“สวัสดีจอมยุทธ์”  เรียกเสียงฮาจากทั้งห้องประชุม


ท่านนายแพทย์เด่นชัย  ศรกิจ  นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดคนใหม่ของรอบ ๒  ในการมาปฏิบัติราชการที่จังหวัดหนองคายในตำแหน่งนี้  แต่ถ้าตำแหน่งนายแพทย์  ผู้อำนวยการโรงพยาบาล  และรองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดละก้อ  ระดับก้นหม้อข้าวนึ่งด้วยเตาถ่าน.....ดำปี๋  อิ อิ ไม่ใช่ลูกหม้อธรรมดาแน่นอน


ไม่รอช้า  ท่านกล่าวเปิดการประชุมและบรรยายทิศทางแผนยุทธศาสตร์พัฒนาสุขภาพจังหวัดหนองคาย  ปี ๒๕๕๕ – ๒๕๕๙  คราวนี้เป็นการปรับปรุงก่อนเริ่มทำงานปี ๒๕๕๖  การแปลงยุทธศาสตร์ระดับกระทรวง  กรม  จากวิสัยทัศน์กระทรวงสาธารณสุข คือ ภายในทศวรรษต่อไป  คนไทยทุกคนจะมีสุขภาพแข็งแรงเพิ่มขึ้น  เพื่อสร้างความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศ  ทั้งทางตรงและทางอ้อมอย่างยั่งยืน


สู่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองคาย  วิสัยทัศน์ คือ เป็นองค์กรที่มีระบบบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพ ระบบบริการสาธารณสุขและคุ้มครองผู้บริโภคที่มีคุณภาพ  ได้มาตรฐาน  เพื่อคนหนองคายสุขภาพดี ภายในปี  ๒๕๕๙


คำอธิบาย Strategy map ที่ได้จากการประชุมกลุ่มผู้บริหารระดับกระทรวง  ช่วยให้เข้าใจชัดเจนขึ้นว่า  ประสิทธิภาพจาก Input  ทรัพยากรต่าง ๆ  สิ่งที่เป็นปัจจัยสำคัญ คือ ๑) การเงินการคลัง  ๒)  ระบบข้อมูล  และ ๓) บุคลากร  ซึ่งได้คัดเลือกแล้วว่าสิ่งที่จะใช้ติดตามดูให้มาปรากฏที่ Dash board หรือเหมือนกับที่หน้าจอการจัดการของ GTK นี่  มี  ๕  ตัว  ยกตัวอย่าง


๑. การเงินการคลัง

       ๑.๑  ต้นทุนค่ายาผู้ป่วยนอกเฉลี่ยลดลงร้อยละ ๑๐

       ๑.๒  ต้นทุนค่าสืบค้นทางคลินิกในผู้ป่วยนอกเฉลี่ยลดลงร้อยละ  ๑๐ 

๒.  ระบบข้อมูล 

       ๒.๑  ร้อยละของจังหวัดที่มี Data center เท่ากับ ๑๐๐

       ๒.๒  ร้อยละของระบบข้อมูลยาในสถานบริการที่มีคุณภาพ  เท่ากับ ๑๐๐

๓. บุคลากร

       ๓.๑  สัดส่วนของบุคลากรต่องบประมาณทั้งหมด  ไม่มากกว่า ๕๐  (น่าจะหมายถึงงบประมาณด้านบุคลากร....ผู้เขียน)


พอคิดว่าวางแผนจัดการ Input ให้ใช้ทรัพยากรและเวลาอย่างดี  เท่าที่จะสามารถพัฒนาสมรรถนะบุคลากรให้เต็มที่อย่างมีความสุข  เพื่อให้เกิดผลคุ้มค่ามากที่สุดหรือประสิทธิภาพนั่นเอง  (ประสิทธิภาพ  Efficacy   เท่ากับ  ผลลัพธ์หารด้วยทรัพยากร)  ก็ถึงวางแผนกระบวนการทำงาน


กระบวนการมีกระบวนการสำคัญ  ๕  กระบวนการ  แต่ละกระบวนการย่อยประกอบด้วยปัจจัยสำคัญอีก

๑.   ระบบบริการ 

     ๑.๑  ห้องคลอดคุณภาพ 

     ๑.๒  การฝากครรภ์คุณภาพ 

     ๑.๓  คลินิกเด็กดีคุณภาพ 

     ๑.๔  ศูนย์เด็กคุณภาพ 

     ๑.๕  คลินิกให้คำปรึกษาคุณภาพ (รวมศูนย์พึ่งได้) 

     ๑.๖  คลินิกผู้สูงอายุ  ผู้พิการคุณภาพ

     ๑.๗  NCD คลินิกคุณภาพ (Non communicable disease: NCD หมายถึง โรคไม่ติดต่อ  หรือโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน  ความดันโลหิตสูง  โรคหลอดเลือดสมอง  อัมพฤกษ์  อัมพาต  โรคหัวใจขาดเลือด) 

