น่าห่วง! มะเร็งลำไส้ใหญ่ลามถึงคนรุ่นใหม่ นักวิทย์ฯ ชี้ต้นตออาจต่างจากผู้สูงวัย

งานวิจัยชิ้นใหม่ล่าสุดช่วยไขความกระจ่างว่า เหตุใดผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง (Colorectal Cancer - CRC) ในกลุ่มคนอายุน้อยจึงมีจำนวนเพิ่มสูงขึ้นอย่างน่าตกใจ สถานการณ์นี้น่าเป็นห่วงอย่างยิ่งสำหรับแวดวงสาธารณสุขทั่วโลก รวมถึงในบ้านเรา หลายปีที่ผ่านมา นักวิทยาศาสตร์เฝ้าสังเกตแนวโน้มที่น่ากังวล นั่นคือ แม้ว่าอัตราการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ในผู้สูงอายุจะลดลง แต่กลับพบในคนหนุ่มสาวมากขึ้นเรื่อยๆ ซ้ำร้ายกว่านั้นคือ บ่อยครั้งที่ตรวจพบก็อยู่ในระยะลุกลามและเป็นอันตรายแล้ว ประเด็นนี้ส่งผลกระทบอย่างยิ่งต่อประเทศไทย ซึ่งมะเร็งยังคงครองแชมป์สาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้นๆ และความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่เกิดในคนอายุน้อย (Early-onset CRC) ยังถือว่ามีจำกัด

ข้อมูลล่าสุดที่เปิดเผยใน รายงานของ Gizmodo มาจากทีมนักชีววิทยาระดับโมเลกุลที่ลงลึกศึกษาปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อมในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่ได้รับการวินิจฉัยก่อนอายุ 50 ปี พวกเขาค้นพบความแตกต่างทางชีววิทยาที่ชัดเจนในเซลล์เนื้องอกของผู้ป่วยกลุ่มนี้เมื่อเทียบกับผู้ป่วยสูงอายุ ซึ่งบ่งชี้ว่า มะเร็งลำไส้ใหญ่ในคนอายุน้อยอาจมีลักษณะเฉพาะตัว และต้องการแนวทางการรักษาที่แตกต่างออกไป

มะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง ซึ่งเกิดบริเวณลำไส้ใหญ่ส่วนปลาย (Colon) หรือไส้ตรง (Rectum) เคยถูกมองว่าเป็นโรคของผู้สูงวัยเป็นหลัก โดยทั่วไปแล้ว การตรวจคัดกรองในหลายประเทศ รวมถึงไทย มักจะแนะนำให้เริ่มทำเมื่ออายุ 50 ปี อย่างไรก็ตาม ข้อมูลจากโรงพยาบาลและสถิติทั่วโลกกลับชี้ว่า จำนวนผู้ป่วยในกลุ่มคนอายุน้อย ตั้งแต่ช่วงวัย 20 ปลายๆ ไปจนถึง 30 ปี กำลังเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง จนทำให้ผู้เชี่ยวชาญบางส่วนออกมาเรียกร้องให้พิจารณาเริ่มตรวจคัดกรองเร็วขึ้นและขยายขอบเขตให้กว้างกว่าเดิม องค์การระหว่างประเทศเพื่อการวิจัยมะเร็ง (IARC) ระบุว่า ปัจจุบันมะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นมะเร็งที่พบมากเป็นอันดับสามของโลก และในไทย ถือเป็นสาเหตุการเสียชีวิตจากมะเร็งอันดับต้นๆ รองจากมะเร็งตับและปอด (IARC: เอกสารข้อเท็จจริงเกี่ยวกับมะเร็ง)

