แต่ห้วงอารมณ์นั้น ตัวเองไม่ได้สนใจอะไรเลย นอกจากเร่งสาวเท้า เก็บภาพสถานที่ที่เคยอยู่หรือเคยทำงาน เหมือนหิวอดีต เร่งเสพ เร่งเชยชม แข่งกับพลบค่ำที่ไล่หลังมากระชั้นชิด มิได้ทำอย่างอื่นแม้แต่จะหยุดถามไถ่ใครถึงใคร

เรื่องราวต่างๆ การตัดสินใจทำหรือไม่ทำต่อสิ่งใดสิ่งหนึ่ง คนส่วนใหญ่คงเปรียบเทียบข้อดีข้อเสีย หรืออยู่บนเหตุและผลด้วยกันทั้งนั้น แต่กับตัวเองแล้ว บางเรื่องหรือบางคราวบอกไม่ได้ด้วยซ้ำ ว่าที่ทำลงไปเป็นด้วยเหตุผลกลใด หรือว่าเรื่องที่มีเหตุผลเป็นวิทยาศาสตร์ เรื่องที่มักบอกเหตุผลไม่ได้เป็นศิลปศาสตร์ สองศาสตร์ตามการทำงานของสมอง ซึ่งแยกซีกเป็นคำนวณกับศิลปะอย่างที่เรารู้ 

อีกไม่นานอายุราชการจะครบ 30 ปีแล้ว ชีวิตครูใหม่ผมเริ่มต้นที่โรงเรียนมัธยมประจำอำเภอแห่งหนึ่งในภาคอีสานตอนบนเหนือเขื่อนอุบลรัตน์ ทิวทัศน์อำเภอนี้งดงาม บริเวณโดยรอบโอบล้อมไปด้วยน้ำ เพราะด้านหนึ่งสร้างแนวดินกั้นเป็นเขื่อน ป้องกันไม่ให้น้ำไหลบ่าเข้าท่วมบ้านเรือน

การไม่ได้เรียนวิชาการศึกษามาเลย รวมทั้งไม่เคยฝึกสอนมาก่อนเป็นอุปสรรคพอสมควรในระยะแรก การเตรียมการสอนอย่างหนัก เป็นวิธีเดียวที่ทำให้ผ่านพ้นช่วงวิกฤตินั้นมาได้ พร้อมกับเรียนรู้ว่า ไม่ว่าจะเก่งหรือมีประสบการณ์สักเพียงใดครูต้องเตรียมการสอน ยิ่งการจัดการเรียนรู้สมัยใหม่ ซึ่งเน้นให้ลูกศิษย์คิดเองทำเอง หรือครูเป็นเพียงผู้สนับสนุนด้วยแล้ว ยิ่งต้องเตรียมมากขึ้นเป็นทบเท่าทวีคูณ

เคยพยายามตอบตัวเอง นอกเหนือจากหนีเพื่อนที่เรียนเก่งๆไปสอบบรรจุเป็นครูไกลถึงภาคอีสานแล้ว ยังมีเหตุผลหรือคิดอะไรอยู่อีกในห้วงเวลานั้น เมื่อลองทบทวนอย่างถ้วนถี่ ประการสำคัญน่าจะมาจากความประทับใจในความเป็นอีสาน ทั้งที่แทบไม่เคยไปมาก่อน จะมีอยู่หนก็ครั้งเป็นเด็ก ซึ่งก็นานจนจำไม่ได้ ว่ารู้สึกอย่างไรเมื่อแรกสัมผัสแผ่นดินอีสาน อิทธิพลที่ทำให้ความประทับใจผุดพรายขึ้น จึงน่าจะเป็นสื่อต่างๆเสียมากกว่า

ตัวเองมีโอกาสอ่านนวนิยายเรื่อง“ลูกอีสาน”ของคำพูน บุญทวี นักเขียนเจ้าของรางวัลซีไรต์รุ่นบรมครู ตั้งแต่สมัยเรียนมัธยม เพลิดเพลินไปกับความคิดและกิจกรรมของตัวละครต่างๆ ความสนุกของหนังสือถึงขั้นวางไม่ลงเลยทีเดียว บรรยากาศอีสานจึงถูกแต่งแต้มขึ้นในห้วงคิดอย่างงดงาม ชนบท ผู้คน ความเป็นอยู่ เหล่านี้น่าจะเป็นมนต์เสน่ห์แรกๆที่รู้สึก

ความโด่งดังของภาพยนตร์เรื่อง“ครูบ้านนอก”ในสมัยนั้น ซึ่งแสดงโดยคุณปิยะ ตระกูลราษฎร์ ที่สามารถเรียกความซาบซึ้งและน้ำตาจากคนดูได้ทั้งโรงรวมทั้งตัวเอง(ฮา) ก็น่าจะมีส่วนสร้างแรงบันดาลใจ ชีวิตครู เหตุการณ์ สังคม เสียงพิณ เสียงแคน อยู่ในใจไม่เคยจืดจางนับแต่วันนั้น

หลังจบปริญญาตรีเส้นทางอาชีพครูจึงมุ่งสู่อีสานแบบไม่มีอะไรให้ต้องครุ่นคิดอีก ร่วมสามปีที่ตอกย้ำความรู้สึก มโนภาพอีสานที่วาดไว้ไม่ต่างจากความเป็นจริง รวมถึงยิ่งประทับใจมากขึ้นกับมิตรไมตรี ความจริงใจ และน้ำใจของผู้คน 

กิจกรรมต้อนรับครูใหม่ของครูรุ่นพี่มีอย่างต่อเนื่อง เริ่มตั้งแต่ย่างเท้าเข้าไป ครั้งแรกเป็นกลุ่มครูชายในเย็นวันศุกร์หลังโรงเรียนเลิก พวกเรารวมตัวที่บ้านพักครูพี่คนหนึ่ง อาหารและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ถูกลำเลียงมาไม่ขาดสาย วันนั้นวันเดียวที่เราดื่มเหล้าแม่โขงกัน หลังจากนั้นหรือจนกระทั่งตัวเองย้ายกลับ มักจะเป็นเหล้าขาวตลอด(ฮา) เทคนิคการดื่มยอดฮิตก็คือนำมาผสมกับเครื่องดื่มชูกำลัง พวกเรารู้จักสูตรนี้กันดี

อาหารการกินที่เปลี่ยนแปลงไปมิใช่อุปสรรค ค่ำหนึ่งในครัวขณะครูรุ่นพี่หั่นซอยเนื้อวัวออกเป็นชิ้นๆพอดีคำเอ่ยชวนขึ้น แค่วันนั้นที่ตัวเองแปลกใจ “กินดิบๆอย่างนี้?” มีเพียงน้ำปลาบีบมะนาวผสมข้าวคั่วและพริกป่นเป็นน้ำจิ้ม ไม่ได้สงสัยอะไรมากกว่าบรรจงหยิบชิ้นเนื้อบนเขียงลิ้มลองตามคำเชื้อเชิญ หลังจากนั้นอาหารดิบก็กลายเป็นความธรรมดาไป(ฮา) นอกจากบรรยากาศ ความเป็นอยู่ จิตใจผู้คน เสียงดนตรีอีสาน ฯลฯ ที่ตัวเองประทับใจมาก่อน ที่เพิ่มเข้ามาอีกอย่างก็คืออาหารนั่นเอง

และแล้วด้วยภาระความรับผิดชอบภายในครอบครัวที่เพิ่มเป็นเงา เพียงชั่วเวลาไม่นานนักตัวเองก็ต้องลาจากถิ่นกำเนิดในอาชีพ ซึ่งถือเป็นครู เนื่องจากในเรื่องการจัดการเรียนการสอนแล้ว ผมเริ่มจากไม่รู้อะไรเลย

โนนสัง

                                                       

บนสันเขื่อนสูง

เคี้ยวคดลดเลี้ยว

น้ำเปี่ยมฝั่งฟากฟ้า

ภูผาภานคำทอดยาว

อยู่เบื้องหน้า

 

ลมพัดมาหวิวหวิว

แดดหยอกเย้าท้องน้ำ

เปล่งประกายระยิบ

ดวงอาทิตย์โอนไหว

บนผิวน้ำระลอกเล่า

 

เบื้องขวาสุดปลายตา

บ้านพองหนีบลิบลิบ

เบื้องซ้ายสุดปลายภู

อุดรฯ หนองคาย ไล่ระดะ

หนุ่มสาวเคียงคู่เล่นหัว

 

ลมยังพัดมาหวิวหวิว

บนสันเขื่อนสูง

เฉกเช่นก่อนหรือเปล่า?

