ผู้สูงอายุติดเตียง...กลืนได้ไหม

จาก: ฺBBB
หัวข้อ: การฝึกกลืนอาหารให้คุณพ่อที่ใส่สาย N-G
---------------------------------------

เรียน ดร.ป๊อป
รบกวนเวลาสักนิดค่ะ ขอปรึกษาเกี่ยวกับการฝึกกลืนอาหารของคุณพ่อค่ะ
คุณพ่อป่วยเป็นเส้นเลือดสมองแตกซีกซ้ายได้รับการผ่าตัดเป็นเวลาเกือบ 2 ปี
ผลที่เกิดขึ้นไม่สามารถพูดได้ ใส่สาย N-G นอนติดเตียง ล่าสุดเข้ารักษาตัวโรงพยาบาลเพราะเกิดติดเชื้อที่ปัสสาวะ พอออกจากโรงพยาบาลคุณพ่อมีอาการดีขึ้น เวลาที่เรียกหันตามและดูทีวี มีอาการสำลักอยู่บ้างในตอนแรกที่ป้อนน้ำด้วยช้อน พอบอกว่ามีอาหารมาป้อนท่านก็มองตามพร้อมทั้งอ้าปากรอด้วยค่ะ พอป้อนโยเกิร์ตทานได้ดี จึงหาอาหารมาสลับป้อนมี โจ๊กข้นเปล่าๆ เต้าหู้นมสด
จึงอยากหาข้อมูลอาหารสำหรับฝึกกลืนทางอินเตอร์เน็ตได้พบบทความ "ข้อควรระวังในการฝึกกลืนผู้ป่วยที่มีสาย N-G" ของดร.ป๊อปค่ะ รบกวนถามว่า การทานของคุณพ่อถือว่าเป็นอย่างไร ต้องทำหรือดูอะไรเพิ่มเติมอีกมั้ยค่ะ ถ้าต้องการปรับเปลี่ยนอาหารให้คุณพ่อทานทางปากโดยไม่ต้องใส่สาย N-G พอจะมีโอกาสมั้ยค่ะ และอาหารควรให้อะไรบ้างถึงเพียงพอในแต่ละวันหรือควรปรึกษาที่ไหนค่ะ
รบกวนด้วยนะคะ
ขอบคุณค่ะ

จาก: supalak khemthong (otpop (at) windowslive.com)
ส่งเมื่อ: 16 มกราคม 2557 17:18:10
ถึง: ฺฺBBB
 
 
เรียนคุณ BBB
 
เนื่องจากคุณพ่อมีอาการสำลักอยู่บ้าง แต่ต้องตรวจอย่างละเอียดว่า ภาวะการกลืนลำบากตรงส่วนใดที่ยังทำงานได้ดีกับส่วนใดที่ยังบกพร่องและฝึกได้บ้่่าง จึงแนะนำให้มาตรวจประเมินและสอนกิจกรรมบำบัดการกลืนที่คลินิกกิจกรรมบำบัด คณะกายภาพบำบัด ม.มหิดล ศาลายา ผมจะลงคลินิก 27-28 & 30-31 ม.ค. 57 
 
ไม่แน่ใจว่า คุณพ่อสะดวกเดินทางมาไหม ถ้าไม่สะดวก จะให้ตรวจทางโทรศัพท์หรือส่งวิดีโอมาให้ดูภายหลังครับ
 
ตอนนี้อาหารที่ให้ต่อคำ ให้ไม่เกิน 1 ช้อนชา โดยที่คุณพ่อนั่งตรงและก่อนป้อนให้บ้วนน้ำลาย จิบน้ำอุ่น และบ้วนปากสัก 2-3 ครั้ง จากนั้นเริ่มจากป้อนโยเกิร์ต (เปลี่ยนรสบ้างได้) ให้คุณพ่อก้มคอลงเล็กน้อยและไม่พูดคุยระหว่างกลืนอาหาร ผู้ป้อนสังเกตว่า คุณพ่อกลืนลงไปหมดหรือไม่ โดยใช้มือแตะและยกบริเวณลูกกระเดือกขึ้นไปเบาๆ จะสัมผัสได้ว่า คุณพ่อกลืนอาหารลงทันทีหรือไม่ ถ้าไม่ให้คุณพ่อตั้งใจกลืนเองสัก 2-3 ครั้ง จากนั้นให้ก้มคอและอ้าปากดูว่ามีอาหารค้างอยู่หรือไม่ ถ้าทำแบบนี้อีกสัก 5 ช้อน ไม่เร่ง ไม่บังคับ แล้วไม่มีการสำลัก (กลืนไม่ลง ไอ บ้วนอาหารทิ้ง) ก็น่าจะใช้โจ๊กข้นได้ในมื้ออื่นๆ ไม่แนะนำเต้าหู้นมสด หรืออาหารที่มีส่วนผสมของนมมากเกิดไปจะทำให้น้ำลายเหนียว 
 