ก่อนหน้านี้ นักวิจัยหลายกลุ่ม รวมถึงทีมที่ถูกอ้างถึงในรายงานของ Gizmodo ตั้งสมมติฐานว่า ปัจจัยด้านไลฟ์สไตล์น่าจะมีบทบาทสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นการกินอาหารแปรรูปในปริมาณมาก การใช้ชีวิตที่ไม่ค่อยเคลื่อนไหวร่างกาย อัตราโรคอ้วนที่เพิ่มสูงขึ้น และความเปลี่ยนแปลงของสมดุลจุลินทรีย์ในลำไส้ แต่ผลการศึกษาใหม่ชี้ให้เห็นว่า ปัจจัยทางพฤติกรรมเหล่านี้อาจส่งผลกระทบต่อลักษณะทางพันธุกรรมของผู้ป่วยอายุน้อยในรูปแบบที่จำเพาะเจาะจง หนึ่งในหัวหน้าทีมวิจัยให้ความเห็นว่า “เรากำลังเห็นรูปแบบการกลายพันธุ์และการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันที่ไม่เหมือนใครในเนื้องอกของผู้ป่วยอายุน้อย ซึ่งชี้ว่ามะเร็งลำไส้ใหญ่ชนิดนี้ไม่ได้เป็นแค่โรคเดียวกับที่เกิดในผู้สูงอายุ เพียงแต่เกิดเร็วขึ้นเท่านั้น แต่อาจเป็นมะเร็งที่มีลักษณะทางชีววิทยาแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง” (อ้างอิงจากงานวิจัยที่เผยแพร่ล่วงหน้าในวารสาร Science ซึ่ง Gizmodo กล่าวถึง)

การค้นพบครั้งนี้อาจส่งผลกระทบอย่างมากต่อแนวทางการรักษาในประเทศไทย แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านมะเร็งวิทยาอาวุโสจากโรงพยาบาลชั้นนำแห่งหนึ่งในกรุงเทพฯ ให้สัมภาษณ์กับบางกอกโพสต์ว่า “เรายังคงพบความเข้าใจผิดในหมู่คนไทยรุ่นใหม่และครอบครัวว่า มะเร็งลำไส้ใหญ่เป็น ‘โรคของคนแก่’ งานวิจัยชิ้นนี้ควรเป็นสัญญาณเตือนภัยว่า ไม่ว่าใคร อายุเท่าไร หากมีอาการน่าสงสัย เช่น ปวดท้องเรื้อรัง ถ่ายเป็นเลือด หรือน้ำหนักลดฮวบฮาบโดยไม่รู้สาเหตุ ควรรีบไปพบแพทย์ทันที” ผู้เชี่ยวชาญท่านนี้ยังเสริมอีกว่า การรณรงค์ให้ความรู้ในชุมชนและสถานศึกษา ควบคู่ไปกับการพิจารณาปรับเกณฑ์อายุที่แนะนำสำหรับการตรวจคัดกรองระดับประเทศ อาจกลายเป็นเรื่องจำเป็นเร่งด่วนในอนาคตอันใกล้นี้

หากมองในมุมวิถีชีวิตและวัฒนธรรมที่เปลี่ยนไปของไทย การเปลี่ยนแปลงด้านอาหารการกินอาจเป็นส่วนหนึ่งของปัญหา จากเดิมที่อาหารไทยพื้นบ้านอุดมไปด้วยผัก ข้าว และของหมักดองที่เป็นประโยชน์ ปัจจุบันคนรุ่นใหม่จำนวนไม่น้อยหันไปนิยมบริโภคอาหารแปรรูปและอาหารจานด่วนกันมากขึ้น การเปลี่ยนแปลงทางโภชนาการเหล่านี้ ประกอบกับวิถีชีวิตคนเมืองที่เน้นการนั่งทำงาน ไม่ค่อยได้ขยับร่างกาย สะท้อนรูปแบบที่คล้ายคลึงกับประเทศตะวันตก ซึ่งเป็นที่ที่พบการเพิ่มขึ้นของมะเร็งลำไส้ใหญ่ในคนอายุน้อยอย่างรวดเร็วเช่นกัน (World Cancer Research Fund: อาหาร โภชนาการ กิจกรรมทางกาย และมะเร็ง: มุมมองระดับโลก)

การศึกษาทางพันธุกรรมที่อ้างอิงในวารสารวิชาการระดับนานาชาติยังคงชี้ว่า ประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ และภาวะทางพันธุกรรมบางอย่าง เช่น กลุ่มอาการลินช์ (Lynch syndrome) ยังคงเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยอายุน้อยส่วนใหญ่กลับไม่พบว่ามีกลุ่มอาการทางพันธุกรรมเหล่านี้ ซึ่งบ่งชี้ว่าการเพิ่มขึ้นของผู้ป่วยน่าจะเกี่ยวพันกับปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมในวงกว้างมากกว่า งานวิจัยปี 2023 ใน JAMA Network Open ตอกย้ำว่า ประมาณ 70% ของผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่เพิ่งได้รับการวินิจฉัยในกลุ่มอายุน้อยกว่า 50 ปี ไม่มีความเชื่อมโยงกับปัจจัยเสี่ยงทางพันธุกรรมที่รู้จักกัน

โอกาสในการตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้นนั้นขึ้นอยู่กับการปรับปรุงแนวทางการคัดกรอง หลังจากที่สหรัฐอเมริกาได้ปรับคำแนะนำให้เริ่มตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ตั้งแต่อายุ 45 ปี สมาคมวิชาชีพทางการแพทย์หลายแห่งในประเทศไทยก็กำลังพิจารณาข้อเสนอในลักษณะเดียวกันนี้ แม้จะยังมีความท้าทายเรื่องการจัดสรรทรัพยากรในสถานพยาบาล โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกลก็ตาม เจ้าหน้าที่สาธารณสุขระดับสูงท่านหนึ่งจากกระทรวงสาธารณสุขกล่าวในการให้สัมภาษณ์ผ่านอีเมลว่า “เรากำลังติดตามข้อมูลอย่างใกล้ชิด และมีโครงการนำร่องในจังหวัดใหญ่ๆ เพื่อคัดกรองประชากรกลุ่มเสี่ยงที่อายุน้อยกว่า 50 ปี ซึ่งอยู่ในขั้นตอนการวางแผนแล้ว”

หากแนวโน้มนี้ยังคงดำเนินต่อไปโดยไม่มีมาตรการรับมือที่เข้มแข็ง ภาระทางเศรษฐกิจและผลกระทบทางจิตใจต่อครอบครัวอาจทวีความรุนแรงขึ้น ผู้ป่วยอายุน้อยต้องเผชิญกับความท้าทายที่แตกต่าง ทั้งการสูญเสียโอกาสในหน้าที่การงานและเวลาคุณภาพกับครอบครัว รวมถึงผลกระทบระยะยาวจากการรักษาที่หนักหน่วง “มะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นโรคที่ป้องกันได้และมีโอกาสรักษาให้หายขาดได้สูง หากตรวจพบแต่เนิ่นๆ” ศาสตราจารย์แพทย์ท่านหนึ่งจากศูนย์วิจัยมะเร็งของมหาวิทยาลัยชั้นนำในไทยกล่าว “การนำข้อมูลงานวิจัยล่าสุดมาปรับใช้ จะช่วยรักษาชีวิตคนหนุ่มสาวจำนวนมากได้ ด้วยวิธีง่ายๆ คือ การสร้างความตระหนักรู้ การสังเกตและแจ้งอาการผิดปกติตั้งแต่เนิ่นๆ และการขยายการเข้าถึงการตรวจคัดกรอง”

สำหรับผู้อ่านชาวไทย สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการมีความรู้ หากมีอาการน่าสงสัยใดๆ อย่าลังเลที่จะปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ สถานที่ทำงานและสถานศึกษาสามารถมีบทบาทในการส่งเสริมให้ผู้คนหันมาใส่ใจอาหารการกินที่ดีต่อสุขภาพตามแบบแผนดั้งเดิมมากขึ้น ขณะที่ในระดับครอบครัว การซักถามและบันทึกประวัติสุขภาพของสมาชิกในบ้านก็เป็นสิ่งสำคัญ เมื่อมีความรู้ทางวิทยาศาสตร์ใหม่ๆ เกิดขึ้น ทั้งนโยบายสาธารณะและพฤติกรรมในระดับชุมชนก็จำเป็นต้องปรับตัวตาม ผสมผสานภูมิปัญญาดั้งเดิมเข้ากับความตระหนักรู้และการดูแลสุขภาพเชิงรุกในแบบฉบับของไทย เพื่อให้คนรุ่นต่อไปสามารถรับมือกับความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งได้อย่างมีประสิทธิภาพ

แหล่งข้อมูล: Gizmodo: นักวิทย์ฯ อาจพบสาเหตุที่คนอายุน้อยเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่มากขึ้น วารสาร Science: รูปแบบการกลายพันธุ์และชีววิทยาที่แตกต่างในมะเร็งลำไส้ใหญ่ชนิดเกิดในคนอายุน้อย World Cancer Research Fund: สถิติมะเร็งลำไส้ใหญ่ JAMA Network Open: ระบาดวิทยาของมะเร็งลำไส้ใหญ่ในผู้ใหญ่วัยหนุ่มสาว องค์การระหว่างประเทศเพื่อการวิจัยมะเร็ง (IARC): เอกสารข้อเท็จจริงมะเร็งลำไส้ใหญ่</https:></https:></https:></https:></https:></https:></https:></https:>