ต้องมีปัจจัย 2 ประการคือ ปร โต โฆสะ และ โยนิโสมนสิการ

     เมื่อผมเรียนจบทำงานเป็นหมออนามัยที่ สอ.ต.หนองธง ได้เกือบปี ทาง สสจ.พัทลุง ก็ได้เรียกไปอบรมข้าราชการใหม่ (ช่วงปี 2535) มีเนื้อหาตอนหนึ่งที่บันทึกไว้ ซึ่งในขณะนั้นบอกได้เลยว่า "เข้าไม่ถึง" ได้แต่จดไว้อย่างเดียว ไม่คิดจะเอาไปทำอะไรต่อเลย แต่ยังดีที่ได้บันทึกไว้ครับ ดังนี้

     การพัฒนาคน เป็นการพัฒนาไปสู่สิ่งที่ดีที่งาม พัฒนาให้คนมีแนวคิดที่ถูกต้อง ซึ่งทางพุทธศาสนา เรียกว่า สัมมาทิฏฐิ และสัมมาทิฏฐิ นี้จะเกิดขึ้นได้ก็ต้องมีปัจจัย 2 ประการคือ ปร โต โฆสะ และ โยนิโสมนสิการ

          ปร โต โฆสะ หมายถึง เสียงจากผู้อื่น การกระตุ้น หรือชักจูงภายนอก เช่นการรับฟังคำแนะนำ การสั่งสอน การเรียนรู้ การสนทนาซักถาม จากท่านผู้เป็นกัลยาณมิตร

          โยนิโสมนสิการ หมายถึง การใช้ความคิดถูกวิธี ความรู้จักคิด คิดเป็น เช่นการกระทำในใจโดยแยบคาย มองสิ่งทั้งหลายรอบ ๆ ตัวเราอย่างพินิจพิจารณา รู้จักวิธีสืบสาวหาเหตุหาผลที่ถูกต้องเป็นจริง หรือการแยกแยะสิ่งต่าง ๆ ออกให้เห็นตามสภาวะและความสัมพันธ์แห่งเหตุปัจจัย