​ยกเครื่องระบบการศึกษา เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

อ่านรายงานสรุปนี้ผ่านๆ แล้ว ผมรู้สึกว่ารายงานนี้ไม่ค่อยตอบโจทย์ประเทศไทย โจทย์ของประเทศ ไทยในความเห็นของผมคือการยกระดับคุณภาพการศึกษา โดยต้องเปลี่ยนโฉม (transform) การเรียนรู้ เปลี่ยนจากเน้นจัดการศึกษาแบบถ่ายทอดความรู้สำเร็จรูป มาเป็นเน้นให้เรียนโดยการปฏิบัติ (Learning by Doing) แล้วคิดใคร่ครวญไตร่ตรอง (Critical Reflection) เพราะการเรียนแบบเดิม เป็นการสร้าง “ผู้ตามแห่งอดีต” ในขณะที่การศึกษาที่ถูกต้องในปัจจุบันต้องเน้นสร้าง “ผู้นำแห่งอนาคต”

ยกเครื่องระบบการศึกษา

บทความ Education must fundamentally change ใน นสพ. บางกอกโพสต์ วันที่ ๑๐ กันยายน ๒๕๕๙ อ้างถึงรายงานของ ยูเนสโก ชื่อ Global Education Monitoring Report 2016 บอกเราว่าความท้าทายเรื่องการ แก้ปัญหาการศึกษาของโลก ใหญ่หลวงกว่าที่คิดมาก UNESCO ถึงกับบอกว่า โลกจะล้าหลังการบรรลุ SDG ด้านการศึกษาถึง ๕๐ ปี

บทความในบางกอกโพสต์สรุปประเด็นเกี่ยวกับประเทศไทย ว่าแต่ละปี มีเด็ก ๓๘๐,๐๐๐ คนหลุดออก จากระบบการศึกษา และว่าคุณภาพการศึกษาไทยต่ำจนประมาณได้ว่าหนึ่งในสามของเยาวชนไทย “อ่านไม่ออกเขียนไม่ได้” (illiterate) น่าตกใจนะครับ ต่อจากนั้นบทความนี้ระบุข้อมูลที่บอกความล้าหลัง ของการศึกษาไทยหลากหลายด้าน

GEMR 2016 “Education for people and planet : Creating sustainable futures for all” บอกชัดเจนว่า ต้องมีการเปลี่ยนโฉม (transform) ระบบการศึกษาของโลก จึงจะไปหนุน SDG ได้ แต่ก็คาดว่าการเปลี่ยนระบบ การศึกษาจะเกิดผลช้า กว่าที่คนทั้งโลกจะเรียนจบระดับ ม. ปลายทั้งหมดก็น่าจะถึงปี 2084 ไม่ใช่ 2030 คือช้าไปครึ่งศตวรรษ

UNESCO นำเสนอ GEM 16 สามแบบ คือฉบับเต็ม ฉบับสรุป และฉบับการ์ตูน (ดูในเว็บไซต์) แน่นอน ที่อ่านง่ายที่สุดคือฉบับการ์ตูน ที่เขาสรุปว่า การศึกษาที่ดีต้องคำนึงถึง 6P ได้แก่ Planet, People, Places, Peace, Prosperity และ Partnerships

เริ่มด้วย Planet การศึกษาต้องทำให้ผู้คนมีโลกทัศน์ภาพใหญ่ของดาวเคราะห์ที่ชื่อว่าโลก ไม่คิดแคบ อยู่เฉพาะเพื่อตัวเอง ต้องตระหนักอยู่ตลอดเวลาว่าสรรพสิ่งเชื่อมโยงถึงกันหมด และจะดำรงความมั่นคงอยู่ได้ ต้องมีความหลากหลายทั้งด้านชีวภาพ และด้านวัฒนธรรม ความคิดแบบนี้จะทำให้คน ช่วยกันรักษาสิ่งแวดล้อม และเคาระความแตกต่างหลากหลายทางวัฒนธรรม เพื่อให้ระบบนิเวศน์ของโลกดำรงอยู่ได้

ความมั่งคั่ง (Prosperity) ของคนเราในยุคปัจจุบันอยู่บนฐานของการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว แต่ละคนจึงต้องมีทักษะการเรียนรู้ สำหรับเอาไว้ใช้ตลอดชีวิต โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เอาไว้สร้างความมั่งคั่ง ที่ไม่ก่อผลเสียต่อระบบนิเวศน์ และเพื่อการอยู่ร่วมกัน โดยที่การศึกษาก็ต้องเปลี่ยนไปเรื่อยๆ ด้วย

ผู้คน (People) เป็นคนเหมือนกันแต่มีความต่างที่เผ่าเพศผิวพรรณ ความเชื่อ และศาสนา ความเหมือนคือทุกคนต้องการมีชีวิตที่ดี มีความสุข ความปลอดภัย สิ่งที่เป็นอุปสรรคคือคนมีโอกาส เข้าถึงการศึกษาไม่เท่ากัน ซึ่งจะต้องได้รับการแก้ไข และการศึกษาต้องช่วยสร้างความเท่าเทียม

