หลักการทางกิจกรรมบำบัดที่แตกต่างกันในการดูแลเด็กกับวัยรุ่นที่มีความบกพร่องทางจิตสังคม

เมื่อเปรียบเทียบถึงการพัฒนาทางด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และสังคม ของเด็กกับวัยรุ่นโดยทั่วไป แน่นอนว่าวัยรุ่นย่อมมีการพัฒนาทางด้านต่างๆสูงกว่าวัยเด็ก หากมีการพัฒนาไปทางด้านที่เหมาะสมเป็นไปตามลำดับขั้น เด็กก็จะเติบโตเป็นวัยรุ่นที่มีกาย จิต อารมณ์ สังคมที่มีสมดุลภาพสู่การเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีการจัดการชีวิตที่ดี ตรงกันข้ามหากเด็กหรือวัยรุ่นไม่ได้ถูกพัฒนาไปในทางที่ควรจะเป็น ย่อมมีผลให้เห็นในลักษณะของทั้งภายนอกและภายในซึ่งแตกต่างกันในรายละเอียด

โรคที่พบบ่อยในเด็กที่เกี่ยวเนื่องกับความบกพร่องทางจิตสังคม คือ

·  Mental retardation ซึ่งบกพร่องก่อนอายุ 18 ปีในระดับเชาว์ปัญญา (IQ<70) ร่วมกับความสามารถการทำหน้าที่ทางด้านจิตสังคมอย่างน้อย 2 ด้าน (การสื่อสาร, การดูแลตนเอง, การดำรงชีวิตในบ้าน, ทักษะทางสังคม, การใช้สาธารณสมบัติ, การควบคุมตนเอง, ทักษะด้านวิชาการที่จำเป็น การทำงาน, การพักผ่อน, สุขภาพและความปลอดภัย)

·  Communication disorder ซึ่งมีความผิดปกติในเรื่องของภาษา การพูดหรือปฏิสัมพันธ์ที่ทำให้มีผลต่อการสนทนา สื่อสาร หรือเข้าร่วมสังคมจำแนกเป็น Development language disorder กับ Speech disorder

· Separation anxiety disorder ที่พบเฉพาะในเด็ก

·  Pervasive developmental disorder ซึ่งบกพร่องในพัฒนาการทางสังคม การสื่อสาร และการมีพฤติกรรมหรือความสนใจซ้ำๆที่ไม่เหมาะสม

·  Tic disorder ที่เป็นการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติที่มีลักษณะยับยั้งความรู้สึกก่อนที่จะมีอาการกล้ามเนื้อกระตุกซ้ำหรือการเปล่งเสียงที่เกิดจากความไม่ตั้งใจที่ไม่มีความหมายได้โดยมีปัจจัยทางด้านความเครียด ความอ่อนเพลีย ความรู้สึกตื่นเต้น การอยู่ในที่ที่มีอากาศร้อน การมีความขัดแย้งในจิตใจ เป็นตัวกระตุ้นให้เกิดอาการมากขึ้น และยังผลถึงการนอนหลับพักผ่อนของเด็กด้วย

· Learning Disorders ซึ่งเป็นโรคเรื้อรังอาการคงอยู่ไปตลอดชีวิต ตัวโรคเป็นสาเหตุที่ให้เด็กมีอาการร่วมด้านจิตสังคมไปด้วย

หลักการทางกิจกรรมบำบัดสำหรับเด็กในกลุ่มนี้คือ การประเมินทักษะความสามารถที่มีอยู่ของเด็ก ส่งเสริมให้เด็กมีทักษะความสามารถที่บกพร่องไปทั้งทางกายและจิตสังคม ป้องกันการเกิดปัญหาซ้ำซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้เมื่อให้การบำบัดรักษา โดยวิธีการบำบัดทางกิจกรรมบำบัด แตกต่างกันไปตามภาวะอาการของโรค เช่น การฝึกให้ใช้ชีวิตประจำวันได้ด้วยตนเองในเด็กMental Retardation, การฝึกPre-speech-ฝึกการจัดการความเครียดในเด็ก Communication disorder, การให้ความรู้ในการดูแลช่วยเหลือเด็กกับผู้ดูแล-ทำจิตบำบัดให้ในเด็ก Separation anxiety disorder, การทำพฤติกรรมบำบัด เช่น เบี่ยงความสนใจ ลดการข่มขู่และการทำโทษรุนแรง ให้แรงเสริมทางบวก ฯลฯ -การให้ทำการศึกษาเฉพาะบุคคล (IEP) ในเด็กPervasive developmental disorder, การส่งเสริมการปรับตัวสู่โรงเรียนและสังคม-ทำพฤติกรรมบำบัดชนิดHabit reversal training ในเด็ก Tic disorder, การพัฒนาทักษะพื้นฐานก่อนการอ่านการเขียนร่วมกับการดูแลด้านจิตใจส่งเสริมศักยภาพด้านอื่นเพื่อทำให้เด็กเห็นค่าและภาคภูมิใจในตนเองในเด็กLearning disorders เป็นต้น ซึ่งทั้งนี้ต้องได้รับการร่วมมือกับผู้ปกครองของเด็กเป็นสำคัญ

