วันที่ ๒๙ ตุลาคม ๒๕๖๘ มีการประชุม คณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสําคัญตามยุทธศาสตร์ วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เรื่อง “เด็กไทยมีความสามารถคิดวิเคราะห์และมีสมรรถนะสูงด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้”   ที่ผมทำหน้าที่ประธาน 

ทีมบริหารแผนงานส่งเอกสารให้อ่านล่วงหน้าและนัดผมประชุมหารือประเด็นเชิงการจัดการในวันที่ ๒๘ ตุลาคม    ผมอ่านเอกสารโดยสวม “แว่นใจ” สองชุด   คือแว่นจุลภาค (micro)  กับแว่นมหภาค (macro)    โดยผมสะดุดใจตอนสวมแว่นมหภาค    เกิดข้อสังสัยว่า หัวข้อของโครงการ  “เด็กไทยมีความสามารถคิดวิเคราะห์และมีสมรรถนะสูงด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้”   กำลังชักจูงให้ผู้ดำเนินการโครงการเดินผิดทางหรือไม่   

“เทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้” ในที่นี้ เน้น เอไอ    ผมจึงตั้งข้อสงสัยว่า  (๑) ทีมงานกำลังหลงใช้เอไอทำหน้าที่แทนครูอยู่หรือไม่    (๒) AI platform ที่แผนงานกำลังพัฒนา มีผลหนุนการเรียนรู้แบบเฉื่อย (passive learning)  หรือแบบการเรียนรู้เชิงรุก (active learning) กันแน่    (๓) ในชั้นเรียนของแผนงาน นักเรียนใช้เวลามีปฏิสัมพันธ์กับเอไอมากกว่าร้อยละ ๒๐ เพียงใด   (๔) กระบวนการเรียนรู้ของนักเรียน เกิดผลลัพธ์การเรียนรู้องค์รวม (holistic learning)  ในทุกกิจกรรมหรือไม่ 

อธิบายว่า ผมเป็นห่วงว่า จะมีครูและโรงเรียนที่เข้าร่วมแผนงานนี้ นำเอาเอไอตาม AI platform ที่จัดให้  ไปใช้งาน แล้วมีผลให้ปฏิสัมพันธ์ระหว่างนักเรียนกับครูลดน้อยลง  เพราะเอไอเข้ามาทำหน้าที่แทนครู    ซึ่งไม่น่าจะเป็นเป้าหมายของแผนงานนี้    เป้าหมายแท้จริงควรเป็นว่า เอไอเข้าไปช่วยลดงานอื่นของครู ช่วยให้ครูมีเวลาดูแล และมีปฏิสัมพันธ์กับนักเรียนมากขึ้น   และช่วยให้ครูมีปฏิสัมพันธ์คุณภาพสูงยิ่งขึ้นกับนักเรียน    โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การชวนนักเรียนร่วมกันตั้งเป้าหมายการเรียนรู้ ร่วมกันออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้จากกิจกรรมในชีวิตจริง   และร่วมกันตั้งคำถามสะท้อนคิดข้อเรียนรู้เชิงหลักการเชิงนามธรรมจากกิจกรรมนั้นๆ ตามแนวทางของ Kolb’s Experiential Learning Cycle   

ผมเป็นห่วงว่า ทั้งทีมงานกลางของแผนงาน และทีมรับทุนไปหนุนโรงเรียน อาจหลงทำงานแก้ปัญหาผลสอบของนักเรียน เช่นแก้ปัญหาการอ่าน   ทำให้กิจกรรมการเรียนรู้ของนักเรียนที่เข้าแผนงานได้ฝึกเพื่อพัฒนาเฉพาะ S&K เท่านั้น   ไม่ได้พัฒนาครบ VASK    อย่างที่ควรจะเป็น

ข้อสะท้อนคิดข้างต้นของผม เป็นไปในทิศทางที่ถูกต้องของการศึกษาในยุคปัจจุบันหรือไม่    ส่วนไหนถูกต้อง  ส่วนไหนยังต้องแก้ไขหรือปรับปรุง    จุดเน้นสำหรับยกระดับคุณภาพการศึกษาไทย โดยมีเอไอเป็นตัวช่วยคืออะไร  โประแนะนำวิธีดำเนินการในสภาพของโรงเรียนไทยและครูไทย   

ผมนำข้อสะท้อนคิดข้างบนไปถามแปดสหายเอไอของผม    ได้คำตอบไปในทางเห็นด้วย    โดยมีคำแนะนำเพิ่มเติมแตกต่างกัน    จะนำคำตอบของ You.com และ Perplexity มาลงไว้ในบันทึกนี้     และนำคำตอบของสหายอื่นๆ ลงในตอนต่อๆ ไป   

You.com:

