทย์คือการกระจายความเจริญลงสู่ท้องถิ่น ให้คนเคยถูกกระทำได้เงยหน้าเสียที  การกระจายอำนาจนี้ต้องคำนึงถึงคุณค่าทรัพยากรชุมชน ผมเชื่อว่าคนเหล่านี้จะกอบกู้สังคมเอาทรัพยากรกลับคืนมา

ผมเชื่อว่าอยู่ที่เจ้าของสิทธิคือประชาชน สิทธิต่างๆของชุมชนจะไร้ความหมายถ้าไม่มีพลังของชุมชน เพราะฉะนั้นชุมชนต้องลุกขึ้นกระทำเอง มีแววของความเป็นไปได้ มีชุมชนเข้มแข็งจำนวนไม่น้อยเขาพูดถึงทรัพยากรท้องถิ่น

* ศ.เสน่ห์ จามริก 

3. แผ่นดินประกอบด้วยด้วย 2 รูปธรรม คือ ทรัพยากรธรรมชาติและประชากรบนแผ่นดิน และอีก2นามอธรรม คือ วัฒนธรรมและความเป็นธรรม แต่ตอนนี้แผ่นดินไทยเข้าห้องไอซียูแล้ว เรากำลังศูนย์เสียยิ่งกว่าเสียกรุงให้แก่พม่า เพราะตอนนั้นวัฒนธรรมและทรัพยากรยังอยู่ แต่ตอนนี้เสียทุกอย่าง แผ่นดินกำลังเจ็บป่วยขนาดหนัก เราเปลี่ยนทรัพยากรธรรมชาติของคนไทยทุกคนไปเป็นเงินของคนส่วนน้อย เราจึงเห็นภาพของการทำลายป่าไม้และทรัพยากรอย่างมหาศาล ทำให้คนด้านล่างจนลง แถมยังทิ้งพิษภัยไว้ด้วย

 วัฒนธรรมที่เคยอยู่รวมกันซึ่งทำให้เกิดดุลภาพ เมื่อถูกกระแทกจากแรงภายนอกคืออำนาจรัฐ อำนาจเงินจนแตก แถมยังมีแรงกระแทกของวัฒนธรรมการศึกษาจากภายนอก มามากกว่าร้อยปีทำให้แผ่นไทยอ่อนแอ ส่วนเรื่องความเป็นธรรมไม่ต้องพูดถึง คนรวยมีเงินเป็นพันเป็นหมื่นล้านกับคนจนที่ยังมีหนี้ ทำให้เกิดช่องว่างความไม่เท่าเทียมกันมาก การฟื้นฟูแผ่นดินนั้น ต้องเข้าปัญหาเชิงโครงสร้างเสียก่อน การฟื้นฟูแผ่นดินทำจากข้างบนและจากข้างนอกไม่ได้ เพราะธรรมชาติของข้างบนและข้างนอกคือการเอาเปรียบ

ประเด็นคือต้องคืนวิถีชีวิตให้ชุมชน เพราะเขาจัดการกันเองอย่างสมดุลมาเป็นพันๆปี เขาพิสูจน์แล้ว ทั้งวัฒนธรรมประชาธิปไตย ระบบความยุติธรรมชุมชนเพราะเขาดูแลกันได้  การสื่อสารเพื่อชุมชนควรบัญญัติว่าสื่อสารของรัฐต้องใช้เวลาส่วนหนึ่งเพื่อชุมชน ไม่ใช่นำมาปลุกระดมเพื่อบริโภคนิยมกันหมด ควรเปิดพื้นที่ปัญญาให้ชุมชนอย่างกว้างขวาง ส่วนการศึกษาและการวิจัยที่ทอดทิ้งชุมชนไปทั้งหมด ควรบัญญัติให้วิจัยสนับสนุนความเข้มแข็งของชุมชน ควรตั้งสถาบันวิจัยและพัฒนาเพื่อชุมชนเป็นอิสระ และมีงบประมาณสนับสนุนชัดเจน ควรบัญญัติที่มาโดยเอาเงินเปอร์เซ็นต์จากปุ๋ย ยาฆ่าแมลงและขนมหลอกเด็ก มาเป็นเงินกองทุน

*ศ.ประเวศ วะสี 

ที่ผมยกเอาแนวคิดหลายท่านมาเรียง ก็เพื่อให้ผู้ประกอบการเศรษฐกิจพอเพียงทุกระดับ ได้อ่านเป็นฐานคิดก่อนที่จะตีแตกออกไปสู่ภาคปฏิบัติ ว่าจะวางหลักการและวิธีออกแบบกระบวนการในเรื่องที่จะไปเกี่ยวก้อยกับวิชาเศรษฐกิจพอเพียงอย่างไรดี  หรือท่านอื่นเห็นเป็นประเด็นแย้งอย่างไร ก็เชิญลงจากหอคอยงาช้างมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันได้ ผมยังเหลือการบ้านที่ต้องทำอีกหลายครั้ง เดี๋ยวจะหาว่าหล่อไม่ชวน ทำตัวลับๆล่อๆเป็นอีแอบแว๊บๆมาให้ความเห็นมันไม่ถึงใจครับ ออกจะรำคราญด้วยซ้ำที่จะมาเสียเวลาตีโค้งอ้อมไปอ้อมมาเพราะเวลาเหลือน้อยเต็มที