หนังสือเล่มเล็ก ชุดธรรมะใกล้มือ เรื่อง อนิจจตา ท่านพุทธทาสเทศน์ทำบุญวันสารท เมื่อวันที่ ๒๕ กันยายน ๒๕๐๒ หกสิบสองปีให้หลัง ทีมงานของหอจดหมายเหตุพุทธทาสฯ ถอดเสียงออกเป็นเล่มเล็กๆ สะดวกต่อการอ่าน คนชอบอ่านอย่างผมชอบมาก
เป็นเทศนาในวันทำบุญให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว โดยท่านชี้ให้ใช้การรำลึกถึงบรรพบุรุษ เป็นเครื่องเตือนสติว่าชีวิตเป็นสิ่งไม่เที่ยงแท้แน่นอน รวมทั้งอธิบายพิธีกรรมต่างๆ ลากเข้าสู่การมีสติว่าสิ่งต่างๆ ไม่เที่ยงแท้ยั่งยืน
เนื่องจากพ่อแม่ผมไม่ไปวัดในวันเทศกาลต่างๆ ผมจึงเติบโตขึ้นมาเป็นคนที่ไม่เข้าใจพิธีกรรมต่างๆ ของชาวบ้านเลย หนังสือเล่มนี้หน้า ๓๘ – ๔๗ กล่าวถึงเรื่อง “ร้านเปรต” และชี้ให้เห็นว่า เป็นกุศโลบายสอนคนให้รู้จักเผื่อแผ่แก่คนอื่นที่ตกทุกข์ได้ยาก แม้เขาไม่ได้เป็นญาติของเรา
วันสารท เป็นวันทำบุญอุทิศส่วนกุศลแก่ญาติที่ล่วงลับ โดยการเลี้ยงพระ เพื่อส่งอาหารเหล่านั้นไปให้แก่บรรพบุรุษ แต่คนสมัยก่อนจะเอาอาหารไปไว้ที่ “ร้านเปรต” ที่อยู่นอกวัดด้วย เพราะเปรตผู้หิวโหยเหล่านั้นทำบาปไว้มาก เข้าวัดไม่ได้ ไม่มีโอกาสได้กินอาหารที่คนเอามาทำบุญที่วัด เขาจึงเอาอาหารไปให้กินนอกวัด เป็นการแสดงความเอื้อเฟื้อต่อคนที่ไม่ใช่ญาติ แม้จะเป็นคนไม่ดีก็ยังเอื้อเฟื้อ
“อย่าเห็นแก่พวกพ้องของตัวข้างเดียว, อย่าเห็นแก่บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย ของตนฝ่ายเดียว, แม้คนอื่นๆ ที่ไม่เป็นอะไรกับเรา แต่ถ้าเขาตกทุกข์ลำบากได้ยากแล้ว ก็ต้องรักเขาด้วยเหมือนกัน”
ผมสอนตนเองมาตลอดว่า แม้คนที่เขาทำตนเป็นศัตรูต่อเรา ก็ต้องให้อภัย และให้ความช่วยเหลือในโอกาสอันควร เพื่อให้สังคม และโลกน่าอยู่ยิ่งขึ้น จะทำเช่นนั้นได้ เราต้องขัดเกลากิเลสตัวตนให้เบาบาง หันไปมองที่การอยู่ร่วมกันในสังคมและในโลก โดยตระหนักว่า คนเราย่อมทำถูกบ้างผิดบ้าง เป็นธรรมดาของผู้ยังมีกิเลสตัณหา
คนโบราณมีการทำบุญในวันประเพณีต่างๆ ท่านพุทธทาสใช้เป็นโอกาสให้สติ โยงสู่อนิจจตา...ความไม่เที่ยงแท้แน่นอนของสรรพสิ่ง
ผมมุ่งประพฤติยามยังมีชีวิต ใช้ชีวิตประจำวันของตนเอง ตั้ง “ร้านเปรต” ให้แก่คนที่ยังมีชีวิตอยู่ เมื่อมีโอกาส เพื่อการขัดเกลาตนเอง สู่ อนิจจตา
วิจารณ์ พานิช
๑๐ ต.ค. ๖๔