ข้อสะท้อนคิดเรื่อง AI กับการยกระดับคุณภาพการศึกษาไทย: วิเคราะห์และข้อเสนอแนะ

Key Findings: 

  • ข้อกังวลของท่านเกี่ยวกับการใช้ AI ในโครงการ “เด็กไทยมีความสามารถคิดวิเคราะห์และมีสมรรถนะสูงด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้” สอดคล้องกับแนวโน้มและหลักการศึกษาสากล
  • จุดเน้นที่ถูกต้องคือ AI ควรเป็น “ผู้ช่วย” ไม่ใช่ “ผู้แทน” ครู,    ต้องออกแบบให้ส่งเสริมการเรียนรู้เชิงรุก (active learning)    และผลักดันการพัฒนา VASK (Values, Attitudes, Skills, Knowledge) อย่างรอบด้าน
  • มีข้อควรระวังและแนวทางปฏิบัติที่ควรปรับปรุงเพื่อให้ AI เป็นเครื่องมือยกระดับคุณภาพการศึกษาไทยอย่างแท้จริง

 

1. ข้อสะท้อนคิดของท่าน: ถูกต้องหรือไม่

ข้อสะท้อนคิดของท่านเป็นไปในทิศทางที่ถูกต้องและสอดคล้องกับแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดในระดับโลก** โดยเฉพาะประเด็นที่ว่า AI ไม่ควรแทนครู แต่ควรช่วยลดภาระงานซ้ำซ้อน ให้ครูมีเวลาสร้างปฏิสัมพันธ์คุณภาพกับนักเรียนมากขึ้น และควรออกแบบกิจกรรมที่เน้นการเรียนรู้เชิงรุกและองค์รวม ไม่ใช่แค่เน้นผลสัมฤทธิ์ทางวิชาการ (S&K) แต่ต้องพัฒนา VASK อย่างครบถ้วน.

 

 2. วิเคราะห์ประเด็นหลัก 4 ข้อ

|ประเด็น  ข้อกังวลของท่าน ข้อค้นพบจากงานวิจัย
1. AI แทนที่ครูหรือช่วยครู กังวลว่า  AI จะลดบทบาทครู งานวิจัยยืนยันว่า  AI ควรเป็น “ผู้ช่วย” ไม่ใช่ “ผู้แทน” ครู    AI เหมาะกับงานซ้ำซ้อน/ประเมินผล  ช่วยให้ครูมีเวลาสร้างปฏิสัมพันธ์คุณภาพ
2. AI Platform หนุน passive หรือ active learning กังวลว่า  AI จะทำให้เกิด passive learning AI Platform ที่ดี ต้องออกแบบให้ส่งเสริม active learning เช่น การตั้งเป้าหมาย ร่วมออกแบบกิจกรรม สะท้อนคิดตาม Kolb’s Cycle
3. สัดส่วนเวลาปฏิสัมพันธ์กับ A กังวลว่านักเรียนใช้  AI มากเกินไป ไม่มีสัดส่วนที่ตายตัว   แต่ควรใช้ AI เพื่อเสริม ไม่ใช่แทนที่ปฏิสัมพันธ์กับครูและเพื่อน    ควรเน้นสมดุลและบริบทของแต่ละโรงเรียน
4. ผลลัพธ์การเรียนรู้องค์รวม (Holistic Learning) กังวลว่าพัฒนาแค่  S&K ไม่ครบ VASK งานวิจัยและแนวปฏิบัติสากลเน้นย้ำว่าต้องพัฒนา  VASK อย่างรอบด้าน    AI ควรสนับสนุนการเรียนรู้แบบองค์รวม

 

 

 3. จุดเน้นและข้อเสนอแนะสำหรับการยกระดับคุณภาพการศึกษาไทยด้วย AI

     A. จุดเน้นสำคัญ

  • - AI เป็นเครื่องมือเสริม ไม่ใช่ผู้แทนครู:   ใช้ AI ลดภาระงานซ้ำซ้อน เช่น การตรวจข้อสอบ การวิเคราะห์ข้อมูลนักเรียน ให้ครูมีเวลาสร้างปฏิสัมพันธ์คุณภาพกับนักเรียน
  • ออกแบบกิจกรรมให้เน้น Active Learning:    AI Platform ควรสนับสนุนการตั้งเป้าหมายร่วมกับนักเรียน การออกแบบกิจกรรมจากชีวิตจริง   และการสะท้อนคิดตาม Kolb’s Experiential Learning Cycle.
  • พัฒนา VASK อย่างรอบด้าน:  ไม่เน้นเฉพาะ S&K แต่ต้องส่งเสริม Values และ Attitudes ด้วย เช่น การทำงานเป็นทีม การคิดเชิงจริยธรรม การสื่อสาร
  • สมดุลเวลาปฏิสัมพันธ์กับ AI:    ใช้ AI เพื่อเสริม ไม่ใช่แทนที่ปฏิสัมพันธ์กับครูและเพื่อน    ควรมีระบบติดตามและประเมินผลการใช้ AI ในห้องเรียน

