ผู้บริโภคชาวไทยควรพึงระวังเป็นพิเศษเมื่อเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ลดน้ำหนักทางออนไลน์ หลังจากมีรายงานจากออสเตรเลียเกี่ยวกับกลโกงรูปแบบใหม่ของ “ร้านผี” ที่หลอกขายผลิตภัณฑ์เลียนแบบกลุ่ม GLP-1 พร้อมโฆษณาชวนเชื่ออันตราย กลโกงลักษณะนี้มีแนวโน้มที่จะแพร่ระบาดเข้าสู่ตลาดออนไลน์ของไทยที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วได้โดยง่าย ซึ่งร้านเหล่านี้ที่สื่ออย่าง The Guardian ได้เปิดโปงออกมานั้น พบว่ามีการปลอมตัวเป็นร้านค้าจริงและผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพ เพื่อหลอกขายอาหารเสริมจากพืชที่อ้างสรรพคุณว่าสามารถเลียนแบบผลของยารักษาเบาหวานและยาลดน้ำหนักยอดนิยมอย่าง Ozempic และ Mounjaro ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อทั้งเงินและสุขภาพของผู้ซื้อ (theguardian.com)

กลโกงร้าย ซุ่มโจมตีในโลกออนไลน์

กลโกงนี้มีความร้ายแรงเกินกว่าแค่การฉ้อโกงทางการเงินทั่วไป เนื่องจากยังพัวพันถึงความปลอดภัยด้านสุขภาพของสาธารณชนในวงกว้าง ปัจจุบัน กระแสความต้องการยาลดน้ำหนักยุคใหม่กำลังพุ่งสูงทั่วโลก โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่ต้องการลดน้ำหนักแบบเร่งด่วน จึงเป็นช่องทางให้ผลิตภัณฑ์เลียนแบบแพร่ระบาดอยู่ในตลาดออนไลน์ทั่วภูมิภาคอาเซียน สำหรับประเทศไทย ซึ่งกำลังเผชิญกับปัญหาโรคอ้วนและความต้องการทางลัดในการลดน้ำหนัก การทำความเข้าใจและรู้เท่าทันกลโกงเหล่านี้จึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง

ร้านผีออนไลน์: ปลอมแปลงตัวตน หลอกขายสินค้าด้วยภาพลักษณ์น่าเชื่อถือ

ตามรายงานของหน่วยงานกำกับดูแลด้านการบริโภคในออสเตรเลีย พบว่ามีเว็บไซต์ที่เดิมเคยขายสินค้าแฟชั่นกว่า ๑๔๐ แห่ง ได้ผันตัวมาหลอกขายอาหารเสริมลดน้ำหนักกันอย่างโจ่งแจ้ง ร้านค้าเหล่านี้สร้างตัวตนปลอมขึ้นมา โดยนำรูปโปรไฟล์ของบุคคลมีชื่อเสียง หรือผู้เชี่ยวชาญระดับโลกมาใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต รวมถึงใช้รีวิวที่สร้างขึ้นจากปัญญาประดิษฐ์ (AI) หรือคอมพิวเตอร์ ยกตัวอย่างเช่น หน้าเพจเฟซบุ๊กที่แอบอ้างว่าเป็นทีมดูแลผู้ป่วยเบาหวานในออสเตรเลีย ใช้ชื่อและข้อมูลเท็จ โฆษณาผลิตภัณฑ์ที่เรียกว่า “GLP-1 แบบรับประทานจากพืช” พร้อมด้วยรีวิวหลอกๆ และเมื่อตรวจสอบพบว่า รูปภาพที่ใช้นั้นเป็นของผู้สื่อข่าวหรือบุคคลจริงที่ถูกนำไปใช้โดยที่เจ้าตัวไม่ทราบเรื่อง

ทำไมกลโกงนี้จึงเป็นอันตราย

ผลิตภัณฑ์ที่อ้างอิงถึงยากลุ่ม GLP-1 กำลังเป็นที่นิยมอย่างมากทั่วโลก โดย GLP-1 (glucagon-like peptide 1) เป็นฮอร์โมนที่ทำหน้าที่ควบคุมความอยากอาหารและระดับน้ำตาลในเลือดตามธรรมชาติ ยาอย่าง Ozempic (semaglutide) และ Mounjaro (tirzepatide) ได้รับการรับรองทางการแพทย์แล้วว่าสามารถใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพกับผู้ป่วยโรคอ้วน หรือผู้ที่มีปัญหาด้านการเผาผลาญ (PubMed) ด้วยความต้องการที่สูงลิ่ว ทำให้สินค้าของแท้ขาดตลาดและมีราคาสูงขึ้น จึงเป็นการเปิดช่องให้กลุ่มมิจฉาชีพนำสินค้าปลอม สินค้าไม่ได้มาตรฐาน หรือผลิตภัณฑ์ผิดกฎหมายออกมาจำหน่าย ซึ่งไม่เพียงแต่จะไม่มีประสิทธิภาพตามที่กล่าวอ้าง แต่ยังอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้อีกด้วย (Reuters)

