ดังได้เล่าในตอนที่ ๑๙๑ ว่า วันที่ ๕ มกราคม ๒๕๖๖ ผมไปพบคุณ Victoria Subirana วิทยากรด้าน mindfulness จากประเทศสเปน และเนปาล โดยลูกชายชวนไป นอกจากประวัติในเว็บไซต์ Victoria Subirana แล้ว ทำความรู้จักชีวิตในการไปเป็นครูที่ประเทศเนปาลของเธอได้จากภาพยนตร์ Kathmandu A Mirror in the Sky ที่ set ให้มี subtitle ภาษาอังกฤษได้
ผมได้เรียนรู้หลากหลายด้าน เกี่ยวกับเรื่องการศึกษา ที่ขอนำมาเล่าในบันทึกนี้คือ ได้แนวความคิดพัฒนาครูไทย ให้ลุกขึ้นมาเป็นผู้ก่อการเปลี่ยนแปลงการศึกษาไทย โดยใช้แนวทาง Pedagogy for Transformation and Evolution ที่คุณวิกตอเรีย เรียนรู้มาจากการไปทำปริญญาโทด้านการศึกษาที่มหาวิทยาลัยมิชิแกนสเตท และนำมาประยุกต์ใช้ที่ประเทศเนปาล ที่เธอไปทำงานอยู่ถึง ๒๘ ปี โดยเธอบอกว่า ใช้หลักการของทางตะวันออกคือ The Tao of Learning ที่เมื่อค้นใน กูเกิ้ล ก็พบหลักการของ The Tao of Learning ที่ผมชอบมากคือ
และอีกหลักการคือ
โดยขอย้ำว่า ถ้อยคำที่ cut & paste มาทั้งสองรายการนี้ ไม่เกี่ยวกับคุณวิกตอเรีย และไม่เกี่ยวกับ MSU ที่เธอไปเรียนมาสมัยสาวๆ แต่เป็นหลักการที่เธอเล่าให้ผมฟังว่าเธอใช้
ที่ผมตีความว่า การเรียนรู้ที่แท้ ที่นำสู่ปัญญา คือการเรียนรู้จากประสบการณ์ตรง ตามด้วยการใคร่ครวญสะท้อนคิด ตามแนวทางของ Kolb’s Experiential Learning Cycle นั่นเอง แต่ที่ผมติดใจจากที่คุณวิกตอเรียเล่าคือ วิธีตั้งคำถามให้ผู้เรียนสะท้อนคิด ตั้งแต่คำถามเรื่องตนเอง ออกไปภายนอกตนเอง สู่ครอบครัว ชุมชนที่ตนมีชีวิตอยู่ สังคมวงกว้าง และผมคิดต่อว่าในสมัยนี้ ต้องตั้งคำถามเรื่องตนเองกับโลกด้วย โดยเป็นคำถามว่าตนเองคิดอย่างไร จะทำอะไรเพื่อบรรลุผลตามที่คิด
โดยครูทำหน้าที่โค้ช คือช่วยตั้งคำถามให้เหมาะสมต่อบริบทของผู้เรียนแต่ละคน หรือแต่ละกลุ่ม ผมฟังคุณวิกตอเรียแล้ว ก็เห็นชัดว่า ท่านเชี่ยวชาญการตั้งคำถามมาก
ผมชอบมากตรงคำถามต่อเนื่องว่า ตนจะทำอะไรบ้าง เพื่อให้บรรลุผลตามที่คิด หรือตามความฝันนั้น เพราะมันชักนำให้มีจริตของผู้ก่อการ (agency) หรือผู้นำการเปลี่ยนแปลง (change agent)
จึงขอเสนอต่อ กสศ. ว่า น่าจะหาทางเชิญคุณวิกตอเรียมาหารือ เพื่อร่วมมือกันพัฒนาครูแกนนำในเรื่องดังกล่าว สำหรับทำหน้าที่ trainer แก่ครูท่านอื่นๆ อีกต่อหนึ่ง เพื่อให้วงการศึกษาไทยมีสมรรถนะเรื่อง Pedagogy for Transformation and Evolution โดยที่ผู้ปฏิบัติเป็นประจำมีทั้งครู และนักเรียน ในวงหารือน่าจะเชิญ รศ. ประภาภัทร นิยม มาร่วมด้วย เพราะท่านสนิทสนมกับคุณวิกตอเรีย รวมทั้งน่าจะให้คำแนะนำวิธีออกแบบโครงการนำ Pedagogy for Transformation and Evolution เข้าสู่ระบบการศึกษาไทย โดยผมได้เกริ่นกับคุณวิกตอเรียไว้แล้ว เธอแสดงความสนใจอย่างกระตือรือร้น
วิจารณ์ พานิช
๖ ม.ค. ๖๖
