สถาบันนโยบายเศรษฐกิจการคลัง ร่วมกับ สกสว. จัดโครงการพัฒนากลุ่มความร่วมมือ (consortium) นักประเมินการวิจัยและนวัตกรรมแห่งประเทศไทย    กิจกรรมหนึ่งคือจัดการสัมมนา     และในการสัมมนาครั้งที่ ๔ ได้เชิญ Michael Quinn Patton พูดเรื่อง Blue Marble Evaluation    โดยเป็นการสัมมนา ออนไลน์    และวิทยากรพูดจากรัฐมินนีโซต้า สหรัฐอเมริกา     ในวันที่ ๒๑ กรกฎาคม ๒๕๖๔   

เข้าชมการสัมมนาที่ใช้เวลาเกือบ ๓ ชั่วโมง   โดยชมย้อนหลัง ได้ที่ (๑)   โดยดู PowerPoint ประกอบได้ที่ (๒) 

ผมเข้าชมในวันที่ ๒๕ และ ๒๖ กรกฎาคม ด้วยความอิ่มเอม และได้ทั้งความรู้และแรงบันดาลใจ     ได้เรียนรู้ว่า Blue Marble Evaluation เป็นการขยายขอบฟ้าของ DE – Developmental Evaluation ออกไปอีกขั้นหนึ่ง    ที่อาจเรียกว่า เป็นการประเมินเพื่อเอาชนะ กระบวนทัศน์คับแคบตัวใครตัวมัน หน่วยใครหน่วยมัน ที่เรียกว่า ไซโล ก็ได้   

เป็นการประเมินที่เหมาะสมต่อประเทศไทยเป็นอย่างยิ่ง    เพราะจะช่วยเอาชนะอุปสรรคของนโยบาย และการพัฒนา    ช่วยเอาชนะกระบวนทัศน์คับแคบ พวกใครพวกมัน  พรรคใครพรรคมัน  กระทรวงใครกระทรวงมัน  หน่วยงานใดหน่วยงานมัน    ที่ดาษดื่นอยู่ในสังคมไทยปัจจุบัน    ไม่มองกว้างเห็นความซับซ้อนและความเชื่อมโยงของเรื่องสำคัญในบ้านเมือง    สู่ภาพใหญ่ของทั้งประเทศ และทั้งโลก    ที่ Blue Marble Evaluation จะเป็นเครื่องมือหนึ่งในการเอาชนะอุปสรรคที่ซ่อนอยู่ภายในพวกเรากันเอง     ที่มีความรู้สึกและพฤติกรรมแบ่งแยกแข่งขันเอาชนะกันเอง     แทนที่จะรวมพลังกันเอาชนะความท้าทายใหญ่ ที่กำลังเผชิญร่วมกัน

ทำให้ผมนึกถีงกรรมการสภาพัฒน์ฯ สองท่าน คือ  ดร. คุณหญิงกษมา วรวรรณ ณ อยุธยา   และ รศ. ดร. วราการณ์ สามโกเศศ  ที่สนใจนำ DE ไปใช้ในการพัฒนาประเทศ ผ่านกิจกรรมของคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ     และนึกถึง ศ. ดร. สนิท อักษรแก้ว ประธานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ที่ผมเคารพนับถือ     จึงอยากให้ท่านเหล่านี้ได้ชมรายการนี้ย้อนหลัง ซึ่งผมให้ลิ้งค์ไว้แล้วที่ (๑)   

Blue Marble Evaluation เป็นเครื่องมือเอาชนะความเคยชินเดิมๆ ของการพัฒนา    ที่ดำเนินมาตรการต่างๆ แบบแยกส่วน ขาดความเชื่อมโยง   ไม่มองความซับซ้อนและเป็นพลวัต   ดำเนินการแบบ reductionism   หลงมองกระบวนการการพัฒนาเป็นเส้นตรง (linear)    ไม่คำนึงถึงธรรมชาติของประเด็นพัฒนานั้นๆ ว่ามีความซับซ้อน และไม่แน่นอน (complex – adaptive)   หากจะดำเนินการให้สำเร็จต้องทำงานร่วมกันในหลายมิติ หลายหน่วยงาน    และในสภาพที่ขาดกลไกประสานความร่วมมือ    น่าจะได้พิจารณาใช้ BME – Blue Marble Evaluation เข้าช่วย  

ฟังการบรรยาย และตอบคำถามตลอดเวลาเกือบสามชั่วโมงแล้ว    ผมคิดว่ามิติหนึ่งที่สำคัญยิ่งต่อสังคมไทย แต่วิทยากรไม่ได้เน้น   เพราะท่านคุ้นกับสังคมอเมริกันที่เป็นสังคมแนวราบ    แต่สังคมไทยเป็นสังคมแนวดิ่ง    ระบบราชการไทยเน้นใช้มาตรการควบคุมและสั่งการ (command and control)     การใช้ BME ในบริบทไทยจึงต้องสร้างความสัมพันธ์แนวราบขึ้นในกลุ่ม stakeholders    BME จึงจะออกฤทธิ์ได้เต็มที่   

หลักการของ BME มี ๑๖ ข้อ    เป็นหลักการแม่บท ๔ ข้อ   หลักการระดับปฏิบัติการ ๑๒ ข้อ ดัง Ppt ที่คัดลอกมาดังนี้  

 

 

 

 

แต่ละข้อมีคำอธิบายในการบรรยาย    โดยผมขอย้ำลักษณะสำคัญยิ่งคือ การสร้างความเชื่อมโยง   การมองระบบ   การมองข้ามพรมแดน   และการคิดเชิงประเมิน (คิดเชื่อมลงลึก  คิดเชื่อมโยงกว้างขวาง   ทักษะในการตีความข้อมูลหลักฐาน  และคิดกระบวนระบบ – systems thinking)     

 

DE เน้นประเมินเพื่อความสำเร็จของ project  หรือ program   แต่ BME มุ่งประเมินเพื่อ systems change  และ transformation    คือมุ่งมองภาพใหญ่กว่า  ยั่งยืนกว่า   เหมาะสมต่อการใช้เป็นเครื่องมือในการพัฒนาประเทศ และโลก เป็นอย่างยิ่ง     

ท่านยกตัวอย่างรูปธรรมของ BME คือ Food Systems Dialogues  ซึ่งอ่านรายงานผลการสังเคราะห์กิจกรรมในปี 2018 - 2019 ได้ที่ (๒) 

BME  ในมุมของ Michael Patton มองการเชื่อมโยงโลก    เพื่อแก้ปัญหาใหญ่ระดับโลก     แต่ผมมักน้อยกว่า ผมมองการนำ BME มาใช้เชื่อมโยงหน่วยงานในประเทศไทย   เพื่อการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาประ เทศร่วมกัน   

ขอบคุณคุณกฤษณา ตรีศิลป์วิเศษ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ สกสว. ที่กรุณาส่งลิ้งค์เข้าชม    และ Ppt ประกอบการสัมมนามาให้     

วิจารณ์ พานิช 

๒๖ ก.ค. ๖๔