ไปดูให้เห็นกับตา วิธีงอกงามทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑

วิธีดังกล่าวพัฒนาขึ้นโดยโครงการเพาะพันธุ์ปัญญา นำโดย รศ. ดร. สุธีระ ประเสริฐสรรพ์ และ รศ. ดร. ไพโรจน์ คีรีรัตน์ แห่งคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และคณะกรรมการสภามหาวิทยาลัย สงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่ไปขอเรียนรู้เมื่อวันอังคารที่ ๑๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๙ ที่โรงเรียนธรรมโฆษิต อำเภอนาหม่อม จังหวัดสงขลา

ไปแล้วผมได้เปิดกระโหลกว่า ทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑ เป็นทั้งเหตุและผลของการเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ ๒๑ เพราะว่าวิธีการ RBL (Research-Based Learning) ของโครงการเพาะพันธุ์ปัญญาแหวกแนวกว่าที่ผมคิด

แทนที่จะ “ลดเวลาเรียน” ตามนโยบายของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ กลับ เพิ่มเวลาเรียน แต่เรื่อง “เพิ่มเวลารู้” ตรงกัน แต่โครงการ พพปญ. แหวกไปสู่การเรียนเพิ่มโดยทำโครงงาน แบบที่ตนคิดโจทย์ เอง ทำวิจัยเอง โดยทำเป็นทีม บนฐานความคิดดังนี้

โดยครูได้ผ่านการฝึกจิตตปัญญาศึกษามาก่อน เตรียมความพร้อมในการทำหน้าที่ครูแนวใหม่ ตามแนว ถามคือ”สอน” นักเรียนได้ฝึกตั้งโจทย์จากชีวิตจริงของชาวบ้านในชุมชน ซึ่งในกรณีของนักเรียนชั้น ม. ๒ (เวลานี้อยู่ชั้น ม. ๓) คือการปรับปรุงวิธีการผลิตกล้วยม้วนของกลุ่มแม่บ้านทำกล้วยม้วนเคลือบช็อกโกเลต นักเรียนแบ่งเป็นหลายกลุ่ม แต่ละกลุ่มหาวิธีปรับปรุงหนึ่งขั้นตอน ต่อเชื่อมกัน ผลการวิจัยนำไปใช้ได้จริง

ในช่วงเสวนาซักถามนักเรียน ครู ปู่ของนักเรียน และประธานกลุ่มแม่บ้านทำกล้วยม้วน ผมจึงปะติดปะต่อได้ว่า โครงการ RBL เป็นโครงการที่เพิ่มขึ้นมาจากการเรียนตามปกติ ทั้งนักเรียนและครู ใช้เวลานอกชั่วโมงเรียน/สอนตามปกติ ในการทำโครงงาน เด็กต้องคิดเองทำเอง ใช้เวลาค่ำคืนและเสาร์อาทิตย์ โดยไม่รู้ว่าผลออกมาอย่างไร และเมื่อผลออกมาบางครั้งก็ไม่เป็นไปอย่างที่คิด ต้องปรับวิธีการและทดลองใหม่ บางครั้งเด็กก็ท้อ อาจถึงร้องไห้ ครูต้องปลอบ ให้กำลังใจ และถามเพื่อให้เด็กคิดหาแนวทางใหม่ ทั้งความล้มเหลวและความสำเร็จทำให้เด็กได้ฝึกคิด ฝึกรับผิดชอบ ฝึกร่วมมือกับเพื่อน ต้องคิด - ลงมือทำ - สะท้อนคิด เป็นวงจรเรื่อยไป ทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑ ค่อยๆ พัฒนาขึ้น ทำให้เกิดผลทางอ้อม คือการเรียนวิชาต่างๆ ในหลักสูตรดีขึ้น

ผมจึงถึง “บางอ้อ” ว่า ในชีวิตจริงนั้น ทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑ เป็นทั้งเหตุและผลของการเรียนรู้ แห่งศตวรรษที่ ๒๑

การเรียนรู้แบบลงมือทำเป็นทีมแล้วไตร่ตรองสะท้อนคิดร่วมกัน เป็นวิธีเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ ๒๑ การเรียนแบบนี้ทำให้เกิด 3R 8C 2L ตามเป้าหมายของการเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ ๒๑ หลักฐานจากนักเรียน กลุ่มที่เราไปเสวนาด้วย บอกชัดเจนว่า เมื่อมีการพัฒนาส่วนที่เป็นทักษะ 8C 2L ที่เป็นทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑ แล้ว การเรียนวิชาจะดีขึ้นเอง เพราะนักเรียนจะเข้าใจคุณค่าของการเรียน และมีทักษะในการเรียน

เราไปพบสภาพที่ วิธีการเดียวกันเมื่อใช้กับนักเรียนชั้น ม. ๕ ได้ผลน้อย ไม่ดีเหมือนในนักเรียนชั้น ม. ๒ และครูที่เข้าร่วมกันหนุนเด็กทำโครงงาน RBL ในปีที่แล้วมี ๕ คน ปีนี้เกษียณอายุไป ๒ คน เหลือ ๓ ไม่มีครูท่านอื่นๆ เข้าร่วมเพิ่มขึ้น ทั้งๆ ที่กล่าวกันว่าเด็กกลุ่มอื่นๆ อิจฉาเด็กกลุ่มนี้ว่าได้รับโอกาสพิเศษบอกเราว่า สภาพแวดล้อมในโรงเรียนไม่ส่งเสริมการเรียนรู้แบบใหม่ตามแนวทางของโครงการเพาะพันธุ์ปัญญา ทั้งๆ ที่ท่านรองผู้อำนวยการโรงเรียนทำหน้าที่รักษาการผู้อำนวยการส่งเสริมเต็มที่ แต่ก็ไม่มีครูท่านอื่น เข้าร่วมขบวนเป็นครูพี่เลี้ยงโครงงาน RBL

เราไปเห็นความสำเร็จที่น่าทึ่ง กับความล้มเหลวที่น่าตกใจอยู่ในที่เดียวกัน

วิจารณ์ พานิช

๑๖ พ.ย. ๕๙