โดยกลโกงนี้มีจุดเด่นที่การสร้างรีวิวปลอม ภาพเปรียบเทียบก่อน-หลังที่มักจะถูกสร้างขึ้นด้วยเทคโนโลยี AI และอ้างชื่อผู้เชี่ยวชาญที่ไม่เกี่ยวข้อง ยกตัวอย่างเช่น ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการที่มีชื่อเสียงท่านหนึ่งในออสเตรเลียรู้สึกตกใจอย่างมากที่รูปภาพและโปรไฟล์ของตนถูกนำไปแอบอ้างในโฆษณาอาหารเสริมที่ตนไม่เคยรับรอง แม้จะมีการดำเนินคดีตามกฎหมายแล้ว แต่ด้วยความซับซ้อนและการทำงานร่วมกันข้ามประเทศของกลุ่มนี้ ทำให้การจัดการเป็นไปได้ยาก ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายได้เรียกร้องให้แพลตฟอร์มยักษ์ใหญ่และผู้ให้บริการอีคอมเมิร์ซอย่าง Meta และ Shopify แสดงความรับผิดชอบในการปล่อยให้กลโกงลักษณะนี้เผยแพร่บนแพลตฟอร์มของตน

ความรับผิดชอบและการควบคุมดูแลของแพลตฟอร์มดิจิทัล

กลุ่มนักรณรงค์เพื่อผู้บริโภคในออสเตรเลียวิพากษ์วิจารณ์ว่า ทั้งแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียและธนาคารต่างมีส่วนที่เอื้อให้เกิดโฆษณาปลอมและการชำระเงินผ่านบัญชีของมิจฉาชีพ จากการสืบสวนเว็บไซต์ Maementcurves.com ที่อ้างว่าดำเนินธุรกิจในออสเตรเลีย พบว่ามีการโอนเงินไปยังบริษัทในฮ่องกง และเส้นทางการถือครองบริษัทก็มีความสลับซับซ้อน แม้แต่สินค้าที่มีชื่อคล้าย “STDEI GLP-1 Weight Loss Oral Liquid” ก็ยังถูกวางขายอยู่บนแพลตฟอร์มยักษ์ใหญ่ระดับโลกอย่าง AliExpress และ eBay ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่ากลโกงนี้มีการปรับตัวและขยายวงกว้างอย่างรวดเร็ว

ทำไมกลโกงนี้ถึงน่ากังวลเป็นพิเศษสำหรับผู้บริโภคชาวไทย

  • วัฒนธรรมการซื้อของออนไลน์และการติดตามกระแสทางโซเชียลมีเดียของคนไทยนั้นมีอย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะสินค้าหมวดความงามและการลดน้ำหนักเป็นกลุ่มที่ได้รับความนิยมอย่างสูง (Bangkok Post)
  • ประเทศไทยมีประวัติปัญหาเกี่ยวกับสินค้าสุขภาพปลอมมาอย่างต่อเนื่อง เช่น ชาสลิมที่มีส่วนผสมของไซบูทรามีน หรือครีมหน้าขาวที่พบสารปรอท (อย.)
  • บทบาทของหน่วยงานกำกับดูแลในประเทศไทยยังคงมีข้อจำกัดในการควบคุมกิจการข้ามชาติ และการปรับเปลี่ยนกลวิธีของกลุ่มมิจฉาชีพที่รวดเร็ว

ที่สำคัญ ความนิยมในการซื้อสินค้าตามรีวิวของบุคคลที่มีชื่อเสียงและแรงกดดันทางสังคมเกี่ยวกับรูปร่างหน้าตา ได้ส่งผลให้ผู้บริโภคตกเป็นเหยื่อได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่ยังขาดทักษะความรู้ด้านดิจิทัล ในการตรวจสอบแหล่งที่มาของสินค้าและการพิสูจน์ความน่าเชื่อถือของผลิตภัณฑ์ (depa)

ความเสี่ยงที่เกิดจากผลิตภัณฑ์เลียนแบบยา GLP-1 นั้นร้ายแรงกว่าสินค้าลดน้ำหนักทั่วไปมาก เนื่องจากอาจมีการปะปนสารอันตราย หรือก่อให้เกิดผลข้างเคียงที่รุนแรงหากใช้โดยไม่มีการกำกับดูแลจากแพทย์ ในขณะที่ยา Ozempic ของแท้ในประเทศไทยอยู่ภายใต้การควบคุมที่เข้มงวด ทว่าอาหารเสริมหรือสมุนไพรทางเลือกกลับตรวจสอบได้ยาก และมีความเสี่ยงสูงหากมีการปลอมปนสารที่เป็นอันตราย (oryor.com)

แนวทางแก้ไขและข้อเสนอแนะจากผู้เชี่ยวชาญ

ผู้เชี่ยวชาญและหน่วยงานกำกับดูแลต่างประเทศที่ได้รับการเปิดเผยข้อมูลจาก The Guardian ได้เสนอแนะแนวทางแก้ไขปัญหาระยะยาวที่ประเทศไทยควรนำมาปรับใช้ เช่น

