จากการศึกษาทางด้านภูมิศาสตร์และทางสังคม วัฒนธรรมความเป็นอยู่ของชาวอำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ และจากตราสัญลักษณ์ของโรงเรียน ที่มี พญานาค 2 ตัว  และดอกบานชื่น  จึงพบว่า อำเภอนี้เป็นอู่ข้าวอู่น้ำของพื้นที่เวียงพิงค์ทางด้านตะวันออกของเมือง

               จึงเป็นที่มาว่าทำไมหมู่บ้านในสันทรายทำ " ข้าวแต๋น" กันมากมาย มีข้าวสารเหนียวไว้ทุกบ้าน มีผืนนาที่กว้างใหญ่มหาศาล ( สมัยก่อนนั้น) มีหมู่บ้านชื่อ "บ้านข้าวแท่นน้อย ข้าวแท่นหลวง  "  คงมาจากหมู่บ้านที่ทำข้าวแต๋นมานาน เพราะทุกวันนี้ยังทำกันทุกวัน 

              และทางหมู่บ้านตำบลแม่แฝกออกไปทางทิศเหนือมีการทำ " ข้าวต่อ"  ที่เป็นขนมชื่อมงคล และใช้แบ่งปันกันในเทศกาลต่างๆ  ปัจจุบันทำกันไม่มากเพราะมีอุปกรณ์ที่สำคัญที่หายาก คือ " ครกมอง" ใช้การตำแบบกระดานหก"ครกกระเดื่อง"  ใช้เทคนิคในการตำข้าวสุกให้ละเอียดเหนียว จึงขอเล่าตามภาพนะคะ

                    ใช้ข้าวเหนียวนึ่งสุกนะคะ  

  

นำข้าวสารเหนียวที่แช่แล้วไปนึ่งให้สุก(นึ่งไข่ไปด้วย)


เคี่ยวน้ำอ้อยเพื่อใช้ผสมในข้าวให้สีและรสชาติกลิ่นหอม


นำข้าวสุกร้อนๆไปตำด้วย "ครกมอง" ครกกระเดื่อง


ใส่น้ำอ้อยที่เคี่ยวไว้คนและตำต่อไปให้เป็นเนื้อเดียวกัน


นำขึ้นมาเตรียมรีดเป็นแผ่น


ก่อนจะรีดใช้ไข่แดงสุกผสมน้ำมันหมูทาที่รองและมือไม่ให้ติดไม้คลึง(ไข่ใบที่นึ่งในไหข้าว)

ร

รีดคลึงเป็นแผ่นบางพอสมควร


นำออกตากแดด 2 ชั่วโมง



เมื่อแห้งนำมาตัดเป็นชิ้นๆ


นำออกตากแดดให้แห้ง


เตรียมคั่วด้วยทรายหยาบ การคั่วทรายให้ร้อน ( เตาภูมิปัญญาจริงๆ ปิ๊บคือปล่องควัน)


ตักทรายที่ร้อนใส่หม้ออลูมิเนียมใส่ข้าวต่อในหม้อทรายร้อน


เขย่าๆๆ...เทคนิคเฉพาะตัว ทำให้ข้าวต่อพองตัว


ลูกๆก็หัดจนได้ ประทับใจครู  อิอิ


ว๊าวๆๆ..ออกมาแล้วโดนทรายร้อนข้าวต่อก็พองผุดออกมาน่าอัศจรรย์ใจ 


ยกหม้อเทลงตะกร้าให้ทรายหลุดออกไป ข้าวต่อยังอยู่ในตะกร้า (  รู้จักทำจริงๆ  ไม่มีทรายติดนะคะ สะอาดมากๆ ร้อนๆ

 ต่อจากนั้นนำไปบรรจุในถุงที่ปิดปากแน่นไม่ให้ดดนอากาศ งั้นก็จะไม่กรอบ มีรสดั้งเดิม  แต่ๆๆๆ...  ( กำลังดัดแปลงทำรสชาตินะคะ)

                                        ขอขอบคุณพี่คนดีบ้านแม่แต ตำบลแม่แฝก  อ. สันทราย จ. เชียงใหม่  มากๆนะคะ 

   แล้วในสถานศึกษาจะต้องคิดต่อไปว่าจะสืบทอดภูมิปัญญานี้ไว้แบบใดบ้าง และทำอะไรที่จะช่วยชาวบ้านไม่ให้ทิ้งอาชีพทำข้าวต่อไปกลัวสูญหาย

    จะมีน้อยมากที่คนจะรู้จักข้าวต่อ   บางคนรู้จัก ข้าวแคบ  ข้าวแต๋น   ข้าวควบ   แต่ ข้าวต่อ ยัง งงๆๆ...ต่อไปไม่ งง นะคะ