ในยุคที่คนรักสุขภาพทั่วโลกมองหาตัวช่วยเสริมวิตามินที่ใช้ง่ายและล้ำสมัยกว่าการกินวิตามินแบบเม็ด “แผ่นแปะวิตามิน” กลายเป็นสินค้ายอดฮิตที่เคลมว่าช่วยส่งวิตามินตรงเข้าผิวหนังได้เลย แต่ถึงจะฮิตติดลมบนแค่ไหน งานวิจัยใหม่ๆ และความเห็นจากผู้เชี่ยวชาญกลับตั้งคำถามถึงประสิทธิภาพของ “วิตามินแบบแปะ” เหล่านี้ ว่าจะสู้การกินวิตามินแบบเดิมๆ ได้จริงหรือ เรื่องนี้ถือเป็นประเด็นสำคัญที่คนไทยสายเฮลท์ตี้ที่กำลังมองหาตัวช่วยดูแลสุขภาพแบบใหม่ๆ ต้องเก็บไปคิด
หลักการของแผ่นแปะวิตามินดูเหมือนจะง่ายๆ แค่เอาแผ่นแปะที่มีวิตามินไปติดบนผิวหนัง ส่วนใหญ่จะแปะกันตรงที่ผิวหนังบางๆ และมีเส้นเลือดเยอะ เช่น ข้อมือด้านใน หรือหลังหู เชื่อกันว่าวิตามินจะซึมเข้าเส้นเลือดได้โดยตรง ไม่ต้องผ่านกระเพาะอาหารหรือลำไส้ บริษัทผู้ผลิตมักโฆษณาว่าสะดวกสบาย ไม่ต้องทนกลืนยาเม็ดโตๆ แต่ทั้งงานวิจัยและผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์กลับออกมาเบรกว่า หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่มายืนยันว่าแผ่นแปะวิตามินได้ผลจริงนั้นยังคลุมเครืออยู่มาก อายุรแพทย์หลายคนที่ให้ข้อมูลกับนิตยสาร Women’s Health ฉบับล่าสุด ชี้ให้เห็นอุปสรรคสำคัญข้อหนึ่ง นั่นก็คือ ผิวหนังของเราถูกสร้างมาเพื่อเป็นเกราะป้องกันสิ่งแปลกปลอมต่างๆ ไม่ให้เข้าร่างกาย ซึ่งรวมถึงสารอาหารด้วยเหมือนกัน ถึงแม้สารเคมีบางตัวในแผ่นแปะ เช่น เอทานอล อาจช่วยให้ผิวหนังซึมซับอะไรได้ดีขึ้นชั่วคราว แต่นั่นก็ไม่ได้แปลว่าวิตามินจะถูกดูดซึมเข้าเลือดได้ดีเสมอไป (womenshealthmag.com)
กลับกันกับผิวหนัง ลำไส้ของเรานี่แหละที่ถูกออกแบบมาเพื่อดูดซึมสารอาหารต่างๆ โดยเฉพาะ มีงานวิจัยมากมายที่ยืนยันว่าระบบทางเดินอาหารของเราดูดซึมวิตามินได้ดีเยี่ยม ทั้งชนิดที่ละลายในน้ำและในไขมัน ส่วนข้อมูลทางการแพทย์ที่ชี้ว่าแผ่นแปะวิตามินได้ผลแค่ไหนนั้นยังมีน้อยมากและยังฟันธงไม่ได้ ตัวอย่างเช่น งานวิจัยชิ้นหนึ่งเมื่อปี 2019 ในวารสาร Obesity Surgery เปรียบเทียบการให้วิตามินแบบแผ่นแปะกับแบบกินในกลุ่มผู้ป่วยที่ผ่าตัดบายพาสกระเพาะอาหาร ผลลัพธ์ที่ออกมาน่าตกใจมาก คือกว่า 80% ของคนที่ใช้แผ่นแปะกลับขาดวิตามินดีหลังจากผ่านไป 1 ปี เทียบกับกลุ่มที่กินวิตามินเสริมซึ่งมีแค่ 36% เท่านั้นที่ขาด แถมกลุ่มที่ใช้แผ่นแปะยังมีระดับวิตามินบี 1 และบี 12 ต่ำกว่าอย่างเห็นได้ชัดอีกด้วย ข้อมูลนี้ชี้ให้เห็นว่า อย่างน้อยๆ ตอนนี้ การกินวิตามินแบบเดิมๆ ก็ยังเป็นวิธีที่ไว้ใจได้มากกว่าในการแก้ปัญหาหรือป้องกันการขาดวิตามิน (Obesity Surgery)
