อาชญารถ หรือ อาชญมาลา ปรัสไมบท
1. ความหมาย
ถ้าเป็นนักศึกษาภาษาไทย(ที่ขยัน) คงจะรู้จักอาชญมาลา (อาด-ชะ-ยะ-มา-ลา) กันบ้าง แต่ผู้สนใจภาษาโดยทั่วไปอาจไม่เข้าใจ อธิบายง่ายๆ อาชญมาลา ก็คือประโยคคำสั่ง หรือขอร้องนั่นเอง ในภาษาสันสกฤตนั้นมีการใช้ปัจจัยบอกเพศ บุรุษ แยกออกมา แบบเดียวกับกาลต่างๆ
ตำราไวยากรณ์บางเล่มเรียก อาชฺญารถ (อาชฺญา + อรฺถ = เพื่อสั่ง, อาด-ชะ-ยา-ระ-ถะ) บ้างก็เรียก อาชฺญา เฉยๆ แต่ตำราภาษาไทยมักใช้ว่า อาชญมาลา ที่เรียกว่า มาลา นั้น เพราะไม่ได้เป็น “กาล” ไม่เกี่ยวกับเวลา พูดอีกนัยหนึ่งก็ว่า การสั่งนี้ไม่เปลี่ยนตามเวลา
(แต่ในภาษาอื่น เช่นภาษาละติน ประโยคคำสั่งแยกย่อยไปหลายกาล เช่น ปัจจุบันกาล อดีตกาล ฯลฯ) นอกจากนี้ยังมีศัพท์เฉพาะที่ปาณินิได้กำหนดขึ้น เรียกประโยคคำสั่งว่า โลฏฺ (लोट्)
ถ้าเป็นตำราภาษาอังกฤษ จะเรียกว่า imperative หรือ present imperative (ที่ต้องบอกภาษาอังกฤษด้วย ก็เพราะหลายครั้งเราต้องใช้พจนานุกรมสันสกฤตของฝรั่ง หรือตำราไวยากรณ์ของฝรั่ง ส่วนพจนานุกรมสันสกฤตของอินเดีย หรือตำราไวยากรณ์ของอินเดียนั้นในบ้านเราหายากมาก และส่วนใหญ่เขียนเป็นภาษาฮินดี จึงควรรู้ศัพท์เหล่านี้เอาไว้)
2. การใช้
อาชญารถนี้แจกได้ 2 บท (ปรัสไมบท และ อาตมเนบท) เช่นกาลอื่นๆ และสามารถใช้เป็นกรรมวาจก (โดยแจกเป็นอาตมเนบทเท่านั้น) เช่นกัน
โดยมากการสั่งจะใช้กับบุรุษที่ 2 คือคนที่เราพูดด้วย ที่พบบ่อยคือ บุรุษที่ 2 เอกพจน์ นอกจากนั้นก็เป็น บุรุษที่ 3 เอกพจน์ และพหูพจน์ การใช้คำสั่งกับบุรุษที่ 3 นั้นเป็นเหมือนคำแสดงความปรารถนา หรือ เช่น ชยตุ (ขอให้เขาจงชนะ)
*โปรดสังเกตว่า เมื่อเราพูดกับบุคคลใดๆ บุคคลนั้นๆ ย่อมเป็นบุรุษที่ 2, แต่หากเราใส่ชื่อเขา คนนั้นจะเป็นบุรุษที่ 3 ทันที ในวรรณคดีสันสกฤตนั้น มีบ่อยครั้งที่เรียกบุรุษที่ 2 ด้วยชื่อ และใช้กริยาเป็นบุรุษที่ 3 พูดง่ายๆ ว่า เมื่อใดประธานไม่ใช่ “ท่าน”(ตฺวมฺ) แต่เป็นคำนาม ก็ถือเป็นบุรุษที่ 3
ทีนี้ การใช้อาชญารถ กับบุรุษที่ 1 (ฉัน, เราทั้งสอง, เราทั้งหลาย) นั้น มีความหมายว่า เป็นความตั้งใจที่จะทำในอนาคต ไม่ได้สั่งตัวเอง
3. ปัจจัยบอกบุรุษเพศ แห่งอาชญารถ ปรัสไมบท (อาตมเนบทไว้เรียนในบทต่อๆ ไป)
ตามนี้เลย
|
- |
เอกพจน์ |
