พึ่งตนเอง เกรงใจคน ชนชั้นดี 

พลีรักชาติ ปราชญ์ชาวบ้าน สานชีวิต

จิตอาสา พาโลกสวย รวยน้ำใจ

ขอบคุณพี่โม้งและทีมงานสถาบันพัฒนาสุขภาพอาเซียน ม.มหิดล ที่ได้เชิญดร.ป๊อป เป็นพิธีกรและผู้เรียนในโครงการอบรมเพื่อพัฒนานักวิจัย อ.พุทธมณฑล จ.นครปฐม ครั้งที่ 2 ซึ่งมีเรื่องราวการนำเสนอ "ภาวะผู้นำ ปัจจัยการบริหารจัดการชุมชนโดยชุมชน ผลงานวิจัยด้านครอบครัว-จิตอาสา-น้ำท่วม-เยาวชนติดยา และการทำงานของชุมชนตำบลคลองโยง มหาสวัสดิ์ และศาลายา" พร้อม รศ.ดร.เนาวรัตน์ พลายน้อย และทีมจัดงาน ได้สรุปอย่างน่าตื้นเต้น ท้าทาย และชวนคิด จนทำให้ ดร.ป๊อป ได้บทเรียน 2 ชุด ดังต่อไปนี้

บทเรียนหลัก

  • ม.มหิดล ต้องแสดงบทบาทบนพื้นที่ปัญญาปฏิบัติแก่ชุมชน ได้แก่ 
    • อาจารย์ต้องเสริมพลัง (Empowerment) ใน 2 ลักษณะ คือ 1) ให้โอกาสพี่น้องชุมชนที่เป็นพลเมืองหรือเอาธุระในการพัฒนาชุมชน เข้ามารวมกลุ่มกันภายในหลักคิดที่ถูกต้อง ได้แก่ การบริโภคอย่างยั้งยืนนำไปสู่การพัฒนาอย่างยั้งยืนของพุทธมณฑล กับ 2) รวมกลุ่มและมีกระบวนการการเรียนรู้ที่ดี ได้แก่ เมื่อโลกเปลี่ยนแปลงเร็วและซับซ้อน เราต้องมีเป้าหมายที่ชัดเจนในทุกๆ 5 ปี มีการวางแผนสั้น ถอดบทเรียนด้วยความเร็ว ทำงานแบบคานงัด  ทำงานแบบก่อน-หลัง และมีปราถนาและวิทยายุทธ์ ทั้งนี้มีการตั้งโจทย์ร่วมและการแลกเปลี่ยนเรียนรู้โดย "ไม่มีใครรู้ทุกเรื่อง มีคนรู้บางเรื่องและมีึคนไม่รู้บางเรื่อง"
    • การสร้างภาวะผู้นำทุกระดับในชุมชน เกิดการรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงบริบทใหม่ที่ซับซ้อน และปรับกระแสปฏิบัติให้มีความเหมาะสม ไม่ใช่เกิดผลลัพธ์แก่เพียงการสงเคราะห์ 
    • การสร้างจิตสำนึกรักษ์และรักชุมชน รวมทั้งการเผยแผ่และเผยแพร่ภูมิปัญญาในระดับสังคมผู้สูงอายุ
  • 20 ปี ก่อนหน้านี้ เริ่มวิจัยชุมชน ซึ่งความรู้ในอดีตย่อมหมดอายุ แต่ชี้นำให้สังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่ที่เปลี่ยนแปลงสำคัญใดๆ โดยคนกลุ่มน้อย/คนเอาธุระ ร่วมสร้างประวัติศาสตร์สังคม อย่างไรก็ตามตัวชี้วัดที่น่าสนใจ (เกิดบ้าง ยังไม่หนาแน่น) คือ ถ้าชุมชนเดือดร้อน ชาวม.มหิดลจะเดือนร้อนไหม และถ้าชาวม.มหิดลเดือดร้อน ชุมชนจะเดือนร้อนไหม และขณะนี้โลกเข้าอยู่ปัจเจกนิยม (ไม่เอาธุระ) ทำให้คนสนใจเฉพาะตัวเองและครอบครัว กับค่านิยมทางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป เช่น ความต้องการความเร็ว นอกเหนือจากแก่หรือตาย  (อยากรวยเร็ว อยากมีเพศสัมพันธ์เร็วกว่าวัยอันควร อยากสวยเร็ว ฯลฯ กับการเปลี่ยนต้นทุนที่ไหลเข้าเมื่องใหญ่ และไม่ค่อยไหลเข้าชุมชน ต้นทุนนี้ ประกอบด้วย ทุนทางสังคมวัฒนธรรม ทุนสิ่งแวดล้อม-ระบบนิเวศ ทุนมนุษย์/สติปัญญหา และทุนทางเศรษฐกิจ 

บทเรียนเสริม

  • ปัญหาที่กำลังรอคอยการปฏิิบัติด้วยปัญญาหรือวิทยายุทธ์แห่งการสื่อสารและภาวะผู้นำ ได้แก่ 
    • เปิดใจให้รากหญ้าจนถึงนักวิชาการสื่อสารสร้างสัมพันธภาพให้เกิดการแสดงบทบาทที่่มีคุณภาพ เช่น อาจารย์สอนเทคนิคการฟื้นพลังชีวิตหลังวิกฤต เช่น ภัยธรรมชาติ คอร์รัปชั่น ยาเสพติด เอดส์ โสเภณี อาชญากรรม แรงงานต่างด้าว ท้องไม่พร้อม นมแม่ขาดคุณภาพ สารพิษ สารเคมี ความยากจน ความไม่เท่าเทียมกัน ทุกขโภชนาการ และผลกระทบจากโรคเรื้อรังทางสุขภาพกายและจิต
    • เปิดกว้างให้ชุมชนเกิดภาวะผู้นำแห่งการเรียนรู้ โดยเฉพาะการวิจัยจากงานประจำ (Routine to Research) ควบคู่กับการพัฒนาจากกิจวัตรประจำวัน (Daily to Development) อย่างต่อเนื่องและยั้งยืน
    • เปิดประเด็นผลกระทบของความเจริญและความเสื่อม (จากการตั้งรกรากม.มหิดล ในอ.พุทธมณฑล) ต่อการบริหารจัดการสุขภาวะในชุมชนเมือง เช่น สุขภาวะเด็ก-เยาวชน-สตรี-ผู้สูงอายุ คนทำงานประจำ-จิตอาสาที่ช่วยสังเคราะห์มากกว่าสงเคราะห์ชุมชน การเตรียมความพร้อมของวัยรุ่น-ผู้ใหญ่ (ช่วงอายุ 25-59 ปี) ก่อนเข้าสู่ผู้สูงอายุสุขภาวะ การสร้างความสุขผ่านครอบครัว-สิ่งแวดล้อม-สังคม-อาเซียน-โลก การผสมผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นกับภูมิปัญญาสากล และการสร้างจิตวิญญาณของคนต่อความดีความชั่วและประวัติศาสตร์สังคม ศาสนา และวัฒนธรรม การเตรียมความพร้อมสู่การเปิดประเทศอาเซียน การบำบัดฟื้นฟูผู้ที่ความบกพร่องทางร่างกายและจิตสังคม การเตรียมองค์ความรู้ในการฝึกทักษะชีวิตของเด็กยุด Generation Millennial (M) อายุ 18-24 ปี ที่คิดไว ทำไว และมีความอิสระสูง