                        B. ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติสำหรับโรงเรียนไทยและครูไทย

Key Takeaway:   การยกระดับคุณภาพการศึกษาไทยด้วย AI ต้อง “ออกแบบโดยมีครูเป็นศูนย์กลาง” และ “เน้นการเรียนรู้เชิงรุกและองค์รวม” (ข้อนี้ผมเถียง ว่าต้องออกแบบให้นักเรียนเป็นศูนย์กลาง) 

1. การพัฒนาและอบรมครู

  • จัดอบรมครูเกี่ยวกับการใช้ AI ในการสอนและการออกแบบกิจกรรมที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง
  • ส่งเสริม AI Literacy และ Critical Thinking ให้กับครูและนักเรียน

2. การออกแบบ AI Platform

  • ให้ AI ช่วยงานซ้ำซ้อนและประเมินผล ไม่ใช่แทนที่การสอนหรือปฏิสัมพันธ์
  • ออกแบบฟีเจอร์ที่สนับสนุนการตั้งเป้าหมาย การสะท้อนคิด และการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง

3. การติดตามและประเมินผล

  • ติดตามสัดส่วนเวลาที่นักเรียนใช้ AI เทียบกับครูและเพื่อน
    • ประเมินผลลัพธ์การเรียนรู้ทั้งด้านวิชาการและ VASK

4. การปรับใช้ตามบริบท

  • โรงเรียนควรมีอิสระในการปรับใช้ AI ให้เหมาะสมกับบริบทของตนเอง
    • เน้นการลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงเทคโนโลยี

 

 4. สรุปภาพรวมและแนวทางปฏิบัติที่ดี

หลักการสำคัญ   แนวทางปฏิบัติที่ดี
AI เป็นผู้ช่วยครู ลดงานซ้ำซ้อน ให้ครูมีเวลาสร้างปฏิสัมพันธ์คุณภาพ
ส่งเสริม  Active Learning ใช้  AI ในการตั้งเป้าหมาย ออกแบบกิจกรรม สะท้อนคิด
พัฒนา  VASK ออกแบบกิจกรรมที่พัฒนาคุณลักษณะ ทักษะ และค่านิยม
สมดุลเวลาปฏิสัมพันธ์ ติดตามและประเมินการใช้  AI ในห้องเรียน
พัฒนาครู อบรมและสร้างความเข้าใจการใช้  AI อย่างมีประสิทธิภาพ

 

 

Summary Box:

ข้อสะท้อนคิดของท่านถูกต้องและสอดคล้องกับแนวโน้มการศึกษายุคใหม่    AI ควรเป็นเครื่องมือเสริมที่ช่วยให้ครูมีเวลาสร้างปฏิสัมพันธ์คุณภาพกับนักเรียน ส่งเสริมการเรียนรู้เชิงรุกและองค์รวม (VASK)    และต้องมีการออกแบบกิจกรรมและระบบติดตามผลที่เหมาะสมกับบริบทของโรงเรียนไทย

 

อ้างอิง

 รายงานวิจัยข้อมูลพื้นฐานโครงการ “เด็กไทยมีความสามารถคิดวิเคราะห์และมีสมรรถนะสูงด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้” 

 Research Report: AI in Education—Roles, Learning Modes, Student-AI Interaction, and Holisticกษาไทย (โรงเรียนระดับพื้นฐาน)

 

Perplexity:

ข้อสะท้อนคิดของท่านเกี่ยวกับแผนงาน “เด็กไทยมีความสามารถคิดวิเคราะห์และมีสมรรถนะสูงด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้” มีความถูกต้องและสอดคล้องกับทิศทางการศึกษายุคปัจจุบันที่เน้นการพัฒนาทักษะ 4 มิติ คือ V (Values), A (Attitudes), S (Skills), K (Knowledge) อย่างครบถ้วน    โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคที่ AI เป็นต้นทุนสำคัญของการพัฒนาการศึกษา

ส่วนที่ถูกต้อง

  • การตั้งคำถามว่า AI จะมาแทนครูหรือไม่    เป็นคำถามที่จำเป็นและถูกต้อง เพราะ AI ควรเป็นเครื่องมือเสริม ไม่ใช่ตัวแทนครู หรือแทนที่บทบาทการปฏิสัมพันธ์ระหว่างครูและนักเรียน
  • การเน้นการเรียนรู้เชิงรุก (active learning) ที่ครูและนักเรียนร่วมกันตั้งเป้าหมายและออกแบบกิจกรรมจากชีวิตจริง ตามแนวทาง Kolb’s Experiential Learning Cycle เป็นแนวทางที่สนับสนุนการเรียนรู้อย่างเป็นองค์รวม (holistic)    และพัฒนากระบวนการคิดวิเคราะห์ รวมถึงความสร้างสรรค์
  • ความกังวลว่า AI อาจทำให้ครูมีเวลาปฏิสัมพันธ์กับนักเรียนลดลง หรือเน้นผลลัพธ์การสอบมากเกินไปโดยละเลยคุณค่าของ VASK เป็นความคิดที่มีหลักฐานสนับสนุนและต้องระวังอย่างมาก

