เมื่อพบเพื่อนๆ ญาติ หรือคนรุ่นเดียวกัน และถูกถามว่าตอนนี้ทำงานอะไร ผมตอบให้เขาเข้าใจได้ยากมาก เพราะชีวิตของผมต่างจากผู้สูงอายุโดยทั่วๆ ไป คือมีเรื่องให้ทำอยู่ตลอด หาวันว่างเพื่อนัดหมายพบปะยากมาก
เป็นงานที่ไม่ใช่งาน และเป็นการทำงานที่ไม่ใช่งานของตนเอง คือทำเพื่อหนุนคนอื่น
ไม่ใช่งาน เพราะผมทำเอาสนุก และเพื่อเรียนรู้ จะว่าเพื่อชลอความแก่ก็ได้ คือช่วยให้สมองตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา จะว่า เพื่อการปฏิบัติธรรม ก็ได้ เพราะการทำงานแบบนี้ ช่วยฝึกการลดตัวตน ลดตัวกู ของกู
เป็นการทำงานเพื่อหนุนคนรุ่นน้อง รุ่นลูก และรุ่นหลาน ได้มีผลงานสร้างสรรค์ ได้ร่วมกันทำสิ่งดีๆ ให้แก่บ้านเมือง สิ่งตอบแทนหลักคือ สุขใจ ได้เรียนรู้ และได้เครือข่าย
มูลนิธิที่ทั้งใกล้ชิดที่สุดและห่างที่สุดคือ มูลนิธิพูนพลัง ที่ตั้งโดยลูกสาวเมื่อ ๒๐ ปีมาแล้ว เขาหาคนเป็นประธานไม่ได้ก็มาจับผมเป็นประธานอยู่สิบกว่าปี จนจับเพื่อนมาเป็นประธานได้ ผมจึงทำหน้าที่ที่ปรึกษา อยู่ห่างๆ สำนักงานคือบ้านลูกสาวที่อยู่ติดกันกับบ้านผม เป็นมูลนิธิที่เล็กที่สุดที่ผมเกี่ยวข้อง และเสพสุขจากการได้เห็นจิตสาธารณะ หรือการเป็น agentic citizen ของคณะกรรมการและผู้เกี่ยวข้อง
มูลนิธิที่ใหญ่ และดังที่สุดที่ผมเกี่ยวข้องคือ มูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล ที่ในสายตาของผม ทำหน้าที่ที่ก่อคุณประโยชน์ที่สุดแก่ประเทศไทย และแก่โลก คือการเผยแพร่อุดมการณ์ “ทำเพื่อประโยชน์ของเพื่อนมนุษย์” ที่ผมพลอยได้โอกาสกล่อมเกลาจิตใจของตนเองไปด้วย
มูลนิธิที่ทำงานสร้างสรรค์เป็นพลวัตที่สุดคือ มูลนิธิเพื่อการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ ที่รู้จักกันโดยทั่วไปในชื่อ HITAP ที่ผมตีความว่ากำลังทำหน้าที่สร้าง evidence for policy-making ให้แก่ประเทศไทย (และแก่โลก) ในลักษณะของการพัฒนารูปแบบใหม่ๆ ของการสร้าง evidence และการสร้าง impact รวมทั้งการมีรูปแบบวิธีทำงาน ที่เชื่อมโยงในระดับประเทศ และระดับโลก
พ่อของ HITAP คือ IHPP หรือ มูลนิธิเพื่อการพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ ที่ทำงานวิจัยเชิงนโยบายด้านสุขภาพให้แก่ประเทศไทย และแก่โลก รวมทั้งตอนนี้เข้ามารับหน้าที่ secretariat ให้แก่ PMAC ของมูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล
มูลนิธิที่กำลังปรับตัว หาจุดเน้นใหม่ในการทำงานคือ มูลนิธิสยามกัมมาจล ที่เป็นมูลนิธิขององค์กรธุรกิจขนาดใหญ่ ทำงานคู่กับกิจการ CSR ขององค์กร ผมถูกดึงเข้าไปเมื่อกว่า ๑๕ ปีที่แล้วเพราะเขาต้องการทำงานพัฒนาเด็กและเยาวชน ที่ทำได้ผลดี และตอนนี้ธนาคารเปลี่ยนแนวทางหรือจุดเน้นของมูลนิธิมาเป็นส่งเสริมกิจการสร้างคนผ่านวิทยาลัยอาชีวะ เน้นสร้างวิทยาลัยอาชีวะต้นแบบ โดยหนุนให้มีระบบไอทีใช้ในการบริหารและการจัดการเรียนรู้ และเน้นการเรียนภาษาจีน จึงเป็นช่วงที่ในที่สุดผมก็จะไม่มีประโยชน์
มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ กำลังอยู่ในช่วงเตรียมสร้างผู้นำรุ่นต่อไป โดยเตรียมประกาศหาเลขาธิการมูลนิธิที่ทำงานเต็มเวลา และมีความสามารถสร้างชาลาปฏิบัติการใหม่ของมูลนิธิ ทำงานวิชาการเพื่อสนับสนุนการพัฒนาระบบสุขภาพในบริบทที่แตกต่างจากเมื่อ ๒๕ ปีก่อนอย่างมากมาย
มูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์ ได้เลขาธิการที่มีความสร้างสรรค์สูงปรี๊ด เปลี่ยนชาลาปฏิบัติการไปเป็นบริษัทคิดเปลี่ยนเรียนรู้ วิสาหกิจเพื่อสังคม เพื่อความคล่องตัวในการรับงาน อยู่ระหว่างการพิสูจน์ผลงาน
มูลนิธิหอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ ดำเนินการมาครบ ๑๒ ปี และมีการฉลองในปีนี้ เป็นมูลนิธิที่ตั้งขึ้น และทำงานได้ต่อเนื่อง ด้วยเงินบริจาค ทำงานสร้างสรรค์ด้านศาสนา ไม่เฉพาะศาสนาพุทธ และในเรื่องศาสนาพุทธก็ไม่จำกัดเฉพาะสำนักท่านพุทธทาส เป็นคล้ายๆ โรงมหรสพทางจิตวิญญาณ ที่ขยายมาจากสวนโมกข์ไชยา
มูลนิธิส่งเสริมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ ดำเนินการให้รางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่น นักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่ และนักเทคโนโลยีดีเด่น เพื่อสร้างบรรยากาศการเห็นคุณค่าของงานสร้างสรรค์ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ผู้ทำงานหลักเป็นคนรุ่นหลังอย่างมีประสิทธิภาพ
มูลนิธิการศึกษาบุคลากรสุขภาพแห่งชาติ ดำเนินการเพื่อ transform กระบวนทัศน์ และวิธีการจัดการเรียนรู้ของบุคลากรสุขภาพ เป็นกลไกเชื่อมโยงทั้ง ๙ วิชาชีพ เข้ากับระบบสุขภาพไทย และร่วมมือกับองค์กรระหว่างประเทศ และประเทศเพื่อนบ้าน
มูลนิธิโรงเรียนรุ่งอรุณ เป็นมูลนิธิเพื่อการศึกษาแบบองค์รวม เป็นเจ้าของโรงเรียนรุ่งอรุณ และสถาบันอาศรมศิลป์ เป็นหน่วยงานขับเคลื่อนการศึกษาแบบองค์รวมในประเทศ ร่วมกับภาคีต่างประเทศ ผู้นำตัวจริงคือ รศ. ประภาภัทร นิยม
รวม ๑๑ มูลนิธิ ที่ช่วยจรรโลงชีวิตยามชราของผม
วิจารณ์ พานิช
๒๐ มี.ค. ๖๖
อาจารย์เป็นตัวอย่างของคนที่ทำเพื่อประโยชน์ของโลกค่ะ