(2532)

วันหยุดติดต่อที่ผ่านมา ลูกๆกลับมาอยู่บ้านพร้อมหน้า ด้วยเวลาที่มีลูกชายจึงชวนขับรถไปภูทับเบิก ไม่มีใครไม่เห็นด้วย รุ่งขึ้นทั้งครอบครัวออกเดินทางเมื่อสาย ตั้งใจจะใช้เส้นทางหล่มสัก-หล่มเก่า แล้วจะวกกลับทางภูหินร่องกล้า-นครไทย รถแล่นมาได้แค่ราว 30-40 นาที เราก็แวะจอดทำธุระส่วนตัวที่ปั๊มน้ำมัน ที่นี่เป็นจุดเปลี่ยน เพราะพบเพื่อนซึ่งรู้จักเส้นทางแถวนี้ดี พอรู้ว่าจะไปภูทับเบิก แกรีบบอกทำให้ทุกคนสะดุดกึกกับแผนการ “อย่าเพิ่งไปเลยเส้นทางเปลี่ยว ช่วงนี้มีดักลอบทำร้ายกันด้วย ทางหินร่องกล้าก็อันตราย ฝนตกอย่างนี้ดินยิ่งสไลด์ตัวมาก แถมกำลังก่อสร้าง”

ข้อเสนออย่างฉับพลันของผมก็คือ “ไปอีสาน ไปถ่ายภาพโรงเรียนเก่าพ่อ” นาฬิกาข้อมือบอกเวลากว่าเที่ยงวันแล้ว เราจึงรีบบึ่งออกจากปั๊มไปบนเส้นทางใหม่ เป้าหมายเป็นโรงเรียนแรกเมื่อครั้งบรรจุเป็นครู ซึ่งเคยหวนคืนไปเยี่ยมยามอยู่ครั้งในรอบร่วม 30 ปี ห้าชั่วโมงหรือห้าโมงเย็นกว่าๆ ยิ่งใกล้เป้าหมายยิ่งตื่นเต้น โรงเรียนเปลี่ยนแปลงไปมาก อาคารสถานที่ใหม่ๆผุดขึ้น แทบเต็มพื้นที่ที่เคยเตียนโล่ง ผมตระเวนถ่ายภาพไปทั่วสัก 20 นาทีเห็นจะได้ จากนั้นก็เดินทางกลับทันที

แค่นั้นจริงๆ แต่ความรู้สึกสมใจ อิ่มใจ ที่เกิดขึ้นมันเต็มล้น คงเป็นนักเรียนและครู ซึ่งเราไม่รู้จักแล้ว ที่ซ้อมหรือเล่นกีฬาอยู่ในสนาม มีทั้งบาสเกตบอลและวอลเล่ย์บอล ส่งเสียงอึกทึก  เฮฮา สนุกสนาน แต่ห้วงอารมณ์นั้น ตัวเองไม่ได้สนใจอะไรเลย นอกจากเร่งสาวเท้า เก็บภาพสถานที่ที่เคยอยู่หรือเคยทำงาน เหมือนหิวอดีต เร่งเสพ เร่งเชยชม แข่งกับพลบค่ำที่ไล่หลังมากระชั้นชิด มิได้ทำอย่างอื่นแม้แต่จะหยุดถามไถ่ใครถึงใคร

แน่นอนว่าเหตุผลคนเรา ควรหรือไม่ต้องมาก่อนอย่างอื่น จึงจะผิดพลาดน้อย หรือถูกทิศถูกทางกว่าในการดำเนินชีวิต แต่แค่นั้นหรือตรงเผงอยู่อย่างนั้นทุกเรื่องทุกเวลา ไม่น่าพอสนองหัวใจในบางเรื่องบางขณะได้ เวลาเดินทางไปกลับนับแล้วสิบกว่าชั่วโมง เพียงเพื่อเก็บภาพโรงเรียนเดิมแค่ 20 นาที

บอกไม่ถูกเลย ด้วยเหตุผลใด จึงคิดและทำเช่นนั้น เป็นความอยากหรือความพึงพอใจล้วนๆครับ