ความบกพร่องทางจิตสังคมในเด็กและวัยรุ่น เป็นความผิดปกติที่เกิดจากหลายสาเหตุเช่นปัจจัยด้านชีวภาพ(พันธุกรรม, สารสื่อประสาทในสมอง) ปัจจัยด้านสังคม(การเลี้ยงดู) และปัจจัยด้านจิตใจ(ความเครียด ความซึมเศร้า การได้รับความรุนแรงทางร่างกายและจิตใจ) ซึ่งส่งผลต่อพัฒนาการของเด็กทั้งทางด้านร่างกาย สังคม จิตใจและภาษา รวมถึงการดำเนินชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะการทำกิจกรรมในด้านEducationและPlay ของเด็ก

         หลักการทางกิจกรรมบำบัด
ตรวจประเมิน  
เด็ก
- สัมภาษณ์จากผู้ปกครองและผู้ดูแล เกี่ยวกับข้อมูล ประวัติการรักษา การวินิจฉัยโรค พฤติกรรมเช่นเมื่อไม่พอใจ สามารถบอกความรู้สึกหรือความต้องการได้หรือไม่ ความบกพร่องและความสามารถในการทำกิจกรรม โดยเฉพาะด้านการเรียนและการเล่นของเด็ก เพื่อประเมินทักษะด้านสังคม และสอบถามความต้องการของผู้ปกครอง
- สัมภาษณ์จากเด็ก เกี่ยวกับข้อมูลด้านการเล่น การเรียน การปฏิสัมพันธ์กับพ่อแม่ ครู และเพื่อน ความคับข้องใจ ความพึงพอใจและความสุขในชีวิต ความต้องการของเด็ก(เน้นClient center) ผ่านการเล่าเรื่องราวให้นักกิจกรรมบำบัดฟัง เพื่อแสดงถึงอารมณ์และความรู้สึกของเด็ก หากเด็กไม่สามารถสื่อสารเป็นคำพูด ควรใช้การเขียนหรือวาดรูปเล่าเรื่องราวแทน
- สังเกตอารมณ์และพฤติกรรมของเด็กขณะสัมภาษณ์ เช่นการแสดงสีหน้า ท่าทาง การสบตา
เด็กอายุ 0-5ขวบ 
1) การสังเกตการแสดงออกทางสีหน้า ท่าทาง การกระทำ
2) ให้พ่อแม่เข้ามาร่วมกลุ่มกิจกรรมรวมกับเด็ก
3) หากเด็กร้องไห้หรือกรีดเสียงดัง นักกิจกรรมบำบัดมีความรู้สึกและอารมณร่วม
4) หากเด็กใช้อุปกรณ์ที่ระบายอารมณ์ เคลื่อนไหวไม่มีเป้าหมาย จัดกิจกรรมให้เคลื่อนไหวอย่างมีเป้าหมาย
5) กลั้นปัสสาวะไม่ได้ ควรจัดเวลาเข้าห้องน้ำอย่างเหมาะสม
เด็กอายุ 6-11ขวบ
1) เด็กมีอาการแยกตัว นักกิจกรรมบำบัดจัดกลุ่มให้พ่อแม่เข้าหา
2) เด็กเงียบไม่พูด ใช้ภาษากายหรือการเขียนแทน
3) แสดงอารมณ์ไม่เหมาะสม ให้เด็กระบายอารมณ์โกรธอย่างสร้างสรรค์
4) สอบถามเรื่องการปฏิเสธไปโรงรียน และการเรียนหนังสือ
- แบบประเมินระดับการรับรู้และความเข้าใจ เช่น The Allen Cognitive Level Screen
- แบบประเมินความพึงพอใจและความสามารถในการทำกิจกรรม COPM

วัยรุ่น
เป็นวัยที่มีความเสี่ยงมากขึ้นในการถูกชักจูงไปในทางที่ไม่ดี เช่นสารเสพติด การดื่มสุรา และการก่ออาชญากรรม
- สัมภาษณ์ผู้ปกครอง เกี่ยวกับความบกพร่องและความสามารถในการทำกิจกรรม พฤติกรรมขณะอยู่ที่บ้านและโรงเรียน การแก้ปัญหา การตัดสินใจ การควบคุมและการจัดการอารมณ์
- สัมภาษณ์เด็ก เกี่ยวกับการทำกิจกรรมยามว่าง การเีรียน การคบเพื่อน การรับรู้ตนเองเกี่ยวกับอาการทางจิต ปัญหาความซึมเศร้า ความเครียด การใช้สารเสพติด อาการฆ่าตัวตาย และปัญหาด้านการนอน
- แบบประเมินระดับการรับรู้และความเข้าใจ เช่น The Allen Cognitive Level Screen
- แบบประเมินRole Checklist, Interest Checklist 
- แบบประเมินจิตสังคมชุดที่1และ2
หลังจากสัมภาษณ์เสร็จ ควรถามวัยรุ่นว่ามีข้อมูลส่วนไหนที่ต้องการเก็บเป็นความลับ ไม่ต้องการให้ผู้ปกครองทราบบ้าง เพื่อให้เด็กเิกิดความไว้วางใจในผู้บำบัด


