ภายใต้ยุทธศาสตร์และกลยุทธ์การผลิตบัณฑิตมหาวิทยาลัยมหาสารคามที่มุ่งสร้างเสริมให้นิสิตมีอัตลักษณ์ (ช่วยเหลือสังคมและชุมชน) ตลอดจนการมีค่านิยม (MSU FOR ALL: พึ่งได้) อันหมายถึงความสามารถในการพึ่งตนเองและเป็นที่พึ่งของคนอื่น ซึ่งสัมพันธ์กับเอกลักษณ์มหาวิทยาลัย (เป็นที่พึ่งของสังคมและชุมชน) และปรัชญามหาวิทยาลัย (ผู้มีปัญญาพึงเป็นอยู่เพื่อมหาชน) อย่างชัดจน
อย่างไรก็ดีหากอาศัยกระบวนการเรียนรู้ในหลักสูตร (กิจกรรมในชั้นเรียน) เพียงอย่างเดียว คงลำบากต่อการบรรลุเป้าหมายการผลิตบัณฑิตสู่การเป็น “พลเมืองที่ดี” ของสังคม จึงจำเป็นต้องใช้กระบวนการเรียนรู้นอกหลักสูตร (Extracurricular) หรือที่เรียกโดยทั่วไปว่า “กิจกรรมนิสิต” เข้ามาหนุนเสริมอย่างจริงจัง เป็นกระบวนการจัดการเรียนการสอนที่สอดรับกับการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑ เพราะเป็นการเรียนรู้ที่มุ่งให้ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered) เรียนรู้ผ่านกิจกรรม (Project base learning :PBL) เช่นเดียวกับหลายๆ กิจกรรมก็ใช้ชุมชนเป็นฐาน (Community-based learning : CBL)
ทั้งสามประเด็นล้วนเป็นการเรียนรู้ที่เน้นให้เกิดทักษะ (skill) ไม่ใช่เรียนรู้ท่องจำทฤษฎี เป็นการเรียนรู้ผ่านการลงมือทำ (Learning by doing) อันเป็นปัจจัยเกื้อหนุนให้เกิดประสบการณ์ตรง (ปัญญาปฏิบัติ) และที่สำคัญคือไม่ใช่การเรียนรู้เชิงเดี่ยว หรือปัจเจกบุคคล แต่เป็นการเรียนรู้การทำงานที่เป็น “ทีม” ซึ่งการเรียนรู้ผ่านความเป็นทีมนี่เองที่ถือเป็นระบบและกลไกการสร้างทักษะการใช้ชีวิตอย่างมี “ความสุข” เป็นการพัฒนาคน พัฒนางานและพัฒนาสังคมไปพร้อมๆ กัน
มหาวิทยาลัยกับการรับใช้สังคม (University Social Responsibility and Sustainability : USRS)
เมื่อพิจารณาแผนพัฒนานิสิตในระดับคณะ (ปี ๒๕๕๖) ที่สัมพันธ์กับทิศทางอันเป็นนโยบายมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ผสมผสานกับหลักคิดของการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑ พบกิจกรรมที่เชื่อมโยงกับการเป็นที่พึ่งของสังคมและชุมชน ตลอดจนการจัดกระบวนการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน หรือ “ชุมชนเป็นห้องเรียน” (ชุมชนนอกมหาวิทยาลัย) ที่น่าสนใจอยู่หลายกิจกรรม ดังรายละเอียดต่อไปนี้
๑.ระบบและกลไกการเรียนรู้กิจกรรมด้านบำเพ็ญประโยชน์และสิ่งแวดล้อม
๑.๑ กิจกรรมวิชาการและการบริการวิชาการ : ส่วนใหญ่เกี่ยวโยงกับวิชาชีพของนิสิต เป็นการออกสู่ชุมชนบนฐานคิด “เรียนรู้คู่บริการ” นำองค์ความรู้ไปถ่ายทอด และร่วมเรียนรู้ไปพร้อมๆ กับชุมชน ทั้งในเรื่องบริบทชุมชนและภูมิปัญญาที่สัมพันธ์กับวิชาชีพของนิสิต มีทั้งที่ขับเคลื่อนโดย “ชมรม” ในสังกัดคณะและขับเคลื่อนโดยสโมสรนิสิต เป็นต้นว่า ค่ายสถาปัตย์สัญจร’13 (คณะสถาปัตย์ฯ) ค่ายหมอยาเรียนรู้ชุมชน (คณะเภสัชศาสตร์) ค่ายเคมี’10 ค่ายจุลินทรีย์สู่ชุมชน ค่ายสถิติพี่เพื่อน้อง’4 ค่ายสานสายใยพี่ให้น้อย’18 ค่าย SCIT ร่วมใจสามัคคีทำความดีเฉลิมพระเกียรติ ค่ายคณิตศาสตร์ (คณะวิทยาศาสตร์) โครงการปลูกผักเลี้ยงปลาเพื่อเป็นอาหารกลางวัน (คณะเทคโนโลยี) ค่ายอาสาพัฒนาสู่ชนบท (คณะแพทยศาสตร์) โครงการนิสิตพยาบาลจิตอาสาสร้างเสริมสุขภาพชุมชน (คณะพยาบาลศาสตร์)
๑.๒ กิจกรรมอาสาพัฒนา: ส่วนใหญ่จะจัดกิจกรรมในแบบบูรณาการ (สหกิจกรรม) มีกิจกรรมหลักและกิจกรรมรองหนุนเสริมกระบวนการเรียนรู้ที่หลากหลาย ทั้งในมิติการบริการชุมชน การเรียนรู้ชุมชน ผสมผสานกับกิจกรรมนันทนาการ ฯลฯ ดำเนินการโดยชมรมและสโมสรนิสิต ครอบคลุมพื้นที่โรงเรียน หมู่บ้าน บ้านพักคนชรา เช่น ห้องสมุดสร้างฝัน,ธารน้ำใจให้น้อง (คณะมนุษยศาสตร์ฯ) Biot หัวใจสีขาว (คณะเทคโนโลยี) ถนนผู้สร้าง’10 (คณะวิศวกรรมศาสตร์)
๑.๓ กิจกรรมสิ่งแวดล้อม : เป็นกิจกรรมที่อาจพบจำนวนไม่มากนักในแผนงานของสโมสรนิสิตคณะต่างๆ ในกลุ่มที่ออกค่ายอาสาพัฒนาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานจะพบกิจกรรมสิ่งแวดล้อมบูรณาการอยู่ในทุกกิจกรรม ทั้งการพัฒนาภูมิทัศน์ในโรงเรียนและชุมชนควบคู่ไปกับกิจกรรมหลัก ผ่านการเรียนรู้เรื่องสิ่งแวดล้อม นิเวศน์วัฒนธรรม หรือกระทั่งการปลูกต้นไม้ในชุมชน เช่น ปลูกป่าอาสาพัฒนาชุมชนดงใหญ่ (วิทยาลัยการเมืองการปกครอง) ลูกวัฒนธรรมนำใจส่งเสริมคุณธรรมและบำเพ็ญประโยชน์สิ่งแวดล้อม (คณะวัฒนธรรมศาสตร์)
นอกจากนั้นก็เป็นกิจกรรมที่จัดขึ้นในมหาวิทยาลัยเป็นหลัก เช่น โครงการ Big cleaning Day ของแต่ละคณะ โครงการปลูกต้นไม้เทิดไท้ราชินี (คณะเทคโนโลยี,คณะพยาบาลศาสตร์) ธนาคารขวดเปล่า (คณะสัตวแพทยศาสตร์) ปรับปรุงภูมิทัศน์ห้องสโมสรนิสิต (คณะพยาบาลศาสตร์)
๒.ระบบและกลไกการเรียนรู้กิจกรรมด้านคุณธรรมจริยธรรม การจัดกิจกรรมด้านคุณธรรมจริยธรรม เป็นกิจกรรมเชิงรุกอันเป็นหัวใจหลักที่แต่ละสโมสรนิสิตได้พยายามขับเคลื่อนทั้งทางตรงและทางอ้อม อันหมายถึงสอดแทรกไว้ในกิจกรรมประเพณีนิยมต่างๆ เป็นระยะๆ เช่น ไหว้ครูที่จัดขึ้นทุกคณะ ทั้งในภาพรวมมหาวิทยาลัยโดยมีองค์การนิสิตเป็นเจ้าภาพหลักและที่แต่ละคณะได้จัดขึ้นเอง แต่ที่น่าสนใจคือกิจกรรมที่นิสิตได้บรรจุไว้ในแผนขององค์กรนั้นมีทั้งที่เป็นโครงการตามนโยบายของมหาวิทยาลัย(โครงงานคุณธรรมเฉลิมพระเกียรติ) ที่จัดร่วมกับมูลนิธิเปรมติณสูลานนท์ ซึ่งเป็นเครือข่ายระดับอุดมศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และโครงการคุณธรรมอื่นๆ เช่น ตุ้มโฮมขยับคีงดีดด่อง (คณะวิศวกรรมศาสตร์) บริจาคโลหิต (สภานิสิต) ค่ายพุทธธรรมนำชีวิตห่างไกลยาเสพติด (คณะมนุษยศาสตร์ฯ) รณรงค์แต่งกายนิสิต (คณะวิทยาศาสตร์) ขับขี่ปลอดภัย,พัฒนาวัด,ปฏิบัติธรรม (คณะแพทยศาสตร์) สูตรสำเร็จแห่งความรักและการให้, อย่าคว้าดาวด้วยสายตา (วิทยาลัยการเมืองการปกครอง) โดยมีทั้งที่จัดขึ้นในมหาวิทยาลัย ชุมชน วัด ผ่านกิจกรรมที่หลากหลาย ทั้งการเข้าค่ายปฏิบัติธรรม ฟังธรรมเทศนา สร้างสื่อรณรงค์ เป็นต้น ๓.ระบบและกลไกการเรียนรู้กิจกรรมด้านศิลปะและวัฒนธรรม อาจนับได้ว่าเป็นระบบและกลไกอีกด้านที่พบสถิติการบรรจุไว้ในแผนพัฒนานิสิตในระดับคณะที่ค่อนข้างน้อย แต่ในข้อเท็จจริงก็มีการบูรณาการสอดแทรกไว้ในกิจกรรมด้านต่างๆ อย่างถ้วนทั่ว โดยเฉพาะกิจกรรมที่มุ่งเน้นไปสู่การทำงานร่วมกับชุมชน ซึ่งนิสิตสามารถเรียนรู้วิถีวัฒนธรรม ประเพณีของชุมชนนั้นๆ ไปในตัวอย่างเสร็จสรรพ เช่น การอนุรักษ์ชุมชนบ้านนาข่า จ.มหาสารคาม (คณะการท่องเที่ยวและการโรงแรม) กิจกรรมตามประเพณีไทย เช่น ทอดเทียนพรรษา (วิทยาลัยดุริยางคศิลป์) สงกรานต์,ลอยกระทง (ทุกคณะ) นอกจากนี้ยังรวมถึงกิจกรรมที่เป็นอัตลักษณ์ภายในคณะ เช่น พิธีบวงสรวงกลอง (คณะสถาปัตยกรรมฯ) ไหว้ครู-ครอบครู (ศิลปกรรมศาสตร์,สถาปัตยกรรมศาสตร์ฯ,ดุริยางคศิลป์) การผูกไทด์ (คณะเทคโนโลยี) กิจกรรมการบายศรีสู่ขวัญและการแสดงดนตรีและนาฏศิลป์พื้นบ้านในโครงการรับน้องใหม่ (องค์การนิสิต) การรับน้องผ่านกิจกรรมการแห่พระไภสัชฯ รดน้ำต้นจำปีสิรินธรเจิมหน้ารับขวัญน้องเขียวมะกอกช่อ 14 (คณะเภสัชศาสตร์) รวมถึงการจัดกิจกรรมอันหลากหลายรูปแบบทั้งที่เป็นเวทีวิชาการ และการลงพื้นที่เรียนรู้ชุมชนของสโมสรนิสิตคณะวัฒนธรรมศาสตร์ เช่น ออนซอนวัฒนธรรม เป็นต้น