ทวิพจน์ |
พหูพจน์ |
|
บุรุษที่ 1 อุตมบุรุษ |
-อานิ-āni* |
-อาว -āva |
-อาม -āma |
|
บุรุษที่ 2 มัธยมบุรุษ |
-** |
-ตมฺ -tam |
-ต -ta |
|
บุรุษที่ 3 ประถมบุรุษ |
-ตุ -tu |
-ตามฺ -tām |
-อนฺตุ -antu |
*ปัจจัยที่ขึ้นต้นด้วยสระ ให้ลบอะ หลังเค้ากริยาออกก่อน
** ได้เค้ากริยาแล้ว ไม่ต้องลงปัจจัยอะไร
ตัวอย่าง ธาตุ 1ป√วทฺ √वद् √vad (พูด) แจกปรัสไมบท (เค้ากริยา vad + a, วท)
|
- |
เอกพจน์ |
ทวิพจน์ |
พหูพจน์ |
|
บุรุษที่ 1 อุตมบุรุษ |
วทานิ vádāni |
วทาว vádāva |
วทาม vádāma |
|
บุรุษที่ 2 มัธยมบุรุษ |
วท váda |
วทตมฺ vádatam |
วทต vádata |
|
บุรุษที่ 3 ประถมบุรุษ |
วทตุ vádatu |
วทตามฺ vádatām |
วทนฺตุ vádantu |
3. การปฏิเสธ
ประโยคบอกเล่าอดีตกาล และปัจจุบันกาลที่ผ่านมา เราใช้ “น” เป็นคำปฏิเสธ เช่น พาโล วิทฺยามนฺทิรํ น คจฺฉติ. เด็กชายไม่ไปโรงเรียน. แต่ในประโยคอาชญารถ เราจะใช้ “มา” เช่น มา คจฺฉ. (ท่าน)อย่าไป. มา วทตุ. (เขาอย่าพูด)
4. การใช้เพิ่มเติม
ในบางกรณี (พบน้อยมาก) สำหรับบุรุษที่ 2 และที่ 3 เอกพจน์ และพหูพจน์ อาจใช้ปัจจัย ตาตฺ ได้ มีความหมายเป็นคำสั่งในภายหลัง หรือในอนาคต เช่น ภวตาตฺ. ขอให้เป็น(ในภายภาคหน้า)
กริยา
- √อสฺ+อภิ (อภฺยสฺยติ abhyásyati) ท่องจำ, เรียน
- √อสฺ+ปฺร(ปฺราสฺยติ prā́syati) ขว้างไปข้างหน้า, ขว้างเข้าไป
- √ทิศฺ+อา(อาทิศติ ādiśáti) สั่ง
- √ทฺฤศฺ(กรรมวาจก, ทฺฤศฺยเต dṛśyáte) ดูเหมือน, ดู
- √วสฺ + นิ (นิวสติ nivásati) อาศัย
- √วฺฤตฺ + ปฺร (ปฺรวรฺตเต pravártate) ดำเนินไป, เกิดขึ้น, เป็นไป
- √ศุจฺ(śócati โศจติ) เศร้า
- √สทฺ + นิ (niṣī́dati นิษีทติ) นั่งลง
แบบฝึก
- สร้างเค้าจากธาตุข้างบน (สังเกตจากกริยาที่แจกแล้ว)
- สร้างกริยาอาชญารถ จากธาตุข้างบน หรือจะแต่งเป็นประโยคก็ได้, เป็นคำสั่งห้ามก็ได้
- แปลเป็นไทย 1) อธิติษฺฐตุ 2) คจฺฉตมฺ 3) นิวสตมฺ 4) นิษีทนฺตุ 5) อานย 6) ปฺราสฺยานิ 7) อาคจฺฉตามฺ 8) ปฺฤจฺฉตุ 9) กฺษิปต 10) ปศฺยต
มาสังเกตดูว่าภาษาในกลุ่มเฮเลนิกอารยันนี้มีความละเอียดซับซ้อน จำเพาะเจาะจงยิ่งนัก มิน่าละเหล่าบรรดากวี นักปราชญ์ ตลอดจนนักคิดนักเขียนทั้งหลายถึงมีมากมายทั้งในแผ่นดินอินเดียและกรีกโรมัน
ขอบพระคุณสำหรับบทเรียนคะ..
