นิพพาน และ อนัตตา (ตอน ๓ ..ใครบรรลุธรรม)

 

เรื่อง “อนัตตา” นี้พวกฮินดูเขาแซวพุทธเรามานานแล้วว่า “ถ้าไม่มีตัวตนแล้วใครล่ะบรรลุนิพพาน” (แซวเป็นภาษาอังกฤษ ผมแปลมาอีกที ...If there is no Self then who attains Nirvana?)

 

ก่อนอื่นขอโต้ไว้ชั้นหนึ่งก่อนว่า อนัตตา แปลว่า “ไม่ใช่ตัวตน” (not self) ไม่ใช่ ไม่มีตัวตน (no self) แบบที่พวกแซวใช้ ...คำว่า not self นั้น ต่างจาก no self แบบฟ้ากะเหว ซึ่งผมได้เขียนไว้ใน ตอน ๑ แล้ว

 

พอจิตบรรลุนิพพานแล้ว จิตหลุดพ้น หมดความยึดมั่นใดๆ รวมทั้งความยึดมั่นว่าเป็น "อัตตา"  ตัวตนแห่งตน ...ดังนี้แล้ว ถ้าจิตยังทึกทักว่า ตนเป็นผู้บรรลุธรรม   จิตก็ยังยึดอยู่ว่ามีตัวตน ก็แสดงว่ายังไม่บรรลุน่ะซิ่  (เพราะยังยึด) 


คงด้วยเหตุดังนั้นแล ท่านพุทธทาสท่านจึงสอนว่า “จงหลุดพ้นเสียจากการหลุดพ้น” นั่นเอง

 

กับดักสำคัญของพวกฮินดูอยู่ตรงนี้เอง คือ ยังมีกิเลสแบบละเอียดจนไม่อยากหลุดพ้นอย่างแท้จริง ยังมีกิเลสที่อยากเสวยสุขอยู่ในจิตอันแสนบริสุทธิ์นั้น (สวรรค์ชั้นสูงสุด) ..น่าเสียดาย ก็เลยได้เพียงแค่นั้นเอง อีกทั้งกลายเป็นมิจฉาทิฐิที่ติดแน่นกรังจนยากที่จะเข้าใจ อนัตตา ของพุทธศาสตร์ได้ 

 

สภาวะของจิตที่บรรลุนิพพานนั้นเป็นสภาวะธรรมชาติที่ไม่ยึดเอาได้ว่าเป็นของใคร เพราะมันเป็นสาธารณะสมบัติ  เป็นธรรมชาติของมัน “เช่นนั้นเอง”  ....อยู่เหนือการยอมรับหรือการปฏิเสธ  ...อยู่นอกเหตุเหนือผล (คารมหลวงพ่อชา) 

 

ดังนั้นท่านเว่ยหล่าง (ต้นตำรับเซน)  เมื่อถึงคิวต้องอธิบายหลักอนัตตาท่านจึงอธิบายด้วยการลุกขึ้นยืนนิ่งโดยไม่พูดอะไร ซึ่งท่านโพธิธรรมภิกขุซึ่งเป็นอาจารย์ก็ให้การยอมรับว่าเป็นการอธิบายที่ถูกต้องมากที่สุดในบรรดาคำิอธิบายของศิษย์ทั้งปวง ..รวมทั้งคำอธิบายว่า "อยู่เหนือการยอมรับและการปฏิเสธ"  

 

ดังนั้นเราควรถามต่อว่า "ถ้าไม่ใช่ตัวตนแล้วอะไรบรรลุนิพพาน"  ก็คงต้องตอบว่า "จิตบริสุทธิ์ซึ่งปราศจากความยึดมั่นในตัวตนกลับคืนสู่ธรรมชาติเดิมแท้อันผุดผ่องใสที่ไร้คราบอวิชชา" 

 

...คนถางทาง (๒๔ กันยายน ๒๕๕๕)