ชีวิตที่พอเพียง 4017. เสียงรบกวน


 

               หนังสือ Noise : A Flaw in Human Judgement (2021) เปิดตัวอย่างโครมคราม (๑)   (๒)  (๓)    เพราะเขียนโดยศาสตราจารย์ชั้นยอดสามคน นำโดย Daniel Kahneman นักจิตวิทยาผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์ ปี 2002    และผู้เขียนหนังสือ Thinking, Fast and Slow (๔)  ที่ขายดีนับสิบล้านเล่ม     

ผมได้เขียนถึงหนังสือเล่มนี้ไปบ้างแล้ว (๕)  (๖)

Noise ในความหมายนี้คือสิ่งรบกวนความคิดและตัดสินใจ    ที่เราไม่รู้ตัว     ทำให้เราตัดสินใจผิดพลาดหรือไม่แม่นยำ   

สิ่งรบกวนการตัดสินใจ และทำให้การตัดสินใจไม่แม่นยำมี ๒ ประเภทคือ อคติ (bias)  กับ เสียงรบกวน (noise)

สองสิ่งนี้ต่างกันที่อคติทำให้ผิดพลาดไปทางเดียวกัน    ส่วนเสียงรบกวนทำให้ผิดพลาดแบบสะเปะสะปะ ไร้ทิศทาง     

เราคุ้นกับเรื่องอคติค่อนข้างดี    และมีวิธีการป้องกันมากมาย   แต่เรื่องเสียงรบกวนเป็นเรื่องที่คนไม่ตระหนัก    หรือตระหนักแต่ไม่ได้ศึกษาอย่างเป็นระบบ    จนกระทั่งศาสตราจารย์ Daniel Kahneman ทำวิจัยและเขียนหนังสือเล่มนี้ออกมา     เพื่อบอกว่าความผิดพลาดในการตัดสินใจอันเนื่องมาจากเสียงรบกวนมีมากกว่าที่คิด    และที่สำคัญป้องกันได้ หากตระหนักผลเสียของมัน   

คุณหมอก้องเกียรติ เกษเพ็ชร์ เคยเล่าให้ผมฟังว่า    ในโรงพยาบาลที่ท่านเป็นผู้บริหารอยู่   มีการจัดระบบให้รังสีแพทย์อ่านผลการตรวจทางรังสี   โดยเจ้าหน้าที่จะจัดเอาผู้ป่วยที่มีความซับซ้อนและผลการตรวจทางรังสีมีความสำคัญ ให้อ่านในตอนเช้า    รายอื่นๆ แยกไปไว้ในตอนบ่าย   เพราะผลการตรวจสอบพบว่าในตอนเช้ารังสีแพทย์อ่านผลผิดพลาดน้อยกว่าในตอนบ่ายหลายเท่า   นี่คือตัวอย่างของเสียงรบกวนตามธรรมชาติมนุษย์   

หนังสือเล่มนี้มี ๖ ตอน  ๒๘ บท    ตอนที่ ๑ เสียงรบกวนอยู่ที่ไหนบ้าง   ตอนที่ ๒ ใจเป็นมาตรวัด (ที่ไม่แม่นยำ)    ตอนที่ ๓ เสียงรบกวนในการตัดสินเชิงทำนาย   ตอนที่ ๔ เสียงรบกวนเกิดขึ้นได้อย่างไร   ตอนที่ ๕ ยกระดับการตัดสิน   ตอนที่ ๖ สร้างความพอดีในเรื่องเสียงรบกวน   

ที่จริงเรารู้วิธีป้องกันการตัดสินใจผิดพลาดจากเสียงรบกวนมานานเป็นร้อยปีแล้ว    ด้วยวิธีที่เรียกว่า “ปัญญาหมู่” (wisdom-of-the-crowd) คือให้หลายคนลงความเห็นหรือตัดสิน แล้วนำมาหาค่าเฉลี่ย    เท่ากับให้เสียงรบกวนของหลายๆ คนที่ต่างกันหักลบกันเอง   

ข้อเรียนรู้สำคัญคือเรามีวิธีแก้ปัญหาเสียงรบกวนได้อย่างเป็นระบบหรือเป็นทางการ    โดยวิธีการตรวจสอบเสียงรบกวน ที่เรียกว่า noise audit     ตามด้วยการล้างเสียงรบกวน ที่เรียกว่า decision hygiene 