จากประสบการณ์การอ่าน(อันน้อยนิด)ของผม พบว่าปัญหายุ่งยากในการอ่านก็คือ รู้ศัพท์น้อย ดังนั้นพยายามจำศัพท์ไว้ให้มากๆ อ่านเขียนท่องเป็นประจำนะครับ. ความคล้ายกันของภาษากลุ่มนี้ ทำให้นักปราชญ์แปลงานข้ามภาษาได้ง่ายขึ้น มีการแปลภาษาสันสกฤตเป็นละตินแทบจะคำต่อคำเลยทีเดียว
อาจารย์ค่ะ อย่างธาตุบางตัวที่มีเค้าพิเศษ เราก็นำเค้ากริยาอันนั้นมาเติมปัจจัยของอาชญมาลาได้เลยเหรอค่ะ เช่น
√สฺถา 1 --> ติษฺฐตมฺ = เธอทั้งสองจงลุกขึ้น !
√นศฺ 4 --> ศตฺรูํสฺนศฺยต = เธอทั้งหลายจงทำลายศัตรูเหล่านั้น !
ศตฺรูนฺ นศฺยต.
ใช่แล้วครับ เค้ากริยาที่เราเรียนมานี้ ใช้ได้กับ ปัจจุบันกาล อดีตกาลธรรมดา อาชญา และอาศีร ที่จะเรียนต่อไป 4 กาลนี้เท่านั้น.
แบบฝึก
1.) อภฺยสฺย ( หมวด 4 ? )
2.) ปฺราสฺย ( หมวด 4 ? )
3.) อาทิศ ( หมวด 6 หรือเปล่าค่ะ เห็นลงอะแต่ไม่ต้องทำคุณที่สระ )
4.) ทฺฤศฺย
5.) นิวส (หมวด 1 ? )
6.) ปฺรวรฺต ( น่าจะหมวดที่ 1 เพราะเห็นทำคุณและลงอะ )
7.) โศจ ( หมวด 1 ? )
8.) นิษีท ( หมวด 1 ? )
ทฺฤศฺ หมวด 4, ในปัจจุบันกาล ใช้ ปศฺ (ปศฺยติ) แทน, และได้เค้า ปศฺย, ที่เหลือถูกแล้ว
รูปนี้จะพบบ่อย จำไว้เลย
ในสมุดจดศัพท์ รายการธาตุให้จดหมวดธาตุ และบท (ปรัสไมบท/อาตมเนบท) และกริยาที่แจกไว้ด้วย
(ธาตุบางตัวแจกได้หลายหมวด ในที่นี้เราเขียนแบบง่ายๆ แจกหมวดเดียวก่อน)
อถ กฺฤตฺสฺนาณิ สูกฺตานิ คฺรนฺถยภฺยสฺยต ! = เธอทั้งหลายจงท่องบทสวดทั้งหมดที่มีอยู่ในคัมภีร์ ณ บัดเดี๋ยวนี้
ฮ่าๆ พอได้ไหมค่ะ ?
