ในบันทึก ตอนที่ ๑๖๙ ผมได้เสนอว่า  โรงเรียนพัฒนาตนเองกำลังแปรรูปตนเอง จากเป็น “โครงการ” (project) ไปสู่สภาพ “ขบวนการ” (movement) 

บัดนี้ ขอเสนอเพิ่มเติมว่า นอกจากแปรรูปเป็นโครงการแล้ว   โรงเรียนพัฒนาตนเองยังเน้นดำเนินการเป็นเครือข่ายในพื้นที่    ร่วมกับกลไกในพื้นที่    ในลักษณะ All for Education    ไม่ใช่แยกส่วนดำเนินการโดยกลไกราชการเท่านั้น   

ผมเสนอแนวคิดนี้ต่อที่ประชุมคณะอนุกรรมการโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง เมื่อวันที่ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๖๕    ว่าโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเองเป็นกลไกหนุน    ส่วนกลไกดำเนินการ (action) ต้องเป็นระดับโรงเรียน  และระดับพื้นที่    โดยที่ผมเองก็ยังไม่ชัดเจน    ว่าในทางปฏิบัติจะเป็นอย่างไร    ต้องหาทางเรียนรู้ต่อไป ว่าในเชิงปฏิบัติ คำว่า “ปฏิบัติในระดับพื้นที่” ควรเป็นอย่างไร    ผมไม่แน่ใจว่า การยกให้ เขตพื้นที่การศึกษารับผิดชอบ จะเกิดผล   

ผมเกรงว่า กลไกการบริหารเขตพื้นที่การศึกษา จะยังคงดำเนินการโดยเน้นราชการ    ไม่เน้น AFE – All for Education    เกรงว่าจะเน้นทำงานเพื่อรายงานส่วนกลาง    ไม่เน้นรายงานต่อประชาชนในเขตพื้นที่    เพราะไม่คุ้นเคยกับการทำงานเพื่อนักเรียนและผู้ปกครองนักเรียนในพื้นที่   คุ้นเคยแต่การทำงานเพื่อสนองนายในส่วนกลาง   

ผมอยากเห็นกลไกการทำงานระดับพื้นที่ ที่ยึดนักเรียนและประชาคมในพื้นที่เป็นตัวตั้ง   กลไกการบริหารงานของราชการเป็นแรงหนุน   คิดอย่างนี้เป็นฝันลมๆ แล้งๆ ของคนแก่สมองเสื่อมหรือเปล่าผมก็ไม่แน่ใจ 

จึงเป็นโอกาสให้ กสศ. และภาคี ร่วมกันพัฒนากลไกในพื้นที่ เพื่อร่วมกันรับผิดชอบคุณภาพของการศึกษาในพื้นที่นั้นๆ    เป็นการแสดงความรับผิดรับชอบ (accountability) ต่อประชาชน และต่อกลไกภาคประชาสังคมในพื้นที่    ที่ผมเชื่อว่า เป็นส่วนหนึ่งของ “ประชาธิปไตย” 

ภายใต้ความคิดคิดแบบนี้    เราตีความได้ว่า เวลานี้การศึกษาของประเทศไทยตกอยู่ใต้ “ราชการธิปไตย”   การดำเนินการแปรรูปโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง จากโครงการ สู่ขบวนการ สู่การดำเนินการระดับพื้นที่ จึงต้องหาทางเอาชนะแรงเฉื่อยนี้       

โจทย์ใหญ่ได้แก่ AFE (All for Education),  EQE (Equity, Quality, Efficiency), AL (Active Learning), CBL (Competency-Based Learning), และ LC (Local Context)      

กสศ. และภาคี จะหนุนให้ประชาคมในพื้นที่ เข้าใจหลักการเหล่านี้ ได้อย่างไร   ทำอย่างไรเขาจะมีข้อมูลเพื่อทำความเข้าใจคุณภาพการศึกษาในพื้นที่ของเขา    เพื่อจะได้แสดงบทบาทผู้นำการเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ของตนได้   

ขอบันทึกไว้ว่า ข้อปรารภนี้ เมื่อเสนอต่อที่ประชุมคณะอนุกรรมการโครงการ TSQP    ได้รับการสนับสนุนเป็นอย่างดี   

วิจารณ์ พานิช

๒๑ ต.ค. ๖๕