สันติภาพ (Peace) เป็นทั้งเส้นทางสู่การศึกษาที่ดี และเป็นผลที่ต้องการจากการศึกษา สงครามทำลายล้างทุกสิ่ง รวมทั้งการศึกษา การศึกษาที่ดี สามารถป้องกันความรุนแรง รวมทั้งสงคราม และผมขอเติมในบริบทไทยว่า ความขัดแย้งทางการเมืองภายใน บั่นทอนพัฒนาการของประเทศ การศึกษาที่ดี มีคุณภาพ สามารถลดทอนความขัดแย้งนี้ได้

เทศะ (places) มีความสำคัญในสองด้าน คือด้านคนชนบทอพยพเข้าเมือง และชนบทกลายเป็นเมือง ผู้คนต้องการการศึกษาในสภาพที่เทศะเปลี่ยนแปลงไป การศึกษาที่ดีจะส่งเสริมให้มีการพัฒนาเมืองให้น่าอยู่ และเป็นชุมชนประชาธิปไตย และผมขอเติมในบริบทไทยว่า การลงทุนทางศึกษาต้องมีความเท่าเทียม ระหว่างเมืองกับชนบทมากกว่านี้

เป็นภาคีซึ่งกันและกัน (Partnerships) ผมไม่ชอบเนื้อหาตอนนี้ในรายงาน เพราะเขาเน้นภาคีระหว่าง ประเทศหรือองค์การที่ให้ความช่วยเหลือ กับประเทศยากจนที่รับความช่วยเหลืองบประมาณ ในขณะที่ประเทศ ไทยเรามีงบประมาณให้แก่การศึกษาสูงมาก แต่คุณภาพการศึกษาต่ำ ภาคีของเราจึงควรมุ่งยกระดับคุณภาพ การศึกษา

แต่เมื่ออ่านบทสรุปของรายงาน ผมก็พบว่า รายงานฉบับการ์ตูนไม่สะท้อนสาระสำคัญที่แท้จริง ของรายงาน ซึ่งเสนอข้อสรุปสำคัญ ๓ ประการ

  • ต้องยกเครื่องระบบการศึกษาของโลกเสียใหม่ โดยเฉพาะของประเทศด้อยพัฒนา วิธีการที่ใช้ในปัจจุบันไม่มีทางบรรลุ SDG 4 ซึ่งเป็นเป้าหมายทางการศึกษา ได้ โดยต้องการความมุ่งมั่นทางการเมือง และการลงทุนมากกว่านี้
  • หากจะบรรลุ SDG 4 ต้องถือเรื่องการปรับระบบการศึกษาโลกเป็นเรื่องเร่งด่วน และดำเนินการต่อเนื่องระยะยาว มิฉนั้นการศึกษาที่อ่อนแอจะบั่นทอนพัฒนาการของโลก ในด้าน ลดความยากจน ขจัดความหิวโหย ยกระดับสุขภาพ ความเท่าเทียมทางเพศ การส่งเสริมสตรีเพศ การผลิตและบริโภคอย่างยั่งยืน เมืองที่ปรับตัวได้ดี และสังคมที่คนมีความเท่าเทียมและยอมรับซึ่งกันและกัน
  • ต้องเปลี่ยนวิธีคิด เรื่องการศึกษาและบทบาทของการศึกษาต่อสุขภาวะของคน และพัฒนาการของโลก การศึกษาต้องพัฒนาทักษะ เจตคติ และพฤติกรรม ที่ถูกต้อง ที่จะนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน และยอมรับซึ่งกันและกัน (sustainable and inclusive growth)

อ่านรายงานสรุปนี้ผ่านๆ แล้ว ผมรู้สึกว่ารายงานนี้ไม่ค่อยตอบโจทย์ประเทศไทย โจทย์ของประเทศ ไทยในความเห็นของผมคือการยกระดับคุณภาพการศึกษา โดยต้องเปลี่ยนโฉม (transform) การเรียนรู้ เปลี่ยนจากเน้นจัดการศึกษาแบบถ่ายทอดความรู้สำเร็จรูป มาเป็นเน้นให้เรียนโดยการปฏิบัติ (Learning by Doing) แล้วคิดใคร่ครวญไตร่ตรอง (Critical Reflection) เพราะการเรียนแบบเดิม เป็นการสร้าง “ผู้ตามแห่งอดีต” ในขณะที่การศึกษาที่ถูกต้องในปัจจุบันต้องเน้นสร้าง “ผู้นำแห่งอนาคต”

วิจารณ์ พานิช

๑๐ ก.ย. ๒๕๕๙

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน สภามหาวิทยาลัย



ความเห็น (1)




ครูต้องยอมรับได้แล้วค่ะว่า การบรรยาย (Lecture) ไม่ได้ช่วยให้ผู้เรียนได้ความรู้ความเข้าใจในเนื้อหาค่ะ!!!