โบราณสถานเขาคลังนอก แห่งเมืองโบราณศรีเทพ

โบราณสถานเขาคลังนอก ตั้งอยู่ในเขตตำบลศรีเทพ อำเภอศรีเทพ จังหวีดเพชรบูรณ์ อยู่ห่างจากอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพประมาณ 2 กิโลเมตร หรือห่างจากกรุงเทพฯประมาณ 240 กิโลเมตร และอยู่ก่อนถึงตัวจังหวัดเพชรบูรณ์ประมาณ 120 กิโลเมตร

(ขอบคุณภาพการขุดค้นและการบูรณะโบราณสถานเขาคลังนอกจากอินเทอร์เน็ต)

โบราณสถานเขาคลังนอก เป็นโบราณสถานขนาดใหญ่ที่ค้นพบมานานแล้วในหมู่โบราณสถานของอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์ แต่เพิ่งบูรณะแล้วเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2555 ลักษณะของเขาคลังนอกเป็นศาสนสถานขนาดใหญ่สร้างขึ้นเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 13 - 14 ในสมัยทวาราวดี 

สันนิษฐานว่าเดิมมีลักษณะเป็นสถูปขนาดใหญ่ที่สามารถขึ้นไปด้านบนได้ ปัจจุบันเหลือเพียงฐานขนาดใหญ่ทรงสี่เหลี่ยมจัตุรัส ก่อด้วยศิลาแลง สถาพค่อนข้างสมบูรณ์ มีทางขึ้นทั้ง 4 ด้าน  กว้างด้านละประมาณ 64 เมตร ความสูงจากฐานถึงยอดประมาณ 20 เมตร แบ่งเป็น 2 ชั้นหลัก โดยแต่ละชั้นสูงปนะมาณ 5 เมตร แต่ละทิศมีเจดีย์ปรายรอบเล็กๆ ซึ่งแสดงถึงความเชื่อเกี่ยวกับมณฑลจักรวาล และอิทธิพลทางสถาปัตยกรรมของอินเดียตอนใต้และชวากลางคล้ายบรมพุทโธ  ประเทศอินโดนีเซีย

ศาตราจารย์ ดร.สันติ เล็กสุขุม คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร สันนิษฐานว่าด้านบนประกอบด้วยลวดลายประทักษิณ สำหรับประกอบพิธีกรรมและเป็นระเบียงที่สามารถเดินวนรอบได้ ลานประทักษิณมีเจดีย์ประธานตั้งอยู่บนสุด สร้างด้วยอิฐ โดยมีฐานอิฐรับยอดเจดีย์อีก 1 ชั้น รวมเป็น 3 ชั้น มีบันไดทางขึ้นสู่ด้านบนทั้ง 4 ทิศ บันไดมีผนังข้างเป็นชั้นรองเครื่องไม้หลังคา ปากทางขึ้นราวบันไดมีฐานของรูปสลักที่น่าจะเป็นรูปสิงห์คู่ ฐานโค้งเป็นบัว ลานประทักษิณชั้นบนสุดของแต่ละทิศมีซุ้มประตูโค้ง ล้อมรอบด้วยกำแพงแก้ว ระเบียงคตหรืออาคารไม้มุมหลังคาล้อมรอบเจดีย์ประธาน และมีเจดีย์ขนาดเล็กประดับตามมุม นอกจากนี้ รอบฐานเจดีย์ยังมีเจดีย์บริวาร กระจายตัวตามแนวทิศหลัก ทิศละสามหลัง ในระยะห่างเท่าๆกัน

ผลการวิเคราะห์ข้อมูลไลตาร์ พื้นที่มหาสถูปเขาคลังนอกและโดยรอบ เผยให้เห็นการกระจายตัวของโบราณสถานและแหล่งที่เป็นไปได้ว่าเป็นส่วนประกอบของศาสนสถานและแหล่งที่เป็นไปได้ว่าเป็นส่วนประกอบของศาสนสถาน รวมถึงกิจกรรมของมนุษย์ในอดีตที่อยู่รอบๆ ซึ่งทำให้เห็นว่าพื้นที่นี้เป็นมากกว่าศาสนสถานในบริบทมหาสถูป แต่อาจเป็น "มหาวิหาร" หรือ วิทยาลัยซึ่งเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ที่สำคัญแห่งหนึ่ง เช่นเดียวกับวิทยาลัยนาลันทา ที่มีบทบาทส่งต่อพุทธศาสนาและงานศิลปะ

ขอขอบคุณ

  • ผศ.ประทีป เล้ารัตนอารีย์ แห่ง มศว.ประสานมิตร วิทยากรพิเศษประจำทริปเพชรบูรณ์-ศรีเทพ-ภูทับเบิก
  • มิตรไมตรีจากเพื่อนร่วมเดินทางทุกท่าน
  • บันทึกต่อไป
  • เพชรบูรณ์ เมืองแห่งพืชพันธุ์ธัญญาหาร (4) ชมศิลปกรรมแปลกตา ที่วัดผาซ่อนแก้ว