การดูดซึมวิตามินจากแผ่นแปะก็ไม่แน่นอนและอาจแตกต่างกันไปในแต่ละคน ขึ้นอยู่กับสูตรของแผ่นแปะ ปริมาณวิตามิน สภาพผิวของแต่ละคน และตำแหน่งที่แปะ อายุรแพทย์ท่านหนึ่งที่ให้สัมภาษณ์กับ Women’s Health บอกว่า โดยทั่วไปแผ่นแปะจะออกฤทธิ์ดีที่สุดบนผิวหนังที่สะอาด แห้ง ขนน้อย และมีเลือดไหลเวียนดี ส่วนบริเวณอย่างฝ่าเท้าหรือที่ที่มีขนเยอะๆ จะไม่ค่อยเหมาะกับการดูดซึมเท่าไหร่ นอกจากนี้ ชนิดของวิตามินก็มีผลด้วย ถึงแม้วิตามินที่ละลายในไขมัน (อย่างวิตามินเอ ดี อี และเค) จะมีโอกาสซึมผ่านผิวหนังได้ดีกว่านิดหน่อย แต่วิตามินที่ละลายในน้ำส่วนใหญ่ต้องการโปรตีนพิเศษมาช่วยในการดูดซึม ซึ่งโปรตีนนี้มีอยู่ในลำไส้แต่ไม่มีบนผิวหนัง ความจริงทางชีวภาพข้อนี้หมายความว่า ถ้าไม่ใช่กรณีพิเศษจริงๆ การกินวิตามินก็ยังได้ผลดีกว่ามากสำหรับวิตามินส่วนใหญ่
แผ่นแปะวิตามินอาจจะดูน่าสนใจสำหรับคนที่ไม่สามารถหรือไม่ชอบกลืนยาเม็ด ซึ่งเป็นปัญหาส่วนใหญ่ของผู้สูงอายุในไทย หรือคนที่มีโรคประจำตัวบางอย่าง ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่า สำหรับคนที่ไม่สามารถกินวิตามินเสริมได้จริงๆ วิธีทางการแพทย์อย่างการให้วิตามินทางเส้นเลือด (IV) หรือการฉีด ยังเป็นตัวเลือกที่ดีกว่า เพราะวิธีเหล่านี้ไม่ต้องผ่านการดูดซึมในระบบทางเดินอาหาร ทำให้วิตามินเข้าสู่กระแสเลือดได้โดยตรง แต่ถ้าวิธีอื่นๆ ทำไม่ได้หรือไม่สะดวก หรือแพงเกินไป การใช้แผ่นแปะก็อาจจะเป็นทางออกที่พอแก้ขัดได้ แต่ที่สำคัญคือ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนจะลองใช้แผ่นแปะ เพราะถ้าขาดวิตามินโดยไม่รู้ตัว หรือดูแลไม่ถูกวิธี อาจจะส่งผลเสียร้ายแรงต่อสุขภาพได้ อย่างที่แพทย์อีกท่านหนึ่งที่ให้ข้อมูลในบทความกล่าวไว้ว่า “สำหรับคนส่วนใหญ่แล้ว แผ่นแปะวิตามินไม่จำเป็นเลย และพวกเขาจะได้รับประโยชน์มากกว่าจากการกินอาหารที่มีประโยชน์หรือกินวิตามินเสริมแบบปกติ”
สำหรับคนไทยที่กำลังมองหาผลิตภัณฑ์สุขภาพและไลฟ์สไตล์ต่างๆ ที่มีขายเกลื่อนตลาด ทั้งของในประเทศและของที่สั่งจากต่างประเทศทางออนไลน์ การพิจารณาให้เข้ากับบ้านเราก็เป็นเรื่องสำคัญ บ้านเรามีวัฒนธรรมอาหารการกินที่อุดมสมบูรณ์ มีอาหารที่มีประโยชน์ตามธรรมชาติเยอะแยะ อย่างน้ำปลาร้า (แหล่งวิตามินบี) ส้มตำ (ให้วิตามินซี) และผักใบเขียวต่างๆ ที่หากินได้ง่ายในชีวิตประจำวัน นักโภชนาการก็แนะนำอยู่เสมอว่าคนไทยควรได้รับวิตามินและแร่ธาตุจากอาหารหลักเหล่านี้ ซึ่งก็ถูกปากคนไทยและหาซื้อง่ายทั่วประเทศอยู่แล้ว การจะกินอาหารเสริมควรทำเมื่อมีความจำเป็นจริงๆ และควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ
ความฮิตของแผ่นแปะวิตามินก็เข้ากับเทรนด์โลกที่เน้น “สุขภาพดีแบบง่ายๆ สบายๆ” (convenience wellness) แต่คนไทยก็ควรใช้วิจารณญาณให้ดีในการเลือกใช้ของใหม่ๆ เหล่านี้ โดยเฉพาะเมื่อยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์มารับรองมากพอ และอาจเสี่ยงต่อการเข้าใจผิดเรื่องสุขภาพของตัวเองได้ ตอนนี้ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ของไทยก็กำลังจับตาดูการนำเข้าเทคโนโลยีสุขภาพจากต่างประเทศ และคาดว่าจะมีการปรับปรุงกฎเกณฑ์การควบคุมในเร็วๆ นี้ เพื่อให้มั่นใจว่าผลิตภัณฑ์สุขภาพทุกชนิด รวมถึงแผ่นแปะ จะต้องได้มาตรฐานความปลอดภัยและมีประสิทธิภาพตามหลักสากล
ในอนาคตข้างหน้า งานวิจัยเกี่ยวกับการส่งสารอาหารผ่านผิวหนังก็ยังคงมีอยู่อย่างต่อเนื่อง และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีแผ่นแปะ เช่น การปรับปรุงสูตรให้ดูดซึมได้ดีขึ้น หรือการใช้วัสดุที่ดีขึ้น อาจทำให้เราได้เห็นผลิตภัณฑ์ที่ได้ผลจริงในอนาคต นวัตกรรมด้านนาโนเทคโนโลยีและวิศวกรรมชีวภาพอาจจะช่วยให้การส่งสารอาหารต่างๆ ผ่านผิวหนังเป็นไปได้อย่างน่าเชื่อถือและตรงจุดมากขึ้นในที่สุด แต่กว่าจะถึงวันนั้น และกว่าจะมีการวิจัยทางการแพทย์ที่หนักแน่นมายืนยัน เราก็ควรจะมองว่าแผ่นแปะวิตามินเป็นแค่ตัวเสริม ไม่ใช่ตัวแทนวิธีการกินอาหารเสริมแบบเดิมๆ ที่ได้รับการยอมรับอยู่แล้ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับคนที่มีโรคประจำตัว หรือมีความเสี่ยงที่จะขาดสารอาหาร
สำหรับคนไทยที่กำลังคิดจะลองใช้แผ่นแปะวิตามิน สิ่งที่ดีที่สุดคือการหันมาใส่ใจกับการกินอาหารให้ครบ 5 หมู่ เน้นผักผลไม้ตามฤดูกาลของบ้านเรา และปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ก่อนจะเริ่มใช้อาหารเสริมใดๆ ถ้าจำเป็นต้องเสริมวิตามินจริงๆ แต่กินแบบเม็ดไม่ได้ ก็ควรปรึกษาแพทย์เพื่อดูทางเลือกอื่น เช่น การให้ทางเส้นเลือด การฉีด หรือแม้กระทั่งแผ่นแปะ โดยดูทั้งเรื่องค่าใช้จ่าย ความสะดวกในการรับบริการ และประสิทธิภาพ การเป็นผู้บริโภคที่รอบคอบและตัดสินใจจากข้อมูลที่ถูกต้อง ยังคงเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุดจากเทรนด์สุขภาพที่ยังไม่มีอะไรมายืนยันทางวิทยาศาสตร์