Noise audit ตามในเรื่อง ทำในผู้พิพากษา ๒๐๘ คน  ให้แต่ละคนตัดสินคดีสมมติ ๘ คดี โดยไม่ปรึกษากัน   ผลคือการตัดสินแตกต่างกันมากอย่างน่าตกใจ    สะท้อนภาพของเสียงรบกวน    นี่คืองานวิจัยเพื่อปฏิรูปวิธีตัดสินคดีของศาลอเมริกัน    นักวิจัยเสนอผลการตัดสิน และขอให้ผู้พิพากษาช่วยกันกำหนดว่าการลงโทษที่เหมาะสมควรใช้หลักการอะไรบ้าง เพื่อลดเสียงรบกวน   ซึ่งเมื่อนำมาใช้ก็ลดความแตกต่างหลากหลายในการลงโทษได้จริงๆ       

เรื่องเสียงรบกวนในหมู่ผู้พิพากษามีความซับซ้อนยิ่งกว่านั้น   แต่ผมจะไม่เล่าเพราะมันเชื่อมโยงกับอัตตาในการเป็นผู้พิพากษา     ใครสนใจโปรดอ่านหนังสือเอาเอง   อัตตานำไปสู่ความประมาทและเชื่อมสู่เสียงรบกวน   

Decision hygiene เป็นวิธีการล้างสิ่งที่ไม่ต้องการคือเสียงรบกวนออกไป เมื่อเราจะตัดสินใจเรื่องใดเรื่องหนึ่ง    นอกจากถามใจตนเองแล้ว   ให้ฝึก “ถามใจคนอื่น” (outsider’s view) ด้วย   ว่ามองจากมุมอื่นการตัดสินใจที่เราคิดไว้เหมาะสมหรือไม่    เท่ากับคิดให้รอบคอบนั่นเอง        

 วิธีการล้างเสียงรบกวนอีกแบบหนึ่งคือ หาข้อมูลหลักฐานมาทำความเข้าใจกับผู้ทำหน้าที่ตัดสินใจ ว่าหัวใจหรือเป้าหมายของการตัดสินใจที่แท้จริงในเรื่องนั้นคืออะไร    อย่างกรณีผู้พิพากษา เป้าหมายที่แท้คือความแม่นยำถูกต้องในการตัดสิน   ไม่ใช่การแสดงความเห็นส่วนตัวของผู้พิพากษา     กล่าวใหม่ว่า เพื่อผลประโยชน์ของผู้ถูกตัดสิน และผลประโยชน์ของสังคม   ไม่ใช่ผลประโยชน์ของผู้พิพากษา

ในบทสุดท้าย Rules or Standards  อธิบายวิธีลดเสียงรบกวน ๒ แบบ คือ กติกา (rules)  กับมาตรฐาน (standards)    ซึ่งผมขอเสนอว่าในบริบทไทย ควรใช้ กติกาหรือกฎ  กับ หลักการ (principles) มากกว่า   โดยที่กติกามีความตายตัวสูง   หลักการมีความยืดหยุ่นสูง   ข้อเตือนใจคือเมื่อไรก็ตามที่ใช้การกำหนดหลักการ ต้องตามมาด้วย Noise audit  และ Decision hygiene 

บันทึกนี้ และบันทึกที่จะลงใน blog ThaiKM ในวันศุกร์ทุกศุกร์ต่อจากนี้ไปอีกหลายเดือน    จะเป็นบันทึกจากการฝึกเขียนจาก critical reflection จากการอ่านหนังสือแบบอ่านเร็ว    ใช้เฉพาะหัวข้อ และ keywords ในหนังสือ เป็นตัวกระตุ้น   ไม่ได้อ่านสาระในหนังสือโดยละเอียด   เพราะมีหนังสือให้อ่านจำนวนมาก    

ขอขอบคุณ นพ. เนตร รามแก้ว ที่กรุณาส่งหนังสือมาให้จากเยอรมนี  

วิจารณ์ พานิช

๓ ก.ค. ๖๔        

 

หมายเลขบันทึก: 691802เขียนเมื่อ 5 สิงหาคม 2021 17:31 น. ()แก้ไขเมื่อ 5 สิงหาคม 2021 17:31 น. ()สัญญาอนุญาต: สงวนสิทธิ์ทุกประการ


ความเห็น (0)

ไม่มีความเห็น

อนุญาตให้แสดงความเห็นได้เฉพาะสมาชิก
พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี