การจัดทำแผนชุมชนอย่างมีส่วนร่วม

          จากบทเรียนการจัดทำแผนชุมชน ถึงเวลาที่ต้องลงไปปฏิบัติจริงในชุมชน ทำแผนชุมชนบ้านตะคลองแล้ง หมู่ 1 ตำบลโค้งยาง อำเภอสูงเนิน จังหวัดนครราชสีมา ซึ่งเป็นหมู่บ้านเดิมที่ได้ศึกษาชุมชน การทำแผนชุมชนต้องมีการคืนข้อมูลให้กับชุมชน ผู้ที่เข้าร่วมในการทำแผนได้เชิญดังต่อไปนี้ คือ ผู้นำชุมชน  สมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบล อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ผู้สูงอายุ ผู้ด้อยโอกาส  แกนนำสาธารณสุขประจำครอบครัว  การทำแผนชุมชนในครั้งนี้ต้องยึดหลักการพึ่งพาตนเอง ซึ่งคำนึงถึงทรัพยากร ภูมิปัญญา วิถีชีวิต วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่น/ชุมชน อาจจะมีการพัฒนาหรือแก้ไขปัญหาชุมชน กระบวนการที่ใช้ในการทำแผนชุมชนครั้งนี้ทางกลุ่มได้อาศัยกระบวนการพลังสร้างสรรค์ (Appreciation Influence Control : AIC) เป็นกระบวนการทำแผนพัฒนาหรือแก้ไขปัญหาอย่างมีส่วนร่วม บนพื้นฐานของการใช้ข้อมูลอย่างสร้างสรรค์ ซึ่งAIC มีขั้นตอนคือ

           1. A-1 กำหนดประเด็นที่จะร่วมคิดว่าอยากให้เป็นไปดีที่สุด ควรเป็นอย่างไร เนื่องจากวาดภาพไม่เก่งจึงให้ทุกคนเขียนตามความคิด เช่นสุขภาพคืออะไร Facilitator สรุปให้ทุกคนได้เห็นภาพรวม

          2. A-2 นำความคิดของแต่ละคนคิดมารวมเป็นภาพเดียวโดยการใช้ Mind Map

          3. I-1 ทุกคนเขียน 1-2 กิจกรรม ลงบนกระดาษแผ่นเล็กประโยคเดียวว่าต้องทำกิจกรรมอะไรบ้าง จึงจะได้ผลตามที่ร่วมกันเลือกไว้ รวมข้อที่เหมือนกันและแตกต่างกัน ประชุมให้วิจารณ์

          4. I-2 ทุกคนร่วมกันคิดเลือกข้อเสนอให้เป็นมติข้อตกลงโดยแก้ไปตามที่วิจารณ์จากที่ประชุมแล้ว

          5. C-1 ทุกคนเลือกข้อเสนอจากขั้นตอน 4 มาเลือกแบ่งเป็น 3 ประเภท

               - กิจกรรมที่ต้องทำเอง

               -  กิจกรรมที่ต้องขอให้ผู้อื่น ช่วยทำด้วย

               - กิจกรรมที่ต้องขอให้ผู้ทำให้ให้ทุกคนเลือกกิจกรรมที่ตนสนใจ เขียนชื่อลงในกิจกรรม

          6. C-2 วางแผนรายกิจกรรม ช่วยกันเขียน กิจกรรมใน C-1

               1. จะทำอะไร (ชื่อ)

               2. ทำแล้วเกิดผลอะไร

               3. ทำที่ไหน

               4. ทำอย่างไร (วิธีดำเนินการ)

               5. ต้องใช้อุปกรณ์อะไร

          7. วันเวลาที่ดำเนินการ

          8. ชื่อใครบ้างที่ช่วยกันทำ

          9. ชื่อผู้รับผิดชอบประสานงาน

          การทำแผนชุมชนอย่างมีส่วนร่วมเป็นกระบวนการสำคัญในการที่จะดูแลสุขภาพของชุมชนอย่างเป็นระบบ ต่อเนื่อง เป็นวงจร ซึ่งมีความสัมพันธ์กับการจัดบริการของศูนย์สุขภาพชุมชนในการปฏิบัติงานเชิงรุก ทำให้การพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนโดยรวมดี มีส่วนร่วม มีการสร้างพลังอำนาจ และเกิดการตระหนักที่จะดูแลสุขภาพของตนเองและทำให้เกิดความเข้มแข็งในชุมชน

                          รุ่งกานต์ ปราชญ์ศรีภูมิ  สม.4