โรคที่พบบ่อยในวัยรุ่นที่เกี่ยวเนื่องกับความบกพร่องทางจิตสังคม คือ

· Depressive disorders ซึ่งมาพบนักวิชาชีพด้วยปัญหาทางพฤติกรรมและอารมณ์ซึ่งมีอาการใกล้เคียงกับผู้ใหญ่ที่รู้สึกสิ้นหวัง หมดสนุก มองโลกในแง่ร้ายซึ่งอาจมีอาการรุนแรงถึงขึ้นมีพฤติกรรมการฆ่าตัวตายได้ (Suicidal behavior)

หลักการทางกิจกรรมบำบัดสำหรับวัยรุ่นในกลุ่มนี้คือ การประเมินทักษะทางจิตสังคมที่ขาดหายไปใช้จิตบำบัด เช่น Cognitive behavior therapy, family therapy และพฤติกรรมบำบัด ให้เด็กได้ทำกิจกรรมที่เป็น Motivation Group การให้ความรู้คำแนะนำ (Psychoeducation) กับตัวเด็กเอง ผู้ปกครอง โรงเรียน เกี่ยวกับโรค ทั้งลักษณะอาการ สาเหตุ การดำเนินของโรค และวิธีการให้การช่วยเหลือ ในเบื้องต้นเพื่อเป็นการป้องกันการเกิดพฤติกรรมการฆ่าตัวตาย

·  Eating disorder ที่การรับรู้ ความรู้สึก ความคิดต่อรูปร่างและน้ำหนักตัวของตนเองผิดปกติ มีพฤติกรรมการกินผิดปกติไปอย่างมาก จนทำให้เกิดภาวะทางกายและจิตสังคมที่รุนแรงตามมา

หลักการทางกิจกรรมบำบัดสำหรับวัยรุ่นในกลุ่มนี้นี้คือการประเมิน Cognitive ประเมินทางด้านจิตสังคมในเรื่องความคิดเกี่ยวกับตนเองและคนรอบข้าง ให้การบำบัดด้วยพฤติกรรมบำบัด และจิตบำบัดโดยเฉพาะการปรับเรื่องแนวคิดในการรับประทานอาหารที่ถูกต้องทั้งต่อบุคคลและครอบครัว เพื่อผลในการรักษาระยะยาว

โรคที่พบบ่อยที่เกี่ยวเนื่องกับความบกพร่องทางจิตสังคมในเด็กและวัยรุ่น คือ

·  Attention-Deficit disorder เป็นโรคที่มีผลกระทบกว้างต่อตัวเด็กเองและบริบทรอบตัวเด็ก เป็นสาเหตุของปัญหาพฤติกรรมและอารมณ์และโรคทางจิตเวชหลายโรค

·  Disruptive behavior disorders ซึ่งเป็นโรคที่มีผลกระทบต่อตัวเด็กเอง ต่อครอบครัว และต่อสังคมอย่างมากเนื่องจากพฤติกรรมที่เป็นปัญหานั้น

·  Substance Use disorder & Substance related disorders

การให้การบำบัดทางกิจกรรมบำบัดสำหรับเด็กและวัยรุ่นกลุ่มนี้คือ การทำพฤติกรรมบำบัด การทำจิตบำบัด เพื่อปรับความคิดและพฤติกรรม ทั้งนี้การให้ความรู้และคำแนะนำในเรื่องการดูแลการฝึกเด็กแก่ผู้ปกครอง แก่ครู แก่ผู้ดูแลเด็กในสถานสงเคราะห์-สถานพินิจ แก่บุคคลที่เกี่ยงข้อง ให้เป็นกระบอกเสียงส่งต่อกันจะเป็นการบำบัดที่ยั่งยืนต่อสังคมด้วย

จากการจับประเด็นรายละเอียดข้อมูลโรคที่พบบ่อยในเด็กและวัยรุ่นข้างต้น ในการดูแลผู้รับบริการทั้งสองกลุ่มคือยิ่งในเด็กเล็กๆ นักกิจกรรมบำบัดจะขาดการดูแลในเรื่องของพัฒนาการทางด้านร่างกายไม่ได้เลย การพัฒนาทางร่างกายที่ไม่มีหรือไม่ดีขึ้น การพัฒนาทางด้านอารมณ์และสังคมจะไม่ดีตาม พฤติกรรมที่เด็กแสดงออกมาก็จะยิ่งเป็นปัญหาอีก ในวัยเด็กโตถึงช่วงวัยรุ่นการพัฒนาทางด้านร่างกายหากพัฒนามาปกติดีแต่ความบกพร่องทางอารมณ์ เช่น เป็น Depressive disorder จะเห็นอาการแสดงออกมาทางด้านพฤติกรรมและอารมณ์มากกว่าวัยเด็กก่อนเรียนที่มักมีอาการทางกายมากกว่า นั่นคือความต่างที่เกิดจากความต่างของระดับพัฒนาการนั่นเอง การดูแลทางกิจกรรมบำบัดที่ต่างกันในสองวัยนี้คือการดูแลด้าน Cognitive และเน้นตัวบุคคลที่มากขึ้นในวัยรุ่น และส่งเสริมการพัฒนาทางกายร่วมกับทางด้านจิตสังคมในวัยเด็ก และเน้นเรื่องการทำงานร่วมกับผู้ปกครองของเด็ก