นี่คือหนังสือที่พ่อแม่ทุกคนต้องอ่านไว้ล่วงหน้าก่อนลูกจะเติบโตเป็นวัยรุ่น และเก็บไว้เป็นคู่มือเตือนสติตนเอง ว่าจะต้องทำหน้าที่พ่อแม่อย่างไรเพื่อช่วยส่งเสริม (scaffolding) ที่ในหนังสือเล่มนี้ใช้คำว่า “เสริมแรงและประคับประคอง” ให้ลูกใช้ช่วงชีวิตวัยรุ่นไปในทางที่เกิดผลดีต่อชีวิตในอนาคตของตนเอง และเติบโตไปเป็นคนที่มีคุณค่าต่อตนเอง ครอบครัว สังคม และต่อโลก
หนังสือเล่มนี้ จะช่วยให้พ่อแม่ที่มีลูกวัยรุ่น ไม่หลงแสดงพฤติกรรมต่อลูกในทางที่ผิด และก่อปัญหาแก่ลูก จากความรักความหวังดีแบบรู้เท่าไม่ถึงการณ์
พฤติกรรมของวัยรุ่น เป็นไปตามธรรมชาติของพัฒนาการของมนุษย์ วัยรุ่นเป็นช่วงวัยที่ร่างกายและสมองมีการเปลี่ยนแปลงรุนแรงที่สุดช่วงหนึ่ง และเป็นช่วงที่โอกาสเปิดสูงสุดช่วงหนึ่งในการพลิกผันชีวิต หรือกำหนดชตาชีวิต สู่ชีวิตอนาคตที่รุ่งโรจน์ทรงคุณค่าเป็นประโยชน์ต่อสังคม กับอีกด้านหนึ่ง กลายเป็นอาชญากรหรือกากเดนสังคม
หนังสือเล่มนี้จะช่วยชี้ช่องทางให้พ่อแม่และผู้ใหญ่ที่ใกล้ชิดกับวัยรุ่น รู้วิธีการสร้างปฏิสัมพันธ์ที่เป็น “นั่งร้าน” (scaffolding) ส่งวัยรุ่นสู่เส้นทางชีวิตด้านดี ป้องกันไม่ให้วัยรุ่นตกเป็นเหยื่อของสิ่งเร้าตามธรรมชาติ และความเย้ายวนภายนอก สู่การเลือกเส้นทางและพฤติกรรมที่นำสู่ชีวิตที่ล้มเหลว และที่สำคัญยิ่งกว่า รู้วิธีส่งเสริมให้ลูกหลานวัยรุ่นของตน ใช้พลังวัยรุ่น ในทางสร้างสรรค์ เพื่อสร้างวงจรเรียนรู้ของตนสู่การเรียนรู้และฝึกฝนตนเองครบ ๔ ด้านของ VASK ที่จะกล่าวถึงต่อไป
ครูเป็นคนอีกกลุ่มหนึ่ง โดยเฉพาะครูที่สอนศิษย์วัยรุ่น ที่จะได้รับประโยชน์มากมายจากหนังสือเล่มนี้ เพราะหนังสือไม่ได้บอกเฉพาะด้าน “อะไร” (what) และ “อย่างไร” (how) เท่านั้น ยังอธิบาย “ทำไม” (why) อย่างลึกซึ้งและเชื่อมโยงอีกด้วย หนังสือเล่มนี้จะช่วยให้ครูสามารถช่วยปกป้องศิษย์วัยรุ่นหลายคน ที่ระบบนิเวศทางบ้านไม่เอื้อต่อการฟันฝ่ามรสุมวัยรุ่น ให้ปลอดภัยจากการ “เสียคน” ได้ ซึ่งเท่ากับครูช่วย “ชุบชีวิต” ศิษย์นั่นเอง
หนังสือเล่มนี้อธิบายธรรมชาติของสมองวัยรุ่น ธรรมชาติของ EF – executive functions ของสมอง โดยเฉพาะสมองวัยรุ่น ที่ EF กำลังพัฒนา ตามด้วยการเสนอผลการทดลองกระตุ้นการพัฒนา EF ด้วยการเรียนรู้จากการปฏิบัติกิจกรรม ที่เรียกว่า PBL – Project-Based Learning ที่ดำเนินการในวัยรุ่นไทยอย่างเป็นวิทยาศาสตร์ และเป็นงานวิจัยที่มีระเบียบวิธีเข้มงวด บอกเราว่า การทำโครงงานเป็นทีม ระยะยาว มีผลกระตุ้นการพัฒนา EF และสมองวัยรุ่น ข้อเสนอแนะต่อหลากหลายฝ่ายในบทที่ ๕ ควรได้รับการรับฟังและนำไปใช้ป้องกันปัญหาวัยรุ่นเกเร และเสียคน และที่สำคัญ ใช้ยกระดับคุณภาพของพลเมืองในอนาคต
สมองวัยรุ่นเป็นสมองที่ต้องการการพัฒนา รวมทั้งเป็นวัยที่มีพลังสูง การพัฒนาสมองวัยรุ่นที่ดีที่สุดทำโดยให้การท้าทาย ให้ได้ทำสิ่งที่ตนเห็นว่ามีคุณค่า และตนเองได้แสดงความสามารถให้เป็นที่ประจักษ์ การได้รวมทีมทำกิจกรรมที่ยากและเป็นประโยชน์ ได้มีโอกาสต่อสู้กับความยากลำบากและอุปสรรค และบรรลุผลลุล่วงได้ เป็นประสบการณ์ที่ทรงคุณค่ายิ่งต่อการเรียนรู้ ดังระบุไว้ในหนังสือนี้ ในเรื่อง Kolb’s Experiential Learning Cycle ยิ่งได้โค้ชที่ช่วยตั้งคำถามนำ ให้วัยรุ่นใคร่ครวญสะท้อนคิด (reflection) จากประสบการณ์สู่หลักการ (conceptualization) และสู่คุณค่าของสิ่งที่ตนทำ ก็จะเกิดการเรียนรู้ในมิติที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น โดยผมขอเสนอให้โค้ชตั้งคำถามเพื่อให้วัยรุ่นที่ทำกิจกรรม PBL ได้สะท้อนคิดไปสู่ V, A, S, K เป็นระยะๆ ทีละประเด็น V = values - ค่านิยม, A = attitude - เจตคติ, S = skills - ทักษะ, K = knowledge - ความรู้ โดยมีคำแนะนำที่สำคัญคือ ผู้ใหญ่ไม่ควรใช้วิธีตักเตือนหรือสั่งสอน แต่ควรเน้นชวนวัยรุ่นทำกิจกรรม ตามด้วยการตั้งคำถามเพื่อสะท้อนคิด
ผมขอขอบคุณทุกท่านที่มีส่วนทำให้หนังสือ พลังสมองวัยรุ่น พลังเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง เล่มนี้ ได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่แก่สังคมไทย ขอทุกท่านได้รับปิติสุข จากการผลิตผลงานที่ทรงคุณค่านี้ให้แก่สังคมโดยทั่วกัน
วิจารณ์ พานิช
๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕
Annecy, France
