เรามองวิกฤตเศรษฐกิจที่เริ่มต้นเมื่อปี พ.ศ.2540 ว่าเป็นเรื่องราวของความทุกข์ยากร่วมกันของคนในสังคมไทย   เราต้องเป็นหนี้เป็นสินนับล้านล้านบาท

         แต่บัดนี้  เวลาผ่านไป 9 ปี   หลังการต่อสู้ดิ้นรนและมาตรการโครงการต่าง ๆ มากมาย  เช่น
      - โครงการบัณฑิตอาสา (2541 - 2542)
      - โครงการกองทุนเพื่อสังคม (2543 - 2545)
      - โครงการทำแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง
      - โครงการวิจัยเศรษฐกิจชุมชน
      - โครงการวิจัยและพัฒนาชีวิตสาธารณะ - ท้องถิ่นน่าอยู่
      - โครงการถักทอเครือข่ายพลังชุมชน - พลังแผ่นดิน (ปปส.)
      - โครงการจัดทำแผนที่ทุนทางสังคม (สศช.)
      - โครงการสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ (สปรส.)
      - โครงการกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่น (สปสช.)
      - โครงการสร้างตัวชี้วัดเมืองไทยแข็งแรง  คนไทยแข็งแรง
      - โครงการนำร่อง ศตจ. 12 จังหวัด (สศช., มท. และ สกว.)
      - และโครงการอื่น ๆ และกิจกรรมที่ริเริ่มกันเองในท้องถิ่นต่าง ๆ อีกมากมาย

         เรากลับมองเห็นว่า  การล่มสลายทางเศรษฐกิจดังกล่าว  กลายเป็นจุดเริ่มต้นและเป็นพลังขับเคลื่อนขบวนการสร้างความเข้มแข็งของชุมชน - ท้องถิ่น   สร้างทุนทางสังคมเพิ่มขึ้นจากทุนเดิมที่มีอยู่แล้ว

ที่สำคัญได้เกิดพลัง
      - ผู้นำการเปลี่ยนแปลง  พัฒนาชุมชน - ท้องถิ่นขึ้นจากฐานทุนสังคม - วัฒนธรรมที่มีอยู่แล้ว
      - ขีดความสามารถในการต้านทานกระแสครอบงำจากภายนอก
      - ขีดความสามารถในการเรียนรู้ร่วมกัน   โดยการรวมตัวกันแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของคนในท้องถิ่น   เกิดความมั่นใจตนเองในการเรียนรู้จากความสำเร็จเล็ก ๆ ในการรวมตัวกันแก้ปัญหาของท้องถิ่น
      - มีนักวิชาการ  สถาบันการศึกษา  เข้าไปร่วมเรียนรู้กับชาวบ้านมากขึ้น   ร่วมกันต่อยอดความรู้จากการปฏิบัติของชาวบ้านมากขึ้น

         บัดนี้  เวลาผ่านไป 9 ปี   เศรษฐกิจฟื้นตัวและสังคมไทยมีความเข้มแข็งด้านทุนปัญญา  ทุนสังคม - วัฒนธรรมมากขึ้น   กระจัดกระจายอยู่ทั่วทุกพื้นที่ของสังคมไทย

วิจารณ์  พานิช
 19 พ.ย.49