อาหารที่แนะนำอื่นๆ ถ้าทำได้จริงข้างต้น อาหารฝึกกลืนควรมีเนื้อข้นนิ่ม เช่น ไข่ตุ๋น น้ำผลไม้ปั่น ซุปข้น ฯลฯ แต่คงต้องรอตรวจประเมินให้ชัดเจนมากกว่านี้ 
 
ถ้ามีอาการสำลักหรือไม่ได้ 5 ช้อนข้างต้น ให้หยุดทันที และการฝึกกลืนข้างต้นต้องทำก่อนให้อาหารทางสาย 45-60 นาที 
 
ตอนนี้ควรให้อาหารทางสายด้วย และติดตามผลการฝึกเพียงเล็กน้อยก่อน ก่อนอื่นต้องตรวจประเมินและมาฝึกให้ผมดูเพื่อจะบอกได้ว่า โอกาสได้แค่ไหนอย่างไร 
 
โชคดีและขอบคุณมากครับผม
 
ดร.ป๊อป
 
Date: Fri, 24 Jan 2014 08:49:17 +0700
Subject: รบกวนแนะนำท่าฝึกกลืนสำหรับส่งวิดีโอให้คุณหมอหน่อยค่ะ
From: BBB
To: otpop (at) windowslive.com


เรียน ดร.ป๊อป
 
ขอรบกวนดร.ป๊อป ช่วยแนะนำท่าประเมินการฝึกกลืน สำหรับถ่ายวิดีโอเพื่อส่งให้คุณหมอประเมินค่ะ
และอาจจะต้องรบกวนให้ช่วยประเมินหลังจากส่งวิดีโอให้แล้วนะคะ
 
ขอบพระคุณอย่างสูง
 
เมื่อ 24 มกราคม 2557 09:19, supalak khemthong <otpop (at) windowslive.com> เขียนว่า:
เรียน คุณ BBB
 
ท่าการประเมิน ประกอบด้วย 5 ท่า (รบกวนบันทึกวิดีโอด้านหน้าตรงของคนไข้) ดังนี้
 
1. ในท่านั่ง ให้คนไข้แลบลิ้นออกมาแล้วหุบลิ้นเข้าปาก จากนั้นกลืนน้ำลาย 3 ครั้ง
2.ในท่านั่ง ให้คนไข้ก้มคอ อมน้ำ 1-2 cc. หรือ 1/4 ของแก้วขนาดเล็ก แล้วบ้วนปากจนหมด (ถ้าทำไม่ได้ให้ใช้ผ้าก๊อตซ์ชุบน้ำแล้วเช็ดลิ้นแทน)
3. ในท่านั่ง ให้คนไข้หันคอไปทางซ้าย อยู่ตรงกลาง ไปทางขวา แล้วก้มคอ กลืนน้ำลาย 3 ครั้ง
4. ในท่านั่ง ให้คนไข้อ้าปากแลบลิ้นค้างไว้ให้บันทึกอวัยวะในช่องปาก ฟันบนล่าง เหงือก จากนั้นหุบลิ้นปิดปาก รวมทั้งบันทึกการให้อาหารทางสาย (ถ้ามี)
5. ในท่านั่ง ให้คนไข้หลับตา-ลืมตา 1 ครั้ง ให้ออกเสียง "อา" 1 ครั้ง และให้ยกแขนและมือซ้ายขวาแตะหัวไหล่ซ้ายและขวาพร้อมๆ กัน 1 ครั้ง (เท่าที่ทำได้ ถ้าจับทำก็ได้) 
 
จากนั้นจะช่วยประเมินวิดีโอแล้วแนะนำกิจกรรมบำบัดสำหรับการฝึกกลืนต่อไปครับ
 
ขอบคุณมากครับ
ดร.ป๊อป
 
Date: Mon, 27 Jan 2014 15:50:14 +0700
Subject: Re: รบกวนแนะนำท่าฝึกกลืนสำหรับส่งวิดีโอให้คุณหมอหน่อยค่ะ
From: BBB
To: otpop (at) windowslive.com

เรียน ดร.ป๊อป ค่ะ
 
จากที่ได้รายละเอียดท่าสำหรับการประเมินทั้ง 5 ท่า คุณพ่อไม่สามารถทำได้ แต่ได้ถ่ายวิดีโอทั้งหมด 3 ไฟล์ จะมีที่ท่านดื่มน้ำ กินโจ๊ก ลองดูว่าสามารถประเมินอะไรบ้างได้มั้ยค่ะ
ตอนที่ถ่ายเสียงทีวีอาจจะดังเกินไปต้องขอโทษด้วยค่ะ
ขอบพระคุณอย่างสูง
BBB
 
จาก: supalak khemthong (otpop (at) windowslive.com)
ส่งเมื่อ: 1 กุมภาพันธ์ 2557 11:49:05
ถึง: BBB
 