ให้การบำบัด
ใช้กรอบอ้างอิง model of human occupation(MOHO) เป็นแนวทางในการบำบัดฟื้นฟู โดยดูจากค่านิยม เจตจำนงค์ นิสัย ความสนใจ ความถนัดและทักษะการแสดงออก
เด็ก
- ให้ข้อมูลเกี่ยวกับโรคทางจิตสังคม แก่ผู้ปกครองและเด็กให้เกิดการรับรู้ตนเอง
- กิจกรรมบำบัดฟื้นฟู ควรเป็นกิจกรรมการเล่นซึ่งเป็นงานของเด็ก ควรมีลักษณะเป็นกิจกรรมที่ไม่ซับซ้อน เห็นผลสำเร็จ เน้นสนุกสนาน หากมีพฤติกรรมก้าวร้าวควรให้กิจกรรมที่มีการระบายโดยผ่านการเคลื่อนไหวอย่างสร้างสรรค์ เช่นตีกลอง
- กิจกรรมกลุ่ม เช่นเกมกระดาน เกมตึกถล่ม เพื่อส่งเสริมทักษะทางสังคม ปฏิสัมพันธ์ การรอคอยและการควบคุมตนเอง
- การเตรียมตัวไปโรงเรียน เช่นการแต่งตัว การรอรถโรงเรียน การนั่งเรียน การเข้าแถว การซื้อข้าวที่โรงอาหาร
- การปรับพฤติกรรม เช่นการตั้งเงื่อนไข ควรชัดเจนในกฎระเบียบ ผู้ปกครองไม่ควรใจอ่อน การให้แรงเสริมทางบวก เมื่อเด็กมีพฤติกรรมดีควรให้รางวัลทันที 
- ส่งเสริมทักษะการแสดงออก เช่นการสื่อสารเมื่อไม่พอใจ หรือสามารถบอกความต้องการแก่คนรอบข้างได้
- การปรับสิ่งแวดล้อม เช่นเด็กสมาธิสั้น ต้องจัดอุปกรณ์เป็นระเบียบ จัดห้องไม่ให้มีสิ่งรบกวนทางเสียง
- Home program

วัยรุ่น
- ให้ข้อมูลผลกระทบจาการใช่สารเสพติด
- กิจกรรมที่ส่งเสริมการตัดสินใจและการแก้ไขปัญหา เมื่อสามารถทำได้สำเร็จแล้วผู้บำบัดควรให้คำชมเชยเพื่อให้เกิดSelf-esteem หากทำพลาดบอกว่าเด็กทำผิดพลาดได้ ให้ลองพยายามอีก
- กิจกรรมยามว่าง เ่ช่นเล่นดนตรี วาดภาพ(การวาดภาพควรให้วาดในสิ่งที่เป็นจริง เช่นวาดผลไม้ ทิวทัศน์ ดอกไม้ โดยวาดตามของจริง พยายามอย่าให้ผู้รับบริการรับรู้ความเป็นจริง)
- กิจกรรมออกกำลังกาย เพื่อลดความเครียด 
- กิจกรรมผ่อนคลาย เทคนิคการจัดการความเครียด
- กิจกรรมทางสังคม เช่นอาสาสมัคร จิตอาสา
- การจัดตารางเวลา เช่นตื่นนอน ทำการบ้าน กิจกรรมกลางแจ้ง
- การปรับสิ่งแวดล้อมจากปัญหาการนอน


ประเมินซ้ำ
เด็ก
- แบบประเมินระดับการรับรู้และความเข้าใจ เช่น The Allen Cognitive Level Screen
- แบบประเมินความพึงพอใจและความสามารถในการทำกิจกรรม COPM
- ประเมินระดับความสุข, Self-esteem
- ประเมินทักษะการเล่น การเข้าสังคม
- ประเมินพฤติกรรม การควบคุมตนเอง

วัยรุ่น
- แบบประเมินระดับการรับรู้และความเข้าใจ เช่น The Allen Cognitive Level Screen
- แบบประเมินRole Checklist, Interest Checklist 
- แบบประเมินจิตสังคมชุดที่1และ2
- ประเมินระดับความสุข, Self-esteem

สิ่งสำคัญสำหรับการบริการทางกิจกรรมบำบัดคือการวางเป้าประสงค์ร่วมกันระหว่างเด็ก, ผู้ปกครอง และนักกิจกรรมบำบัด นอกจากนี้การให้กำลังใจและเทคนิคการจัดการความเครียดแก่ผู้ปกครองเป็นสิ่งสำคัญเช่นเดียวกับตัวเด็ก เนื่องจากผู้ปกครองมักมีความกังวลใจ และมักโทษว่าที่ลูกผิดปกติเกิดจากตนเอง