     ๑.๘  คลินิกวัณโรคคุณภาพ 

     ๑.๙  ผู้ป่วยนอกได้รับบริการการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกที่ได้มาตรฐาน 

     ๑.๑๐  เครือข่าย/จังหวัดที่มีโรงพยาบาลศูนย์/โรงพยาบาลทั่วไป มีบริการ Excellent Center  ๔  สาขา 

     ๑.๑๑  จังหวัดที่มีศูนย์สุขภาพเขตเมือง (ศสม.)  ตามเกณฑ์ที่กำหนด


๒.  การมีส่วนร่วมของภาคประชาชน

     ๒.๑  อาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.)  ได้รับการพัฒนาศักยภาพ

     ๒.๒  อำเภอที่มี DHS (District Health System) ที่เชื่อมโยงระบบบริการปฐมภูมิกับชุมชน

และท้องถิ่นอย่างมีคุณภาพ


๓.  สาธารณภัย / ฉุกเฉิน

       ๓.๑  อำเภอที่มีทีม DMAT (เบาหวาน)  MCATT (โรคหัวใจและหลอดเลือด)  SRRT (ควบคุม

ป้องกันโรค)  คุณภาพ

       ๓.๒  ห้องอุบัติเหตุและฉุกเฉิน (ER) และระบบการแพทย์ฉุกเฉิน (EMS) คุณภาพ

       ๓.๓  จำนวนทีมตอบโต้ภัยพิบัติและภาวะฉุกเฉิน MERT (Medical EmergencyResponse Team)  ที่ได้รับการพัฒนา


๔.  สิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการดำเนินงานด้านสุขภาพ

     ๔.๑  สถานบริการสุขภาพปลอดบุหรี่

     ๔.๒  โรงเรียนปลอดน้ำอัดลม  ควบคุมน้ำหวานและขนมกรุบกรอบ

     ๔.๓  ผู้ประกอบการอาหารแปรรูปที่บรรจุในภาชนะพร้อมจำหน่าย (Primar GMP)


๕.  Health literacy (ความแตกฉานด้านสุขภาพ....ผู้เขียน)

     ๕.๑  ช่องทางการสื่อสารสาระสุขภาพของอำเภอ


ทีมผู้เข้าประชุมจากอำเภอสระใครต้องวิเคราะห์ระบบสุขภาพของอำเภอสระใครเอง  ต้องไปร่วมกันจัดทำ Strategy map  ทำความเข้าใจความเชื่อมโยงของปัจจัยต่าง ๆ  ในแต่ละมิติ  Input (ที่มีประสิทธิภาพ)  กระบวนการ  ผลลัพธ์ที่จะเกิดใน ๑ – ๒ ปี  ผลลัพธ์ใน  ๓ – ๕ ปี  ซึ่งคาดว่าจะเกิดผลกระทบระดับชาติในระยะ  ๑๐  ปี คือ  อายุคาดเฉลี่ยเมื่อแรกเกิดไม่น้อยกว่า  ๘๐  ปี  และอายุคาดเฉลี่ยของการมีสุขภาพดีไม่น้อยกว่า  ๗๐  ปี  จึงจะนำไปสู่วิสัยทัศน์ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองคายที่กล่าวไปแล้ว


(ปัจจุบันคนหนองคายอายุคาดเฉลี่ยเมื่อแรกเกิด  ๗๘  ปี  ในเพศหญิง  และ  ๗๒  ปี ในเพศชาย  อิ อิ  ใครแก่ง่ายตายช้ากว่ากันเอ่ย)

ู^_,^


ครึ่งวันบ่ายพฤหัสบดีจนถึงครึ่งวันเช้าศุกร์  ย้อนวิเคราะห์ผลการดำเนินงานปีที่ผ่านมา  วิเคราะห์สถานการณ์  สถานะสุขภาพของคนอำเภอสระใคร  จัดลำดับความสำคัญของปัญหาด้วย  ขนาด  ความรุนแรง  ผลกระทบของปัญหาและโอกาสของความสำเร็จ   คะแนนเต็มแต่ละหัวข้อ  ๔  คะแนน  เรียงลำดับปัญหาสุขภาพคนอำเภอสระใคร  ปี ๒๕๕๖  ดังนี้


๑.  กลุ่มโรคเรื้อรัง  ๑๖  คะแนน

-  การคัดกรองผู้มีอายุ  ๑๕  ปี ขึ้นไป  มีรอบเอวเกินเกณฑ์

-  การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานยังไม่ครอบคลุม

-  อุบัติการณ์โรความดันโลหิตสูงเกินร้อยละ ๓


๒.  กลุ่มเด็กและเยาวชน  ๑๕  คะแนน

-  รร.ส่งเสริมสุขภาพระดับทอง  และ อย.น้อยไม่ผ่านเกณฑ์

-  การแพร่ระบาดยาเสพติดในกลุ่มเยาวชน   

-  อัตราการใช้ถุงยางอนามัยต่ำกว่าเกณฑ์

-  การเข้าถึงการรักษา HIV ช้า 


๓.  กลุ่มโรคมะเร็ง  ๑๔  คะแนน

-  การคัดกรองมะเร็งปากมดลูก  เต้านม  ยังไม่ครอบคลุม

-  พฤติกรรมการกินปลาดิบ  ปลาร้าดิบ  เอื้อมะเร็งท่อน้ำดี


๔.  การแพทย์ฉุกเฉิน  ๑๓  คะแนน

ประชาชนยังเข้าไม่ถึงระบบบริการแพทย์ฉุกเฉิน  มาตรฐานงานการแพทย์ฉุกเฉินยังไม่ผ่านเกณฑ์