 
เรียน คุณ BBB 
 
ขออภัยที่ตอบช้า เพิ่งได้มีโอกาสดูคลิปที่ส่งมาให้ในวันหยุดจากงานประจำ
 
คุณพ่อของคุณดูทานแบบอัตโนมัติมากเกินไป และถ้าทานขณะมีทีวีก็จะจดจ่อกับการกลืนน้อย สังเกตได้จากเวลาป้อนก็จะหุบริมฝีปากที่ช้อนทันทีและอ้าปากรอคำต่อไปทันที และกลืนได้ช้าเมื่อสังเกตจากคอหอยจะมีการกลืนหลังจากป้อนอาหาร 3-5 วินาที ตรงนี้คือทานแบบอัตโนมัติมากเกินไป ซึ่งเสี่ยงต่อการเกิดอาการสำลักเงียบและการเกิดภาวะปอดบวม และที่เสี่ยงมากคือ การป้อนน้ำและโจ๊กแบบเทลงไปในปาก ซึ่งของเหลวจะไม่ผ่านลิ้นและคอหอย แต่อาจกระเด็นลงหลอดลมได้โดยเฉพาะคุณพ่อใช้สายอาหารทางจมูก
 
ข้อแนะนำทางกิจกรรมบำบัด

1. ไม่ควรเปิดทีวีขณะฝึกคุณพ่อทานอาหาร และต้องจัดท่าให้นั่งตรงเท่าที่จะทำได้ อย่ากึ่งนั่งกึ่งนอน และฝึกทานก่อนให้อาหารทางสาย 45-60 นาที ไม่ควรให้โจ๊กข้นมากกว่า 5 ช้อนต่อมื้ออาหารในกรณีที่คุณพ่อไม่สามารถทำท่าตามคำสั่งได้

2. การฝึกทานอาหารด้วยโจ๊ก ควรปรุงโจ๊กให้ข้น ใส่น้ำน้อยลง และตักโจ๊กเพียง 1/2 ช้อนโต๊ะหรือ 1 ช้อนชาแล้ววางช้อน 3 จังหวะ ได้แก่ 1. วางไว้ใกล้ริมฝีปากให้คุณพ่อมองเห็น แล้วจับก้มคอเล็กน้อยให้คุณพ่อพยายามตั้งใจใช้ริมฝีปากมาที่ช้อน 2. วางปลายช้อนไว้บนริมฝีปากด้านล่างแล้วรอ (นับในใจ 1-30 วินาที) จนกว่าคุณพ่อจะพยายามตั้งใจใช้ริมฝีปากมาที่ช้อน และ 3. วางครึ่งช้อนไว้บนริมฝีปากด้านล่างแล้วรอจนกว่าคุณพ่อจะพยายามตั้งใจใช้ริมฝีปากมาทานโจ๊ก หากในจังหวะใดทานได้เลยก็สลับวางๆ จังหวะ 2-3-1 หรือ 3-1-2 แต่ถ้าไม่ได้ขอฝึกจังหวะ 1-2-3 ขอย้ำว่า อย่าเทอาหารลงไปในปากแบบเดิม และขอให้แต่ละคำทำอย่างช้าๆ เว้นจังหวะห่างกันคำละ 1-2 นาที

3. ขอห้ามไม่ป้อนน้ำเปล่า เพราะมีความเสี่ยงสูงมากต่อภาวะสำลักเงียบและปอดบวม

4. สามารถทดลองน้ำผลไม้ข้นๆ เช่น น้ำส้ม 1/2 ช้อนชา ไม่เกิน 3 ช้อนชาต่อมื้อ แต่เน้นให้จับก้มคอเล็กน้อยในกรณีป้อนของเหลวข้น ไม่แนะนำของเหลวที่มีนมและน้ำตาล (จะทำให้น้ำลายเหนียวและกลืนยาก)

5. แนะนำให้พบแพทย์หรือนักกิจกรรมบำบัด ณ โรงพยาบาลใกล้บ้านหรือคลินิกกิจกรรมบำบัด ศูนย์กายภาพบำบัด คณะกายภาพบำบัด ม.มหิดล เหตุผลที่สถานพยาบาลจะได้มั่นใจว่า ปลอดภัยและเพื่อตรวจประเมินความสามารถในกลไกการรับรู้เคลื่อนไหวกล้ามเนื้อเล็ก (ลิ้น ปาก ฟัน ตา มือ ฯลฯ) กลไกการป้องกันการกลืน และกลไกการไอ ว่ายังดีอยู่หรือไม่ ถ้าดีอยู่ก็อาจเพิ่มปริมาณอาหารที่ฝึกป้อน ถ้าไม่ดีต้องกระตุ้นทั้ง 3 กลไกนั้น
 
ขอบคุณมากครับ
ดร.ป๊อป

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน กิจกรรมบำบัดชีวิต



ความเห็น (3)

เขียนเมื่อ 

เป็นประโยชน์สำหรับผู้สูงอายุมากเลยนะคะ เป็นกำลังใจให้นะคะ

ขอบคุณมากๆครับพี่ดร.เปิ้น และอ.นุ

ขอบคุณมากๆครับคุณมะเดื่อ พี่ดร.พจนา และน้องธีระวุฒิ