ส่วนที่ควรแก้ไขหรือปรับปรุง

  • ควรขยายบทบาทและแนวคิด AI platform ให้มุ่งการปรับปรุงคุณภาพการปฏิสัมพันธ์ครู-นักเรียน    ไม่ใช่แค่เพิ่มเวลาเจอกับ AI   แต่ต้องเน้นคุณภาพความสัมพันธ์และการสนับสนุนที่ผู้เรียนต้องการจริง ๆ
  • เพิ่มมาตรการและตัวชี้วัดด้านการพัฒนาด้าน Values (คุณธรรม จริยธรรม ความรับผิดชอบสังคม) จากการใช้งาน AI ในห้องเรียน    เพื่อให้เป็นจริงมากกว่าการเน้นความรู้และทักษะด้านเทคนิคอย่างเดียว
  • ส่งเสริมการฝึกอบรมครูอย่างเข้มข้นทั้งด้านวิธีการจัดการเรียนรู้ด้วย AI    และการพัฒนาทักษะการให้คำปรึกษาและชวนคิดเชิงลึกกับนักเรียน

จุดเน้นเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาไทยโดยมี AI เป็นตัวช่วย

  • AI เป็นเครื่องมือสำหรับลดภาระงานเชิงบริหารและกิจกรรมที่ซ้ำซาก    เพื่อให้ครูมีเวลาสร้างความสัมพันธ์และดูแลนักเรียนเป็นรายบุคคลมากขึ้น
  • ใช้ AI ช่วยออกแบบกิจกรรมปฏิสัมพันธ์เชิงงานร่วมกับครู  ไม่ใช่แทนครูในบทบาทการสอนหรือกระตุ้นความคิด
  • สร้างระบบประเมินที่ครบทั้งด้าน VASK โดยไม่เน้นเพียงคะแนนสอบเท่านั้น
  • ส่งเสริมสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่เปิดกว้าง และสนับสนุนการสำรวจและแสดงออกทางความคิด
  • กระตุ้นให้ครูและนักเรียนมีจิตสำนึกที่เข้มแข็ง  และมีเจตนาในการใช้ AI อย่างมีจริยธรรมและสร้างสรรค์

วิธีดำเนินการในโรงเรียนและครูไทย

  • จัดหลักสูตรอบรมครูด้านการใช้ AI ร่วมกับการพัฒนาทักษะการจัดการเรียนรู้เชิงรุกและการสนับสนุนคุณลักษณะ V แต่ละมิติ
  • กำกับดูแลและติดตามการใช้ AI ในห้องเรียนอย่างใกล้ชิด เพื่อให้แน่ใจว่า AI ถูกใช้เป็นเครื่องมือที่เสริม ไม่ใช่แทนครู
  • พัฒนาแนวทางและคู่มือปฏิบัติสำหรับครูเรื่องการบูรณาการ AI ในการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการและพัฒนาคนครบทุกด้าน
  • สนับสนุนโครงการต้นแบบ (pilot projects) ในโรงเรียนที่แสดงตัวอย่างการใช้ AI ผสมผสานกับการสอนเชิงสร้างสรรค์และการพัฒนาคุณธรรม

สรุป ข้อสงสัยและความกังวลของท่านเป็นประเด็นที่ทุกฝ่ายควรตระหนักและจัดการอย่างจริงจัง เพื่อให้ AI เป็นตัวช่วยพัฒนาการศึกษาไทยอย่างมีคุณภาพและยั่งยืน โดยเน้นการเสริมบทบาทครูและพัฒนาทักษะนักเรียนครบมิติอย่างสมดุล.unglobalcompact+1​

  1. https://unglobalcompact.org/compactjournal/artificial-intelligence-and-sustainable-development-goals-operationalizing
  2. https://accesspartnership.com/opinion/12-key-principles-for-sustainable-ai/

 

ผมได้ข้อมูล และข้อคิดเห็น สำหรับนำไปเสนอต่อที่ประชุม ช่วงเช้าวันที่ ๒๙ ตุลาคม ๒๕๖๘   หวังว่าเป็นการทำคุณประโยชน์ต่อบ้านเมือง    ในการยกระดับคุณภาพพลเมืองไทยในอนาคต

ความเห็นของสหายเอไออื่นๆ จะนำลงในตอนต่อๆ ไป

วิจารณ์ พานิช

๒๙ ต.ค. ๖๘