๕.  โรคไข้เลือดออก  ๑๒  คะแนน

-  อุบัติการณ์โรคไข้เลือดออก  ๓๘  ต่อประชากรแสนคน  (เกิน ๒๐% ค่ามัธยฐานอัตราป่วย  ๕  ปี ย้อนหลัง)

-  ภาคประชาชนและท้องถิ่นยังมีส่วนร่วมน้อยในการควบคุมและป้องกันโรคด้วยตนเอง


๖.  สถานบริการแพทย์แผนไทยยังไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน  ๑  แห่ง  ๑๑  คะแนน


๗.  การคัดกรองและการเข้าถึงการรักษาวัณโรคช้า  ๑๑  คะแนน


๘.  กลุ่มหญิงตั้งครรภ์  ๑๑  คะแนน

-  เศรษฐกิจในครอบครัวของหญิงตั้งครรภ์ไม่เอื้อต่อการบริโภค  อาหารที่มีคุณภาพและปริมาณเพียงพอ 

-  เด็กหญิงแม่  ฝากครรภ์ช้า  การปฏิบัติตัวไม่ถูกต้อง

-  มารดาและทารกได้รับไอโอดีนไม่เพียงพอ

-  น้ำหนักเด็กแรกเกิดน้อยกว่า  ๒,๕๐๐ กรัม  ร้อยละ  ๘  (เกินร้อยละ ๗)


แล้วทีมเราก็ได้การบ้านไปปรับแผนยุทธศาสตร์พัฒนาสุขภาพอำเภอสระใคร  โดยใช้แบบฟอร์ม  ๑ – ๑๐  มี  ๕  ประเด็นยุทธศาสตร์เหมือนกับจังหวัด  ๑๓  เป้าประสงค์  เพิ่มจากจังหวัดอีก  ๑  เป้าประสงค์ คือ  เพิ่มอัตราการคัดกรองและรักษาโรคมะเร็งปากมดลูก


ได้ข้อพิจารณาจากท่านนายแพทย์ใหญ่  หากมีพื้นที่อื่น เช่น อำเภอเมือง  ที่มีผลวิจัยหรือถอดบทเรียนการดำเนินการด้านโรคเบาหวาน  ความดันโลหิตสูงแล้ว  ศึกษาเพื่อปรับเงื่อนไขให้เหมาะสมก่อนนำมาใช้ที่สระใคร  ไม่จำเป็นต้องไปคิดหาวิธีใหม่ ๆ


การทำงานโดยมี Setting  เป็นเป้าหมาย เช่น โรงเรียน  ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก  ชุมชน  พยายามบูรณาการ  วางแผนเดินทางไปทำงานครั้งหนึ่ง  ทำให้ได้หลาย ๆ งาน


การมีส่วนร่วมของประชาชน  ไม่จำเป็นต้องทำทุกเรื่อง  ทุกภาคส่วน  วิเคราะห์ผู้มีส่วนได้เสีย (Stake holder)  ของแต่ละเรื่องให้ถูกต้อง  ถ้าทรัพยากรจำกัด  ก็ต้องเลือกเฉพาะภาคีหลัก ๆ ที่เกี่ยวข้องมีผลต่อเรื่องนั้นมาก


เป้าหมายมีไว้พุ่งชน  แต่ก็ต้องกล้าที่จะคุยกับผู้บริหาร  หากเป้าหมายนั้นสูงจนมีผลต่อความสุขของคนทำงาน  ปรับเข้าหากันได้  อ่ะ...อันนี้น่าฟัง


จึงเป็นที่น่าหวังว่า  จะยังเป็นปีที่มีความสุขในการทำงานอีกปีหนึ่ง  แฮะ ๆ แม้จะได้ลำดับที่ ๑  ของกลุ่มอำเภอขนาดเล็กที่ผลประเมินการปฏิบัติราชการดีเด่น  รับเงินรางวัล  ๕๐,๐๐๐  บาท  เหมือนปี ๒๕๕๕  ที่ผ่านมา.....หรือไม่ก็ตาม


ความสุขระหว่างการทำงานทุก ๆ วัน  ภายในทีมอบอุ่น  เครือข่ายสำราญ....จนงานสำเร็จ  เป็นสิ่งยอดปรารถนา


หลับฝันดี  ราตรีสวัสดิ์  คุณพระคุ้มครองนะคะ

^_,^