  • กำหนดบทบาทความรับผิดชอบที่ชัดเจนสำหรับแพลตฟอร์มโฆษณาดิจิทัล พร้อมบทลงโทษที่รุนแรงหากมีการฝ่าฝืนอย่างต่อเนื่อง
  • สร้างความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อสืบสวนและตัดเส้นทางการเงินของกลุ่มมิจฉาชีพข้ามชาติ
  • ส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเรื่องกลโกง เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันให้แก่ประชาชนในการเลือกซื้อสินค้าและบริการอย่างปลอดภัย

ในขณะเดียวกัน หน่วยงานกำกับดูแลของออสเตรเลียก็ได้ออกจดหมายเตือนไปยังบริษัทเทคโนโลยีขนาดใหญ่ เพื่อให้เร่งดำเนินการจัดการกับ “ร้านผี” เหล่านี้ ทว่าผู้ให้บริการเหล่านี้ยังไม่มีการตอบรับหรือลงมือดำเนินการใดๆ ที่เป็นรูปธรรม

คำแนะนำสำหรับผู้บริโภคไทย: สิ่งที่ควรรู้และควรทำ

๑. ตรวจสอบความน่าเชื่อถือของร้านค้าอย่างละเอียด เลือกร้านที่มีการจดทะเบียนธุรกิจชัดเจน สามารถติดต่อได้จริง และมีประวัติรีวิวจากผู้ใช้งานจริง ๒. ขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพที่ได้รับใบอนุญาตก่อนตัดสินใจใช้ผลิตภัณฑ์ใดๆ และไม่ควรหลงเชื่อสินค้าที่อวดอ้างสรรพคุณลดน้ำหนักเกินจริง ๓. ระมัดระวังการแอบอ้างชื่อแพทย์ ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการ หรือบุคคลที่มีชื่อเสียง ควรตรวจสอบข้อมูลจากเว็บไซต์หรือช่องทางสื่อสารอย่างเป็นทางการของบุคคลเหล่านั้นเสมอ ๔. สังเกตสัญญาณเตือนต่างๆ เช่น โฆษณาที่อวดอ้างเกินจริง รูปภาพที่ดูปลอม หรือข้อมูลการผลิตที่ไม่โปร่งใส ๕. เลือกใช้วิธีชำระเงินที่ปลอดภัย โดยเฉพาะแพลตฟอร์มที่มีระบบคุ้มครองผู้ซื้อ (แต่สิ่งนี้ก็ยังไม่ใช่หลักประกันที่จะป้องกันกลโกงจากต่างประเทศได้เสมอไป)

ทั้งนี้ ประเทศไทยควรให้ความสำคัญกับการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจผ่านการรณรงค์อย่างต่อเนื่อง การเฝ้าระวัง และการช่วยเหลือผู้เสียหายอย่างเป็นระบบ เพื่อยับยั้งการแพร่ระบาดของกลโกงด้านสุขภาพข้ามชาติ ที่ใช้โซเชียลมีเดียเป็นเครื่องมือหลักในการเข้าถึงผู้บริโภค

บทเรียนจากอดีต: คนไทยกับการถูกหลอกลวงด้วยสินค้าสุขภาพ

วัฒนธรรมไทยที่ให้ความสำคัญกับรูปร่างหน้าตาและภาพลักษณ์ภายนอก ได้ส่งผลให้ธุรกิจสินค้าสุขภาพและรูปร่างเติบโตอย่างรวดเร็ว ตั้งแต่กาแฟลดน้ำหนักที่เคยระบาดในยุค 2000 จนถึงผลิตภัณฑ์ผิดกฎหมายในยุคออนไลน์ปัจจุบัน ปรากฏการณ์เหล่านี้เป็นเสมือนวงจรที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก ซึ่งต้องอาศัยความร่วมมืออย่างจริงจังจากทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน

ในอนาคตอันใกล้ ความก้าวหน้าของปัญญาประดิษฐ์ (AI) และการเติบโตของตลาดออนไลน์ข้ามประเทศ อาจทำให้กลโกงมีรูปแบบที่ซับซ้อนมากยิ่งขึ้นกว่าที่เคย ทั้งผู้บริโภคและภาครัฐจึงจำเป็นต้องเสริมสร้างภูมิคุ้มกันทางดิจิทัล และพัฒนาทักษะในการกำกับดูแลให้มีความยืดหยุ่นมากขึ้นตามไปด้วย

บทสรุป

ในช่วงที่ยาลดน้ำหนักกำลังเป็นที่ต้องการสูงและมีภาวะขาดตลาด กลโกงออนไลน์ที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์กลุ่ม GLP-1 กำลังทวีความรุนแรงขึ้น ผู้บริโภคชาวไทยควรยึดหลัก “สงสัย สอบถาม และปรึกษาแพทย์” ก่อนตัดสินใจเสมอ แม้สินค้าบางชนิดจะอ้างว่าจะเห็นผลการลดน้ำหนักในเวลาอันสั้น แต่สิ่งที่ผู้บริโภคอาจได้รับกลับมาคืออันตรายร้ายแรง ดังนั้น การให้ความสำคัญกับความปลอดภัยจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด

แหล่งข้อมูล