กฺฤสฺนานิ, พอไหว ครับ. ปีใหม่แต่งเรียงความสักเรื่องดีไหมครับ
เรียงความภาษาสันสกฤตเหรอค่ะ ถ้าใช่หนูก็คิดไว้นานแล้วคะ ตอนนี้เรียบเรียงอยู่
ไว้ถ้าเสร็จเมื่อไหร่จะลองให้อาจารย์ตรวจดู
แต่สำนวนอาจดูหน่อมแน๋ม เหมือนเด็กเล่านิทาน เพราะเรียนมาได้แค่ไม่กี่เทนส์เองคะ ยังไม่มีอะไรให้เล่นมาก อิอิ
แต่ก็จะลองโยงให้เป็นเรื่องเป็นราวดูคะ .. ตั้งใจไว้แต่แรกที่ได้เรียนว่าอยากจะเขียนความเรียงสักเรื่อง
√อสฺ+ปฺร(ปฺราสฺยติ prā́syati) ข้างไปข้างหน้า, ขว้างเข้าไป - แก้เป็น ขว้างไปข้างหน้า
√วฺฤตฺ + ปฺร (ปฺรวรฺตเต pravártate) ดำเกินไป, เกิดขึ้น, เป็นไป ดำเกินไป ฮ่าๆ - แก้เป็น ดำเนินไปหรือเปล่าค่ะ
ขอบคุณครับ เอ ตอนเขียนก็ไม่ได้เมานะ อิๆๆ
เรียงความ อย่าเขียนประโยคซับซ้อนนะครับ (ยังไม่เีรียน) ยกเว้นประโยคที่ีมี อิติ แบบนี้ใช้ได้
เรื่องเรียงความหนูคิดว่าเอาไว้ก่อนดีกว่าคะ (ใจจริงก็อยากจะเขียนได้เร็วๆ) ไว้เรียนไปได้สักครึ่งทางค่อยว่ากัน
คือถ้าเขียนตอนนี้แล้วหนูกลัวว่ามันจะเป็นการเสนอประโยคความเรียงมากกว่าที่จะแลดูเป็นเนื้อเรื่อง
แต่ก็จะคิดพล็อตเรื่องไว้ไปพลางๆก่อน พอถึงเวลาเขียนจริงๆจะได้ไม่ต้องมานั่งนึกมาก
ไว้รอเทคนิคจากอาจารย์ว่าจะเขียนให้เป็นเรื่องเป็นราวสละสลวยสวยงามนั้นทำอย่างไร
คือยังไม่ต้องถึงกับเลิศมากแบบในวรรณคดีสันสกฤต แต่เอาแบบพออ่านรู้เรื่องเป็นผู้เป็นคนกับเขาหน่อย
หนูเป็นคนมีจินตนาการมาก ช่วงนี้เห็นอะไรก็อยากจะเขียนออกมาหมด
ยิ่งเห็นอะไรเกี่ยวกับอินเดียโบราณ เห็นวิถีชีวิตผู้คน ความเชื่อศาสนา ประเพณี วัฒนธรรม ยิ่งเป็นแรงจูงใจให้อยากเขียนให้อยากบรรยายสิ่งต่างๆเหล่านั้นออกมาเป็นตัวอักษรคะ ^^
- อเรา กุนฺเตา ปฺราสฺยตมฺ ( เธอทั้งสองจงขว้างหอกไปข้างหน้าที่ตรงศัตรูนั้น ! )
- ราโช รณํ ไธรฺเยน อาทิศติ ( พระราชาทรงสั่งการการรบด้วยความเด็ดเดี่ยว )
- ทุะขานิ ศานฺตฺยา ปศฺย ( เธอจงเฝ้าดูความทุกข์ทั้งหลายนั้นด้วยความสงบ ! )
- เห เทวี กุฎีเร วเน ฤษิณา นิวสตุ ( เทวี ! เธอจงไปอาศัยอยู่กับฤาษีที่ในกระท่อมกลางป่า )
ทำไปทำมารู้สึกคุ้นๆกับคำว่า นิวส จำได้ว่าพระนารายณ์ทางอินเดียภาคใต้ที่วัดติรุมาลามีพระนามว่า ศรีนิวาส น่าจะแปลว่าที่อยู่ศัยของความเป็นสิริมงคล (พระศรี) ถูกไหมค่ะ แล้วทำไมถึงยืดเสียงเป็นสระอา
นิวาสถาน ก็มาจากคำนี้เหรอค่ะ ?
