ที่ดินทุกทุกตารางนิ้วมีความหมาย เป็นคำพูดของพี่น้องเกษตรกรที่ทำการเกษตรแบบประณีต กล่าวคือ เนื่องจากพื้นที่มีจำกัดจึงต้องพยายามใช้พื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด

ปลูกกระสัง แต่เก็บมะนาว ส้ม และส้มโอขาย เป็นอีกหนึ่งองค์ความรู้ที่พี่น้องเกษตรกรในระบบพยายามคิดค้น หรือหาวิธีในการผลิตเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด ดังเช่นการปลูก ต้นกระสังซึ่งเป็นพืชป่าตระกูล Citrus เป็นไม้พื้นเมืองของชาวอีสาน เจริญเติบโตได้ดี ทนต่อโรค แมลงเป็นอย่างดี จึงถูกพัฒนาโดยพี่น้องเกษตรกรโดยเฉพาะกลุ่มปราชญ์ชาวบ้านอีสาน ได้นำยอดมะนาว ส้มเขียวหวาน และส้มโอ ซึ่งอยู่ในตระกูลเดียวกัน มาต่อ (graft) กับต้นกระสัง หลังจากนั้นก็จะพัฒนาและให้ผลผลิตตามยอดใหม่ต่อไป

แม่ฉวี เก็บมะนาวขายทุกวัน จากแนวทางดังกล่าวเป็นการประหยัดทั้งต้นพันธุ์ และพื้นที่ เป็นข้อมูลยืนยันจากคุณแม่ฉวี ปรัชญพฤทธิ์ แม่บ้านคู่ใจของคุณพ่อ ครูบาสุทธินันท์ ปราชญ์ชาวบ้านอีสานแห่งจังหวัดบุรีรัมย์ แม่ฉวีบอกว่าเป็นการประหยัดทั้งต้นทุน และพื้นที่อีกทั้งไม่มีปัญหาเรื่องโรค แมลงแต่ประการใด หลังจากทำแล้วประมาณ 2- 3 ปีก็สามารถเก็บผลผลิตขายได้ และมีขายทุกวันด้วย

นับเป็นการจัดการความรู้ด้านการทำอยู่ทำกินอีกอย่างของพี่น้องชาว KM ที่สามารถนำไปทำได้เป็นอย่างดี หากมีข้อสงสัยประการใด พวกเราชาวเกษตรประณีต จะเป็นกำลังใจให้ท่านเสมอครับ

ขอบคุณครับ

อุทัย   อันพิมพ์

29 กันยายน 2549