เป็นความผิดหวังครั้งยิ่งใหญ่ในปี พ.ศ. ๒๕๓๒   ตอนที่ผมอายุ ๔๗ ปี   หมดวาระการทำหน้าที่คณบดีคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วาระแรก    ที่ผมทำงานสร้างสรรค์ริเริ่มมิติใหม่ๆ ให้แก่คณะและวงการแพทยศาสตรศึกษาเป็นที่เลื่องลือ   

แต่ผลการสรรหาคณบดีวาระใหม่ผมกลับได้ตำแหน่งที่สาม    สะท้อนการปฏิเสธผม โดยประชาคมของคณะ   เป็นที่งงงวยของผมและคนจำนวนมาก   ผู้ได้รับการสรรหาอันดับที่ ๑ และ ๒ เป็นผู้อาวุโสระดับอาจารย์ของผม   คงจะเห็นว่าผมเหมาะที่จะเป็นต่อ จึงปฏิเสธการทาบทาม    ทีมผู้บริหารระดับภาควิชาจึงมาหาผม  บอกว่าไม่มีใครไม่ชอบผมหรอก  ขอให้ทำหน้าที่ต่อไป 

กัลยาณมิตรที่ฉลาดล้ำของผม คือ ศ. ดร. นพ. วีระศักดิ์ จงสู่วิวัฒน์วงศ์ รีบมาเตือนผมว่า อย่ารับ   เพราะหากรับจะทำงานยากมาก และจะไม่สำเร็จ    ผมมีความรู้สึกผิดหวังหดหู่และสับสนอย่างรุนแรง    คิดอยู่ ๓ วันก็เกิดความเข้าใจ หรือเพราะเทวดามาแนะอีกท่านก็ไม่ทราบ  ผมจึงตอบปฏิเสธการทาบทาม    ส่งผลให้ ศ. ดร. นพ. ธาดา ยิบอินซอย อาจารย์ของผม และเป็นผู้ได้รับการสรรหาเป็นอันดับ ๑ ต้องรับหน้าที่ ๒ ปี (ครึ่งเทอม)   และส่งผลให้ผมกลายเป็นเทวดาน้อยๆ ของคณะในอีกราวๆ ๒ เดือนต่อมา    เข้าใจว่าผู้คนเห็นว่า ที่ผ่านมาผมทำเพื่อคณะ โดยไม่ได้มีผลประโยชน์ส่วนตัวใดๆ เลย      

ผมตีความว่า  ความผิดหวังครั้งนั้น  ผมมีส่วนผิดพลาดอยู่ไม่ใช่น้อย    คือมุ่งผลงานมากเกินไป เอาใจใส่ความรู้สึกของคนน้อยไป  ทำให้คนบางกลุ่มรู้สึกว่าเขาถูกด้อยค่า   เป็นข้อเรียนรู้ที่มีค่ายิ่งต่อการทำงานบริหารในโอกาสต่อมา   

แต่ที่มีคุณค่าต่อผมมากที่สุดคือ  การพัฒนาความมั่นคงทางอารมณ์ของตนเอง   ให้ไม่ถูกโลกธรรมในส่วนที่ทำให้เราผิดหวังทำให้เรารู้สึกด้อยค่า    คือไม่ปล่อยให้อารมณ์ของเราตกอยู่ใต้การตัดสินของผู้อื่น    ให้ดำรงความมีความมุ่งมั่นในการทำความดี หรือทำประโยชน์ต่อส่วนรวมต่อไป   แม้ในยามที่มีความผิดหวัง   

เป็นความผิดหวังที่ช่วยสร้างความมั่นคงทางอารมณ์ให้แก่ผม    และช่วยให้เกิดความมั่นใจว่าไม่ว่าเหตุการณ์ที่เราปรารถนา  หรือไม่ปรารถนา ก็เป็นประสบการณ์ที่ให้คุณค่าด้านการเรียนรู้สูงยิ่งทั้ง ๒ ด้าน    หากเรานำมาใคร่ครวญสะท้อนคิดอย่างยิ่งยวดเป็น   

คือนำสู่ความมั่นใจมั่นคงในการทำความดี  แม้บางครั้งการทำความดีนั้นจะส่งผลตรงกันข้ามกับความคาดหวัง    ผมตีความว่า นี่คือสิ่งที่เรียกว่า integrity - ความมั่นคงในคุณธรรม  

วิจารณ์ พานิช

๑๘ พ.ย. ๖๗