สวทน. ส่งหนังสือ ดัชนีวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศไทย ปี ๒๕๕๗ มาให้ ๒ เล่ม ทำให้ระลึกชาติว่าเมื่อหลายปีก่อนผมไปร่วมเป็นอนุกรรมการจัดทำดัชนีนี้ต่อเนื่องอยู่หลายปี โดยมีผู้ลงแรงคนสำคัญคือ ผศ. วุฒิพงศ์ เตชะดำรงสิน รองผู้อำนวยการ สกว. แต่ตอนนี้ท่านไม่อยู่กับเราแล้ว
พลิกๆ ดู รู้สึกว่าหนังสือนี้มีข้อมูลหนักแน่นขึ้น แต่ตาของผมไม่อำนวยให้อ่านเอกสารตัวเล็กๆ เช่นนี้แล้ว จึงหันไปพึ่งเว็บไซต์ พบข้อมูล ที่นี่ แต่ไม่พบเอกสารเป็นเล่ม
ดูตามดัชนีเท่าที่พอจะมีเวลาดู วทน. (วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม) ไทยเราดีขึ้น แต่คงจะไม่แข็งแรงพอที่จะเป็นหัวรถจักรลากประเทศไทยให้พ้นกับดักรายได้ปานกลางได้ เพราะเรายังไม่มีโครงการเชิงยุทธศาสตร์ที่จะบูรณาการการลงทุนขนาดใหญ่ เข้ากับการยกระดับ วทน. ของประเทศ
มีคนเล่าว่าประเทศพม่า มีข้อตกลงการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานกับจีนหรืออินเดียผมจำไม่ได้ พม่ามีเงื่อนไขว่า ร้อยละ ... ของเงินลงทุนต้องใช้ยกระดับขีดความสามารถด้านคนและการพัฒนา วทน. ของประเทศ
ตราบใดที่เรายังดำเนินการพัฒนาประเทศแบบแยกส่วน ต่างหน่วยต่างฝ่ายต่างทำ ไม่คำนึงถึงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางปัญญาเช่นนี้ ก็หวังยาก ว่าเราจะก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลาง
ผมคิดว่า ยุทธศาสตร์ วทน. ของประเทศ น่าจะใช้ “เอกชนนำ รัฐหนุน” โดยภาครัฐต้องเอื้อให้เป็น และต้องไม่หลงทำหน้าที่นำ เวลานี้การลงทุนวิจัยและพัฒนาของประเทศไทยเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ ๐.๔๗ ของจีดีพี โดยการลงทุนของเอกชน :รัฐ เท่ากับ 47 : 53 ต่อไปของเอกชนต้องมากกว่ารัฐเป็นเท่าตัว โดยภาครัฐต้องรู้วิธีตั้งกติกาให้ภาคเอกชนลงทุนสร้างความเข้มแข็งด้าน วทน. ในแผ่นดินไทยจริงๆ ไม่ใช่แบบหลอกๆ อย่างที่บริษัทข้ามชาติมักจะทำ
วิจารณ์ พานิช
๑๗ ม.ค. ๕๙