- รเถา มารฺเค ปฺรวรฺตตามฺ ( เจ้ารถทั้งสองจงดำเนินไปตามท้องถนน ! )
- ราชสฺยาธรฺเม มา โศจต ( ท่านทั้งหลายอย่าโศกเศร้าเสียใจไปกับความไม่ยุติธรรมของพระราชาเลย ! ) อันนี้ฟังดูไม่ค่อยจะเหมือนประโยคคำสั่งสักเท่าไหร่เลย อิอิ
- เห พาลาะ ฉายายำ นิษีทยนฺตุ ( เด็กน้อย! เจ้าทั้งหลายจงนั่งลงที่ใต้ร่มไม้ )
กุเฏา, เห เทวิ
นิวสฺ + อะ (สร้างกริยาเป็นนาม), ยืิดเสียงอะที่ วสฺ (ทำคุณ, บางทีก็ไม่ทำ) แล้ว ลง อะ
ดีมากครับ...
แปลเป็นไทย
1) อธิติษฺฐตุ = เจ้าจงขึ้นปกครอง
2) คจฺฉตมฺ = เธอทั้งสองจงไป
3) นิวสตมฺ = ท่านทั้งสองจงอาศัย
4) นิษีทนฺตุ = เจ้าจงนั่งลง
5) อานย = เธอจงนำมา
6) ปฺราสฺยานิ = เราจะขว้างไปข้างหน้า
7) อาคจฺฉตามฺ เจ้าทั้งสองจงไป
8) ปฺฤจฺฉตุ เจ้าจงถาม
9) กฺษิปต เธอทั้งหลายจงขว้าง
10) ปศฺยต เธอทั้งหลายจงดู
คำว่า ทันใดนั้น นี่ถือเป็นนิบาตสามารถนำมาใช้ได้เลยหรือเปล่าค่ะ
ว่างๆอยากให้อาจารย์นำนิทานหรือเรื่องสั้นมาลง หนูจะได้เรียนรู้ว่าสันสกฤตเวลาเขียนเป็นเรื่องเป็นราวเขาเรียงประโยคกันแบบไหน เคยอ่านก็แต่ภาษาไทยและภาษาอังกฤษคะ ส่วนต้นฉบับที่เป็นสันสกฤตแค่มองผ่านอ่านได้แต่แปลไม่ออก ฮ่าๆ
อาจารย์ขึ้นบทใหม่เลยก็ได้คะ..
เพิ่มเติม ..
1) อธิติษฺฐตุ = ขอให้เขาได้ขึ้นปกครอง
7) อาคจฺฉตามฺ = ขอให้เขาทั้งสองได้ไป
8) ปฺฤจฺฉตุ = ขอให้เขาได้ถาม
ปุจฉามาจากธาตุนี้เหรอค่ะ เพิ่งจะสังเกต ^^
ปุจฉา คงมาจากภาษาบาลีครับ
ตรวจคำตอบอีกที ตุ อนฺตุ ประธานคือ เขา
เย็นๆ จะมาดูอีกทีครับ ;)
4) นิษีทนฺตุ = เขาจงนั่งลง
สวัสดีค่ะคุณครู
นักศึกษาภาษาไทยที่ไม่ขยันมารายงานตัวค่ะ :)
สวัสดีครับ นักเรียนภาษาไทยโผล่มา ตกใจเลย อิๆๆ