ข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์พุทธศาสนาเชิงรุกสามารถวิเคราะห์สังเคราะห์เพื่อเป็นแนวทางให้กับองค์กรที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนานำไปเป็นแนวทางในการจัดการพุทธศาสนาเชิงรุกในชุมชนชายแดนไทย-ลาว ผู้วิจัยสามารถแยกเป็นยุทธศาสตร์แต่ละด้านเพื่อมุ่งสู่การเป็นพุทธศาสนาเชิงรุกดังนี้

 

1.ยุทธศาสตร์ด้านการเผยแผ่

1.1.ยุทธศาสตร์การเผยแผ่และประชาสัมพันธ์กิจกรรมต่อสื่อต่าง ๆ

      การดำเนินการพุทธศาสนาเชิงรุกด้านนี้ พระภิกษุสงฆ์ทั้งฝั่งไทยและฝั่งลาวตลอดจนถึงประชาชนทั้งสองประเทศ ได้เข้ามามีส่วนร่วมเป็นจำนวนมาก แต่กิจกรรมที่ทำกลับปรากฏต่อสื่อน้อยมากทั้งก่อนและหลักกิจกรรมโครงการ ดังนั้นควรเน้นการประชาสัมพันธ์ต่อสื่อต่าง ๆ ทั้งสื่อกระแสหลักและกระแสรอง เช่น โทรทัศน์ วิทยุ  เอกสาร ระบบอินเตอร์เน็ต ภาพยนตร์ ละครเวที เป็นต้น

     สื่อต่าง ๆ ดังที่กล่าวมา สามารถสื่อสารถึงกันโดยผ่านช่องทางดาวเทียมสื่อสารที่มีทั้งหมดทั่วโลก เนื่องจากการสื่อสารทางโทรทัศน์ค่อนข้างมีอิทธิพลต่อกลุ่มเป้าหมาย ไม่สลับซับซ้อน ผู้ชม สามารถรับชมได้ง่ายและชัดเจน ขนาดจอกว้างขวางไม่จำกัด จะทำให้การเผยแผ่และประชาสัมพันธ์กิจกรรมทางพุทธศาสนาให้ทันต่อสถานการณ์จริง 

     แม้ระบบอินเตอร์เน็ต สามารถทำได้ในลักษณะวิชาการและกึ่งวิชาการ เนื่องจากเข้าถึงกลุ่มผู้มีปัญญาในวงกว้าง สามารถเปิดโอกาสให้บุคคลทั่วไปไม่จำกัดวุฒิ เพศ วัย ฐานะเข้าชมได้ และที่สำคัญอินเตอร์เน็ตมีอิทธิพลสูงต่อผู้ชมที่มีฐานะ ตำแหน่งทางสังคมระดับสูง

     แต่มีจุดด้อยอยู่ที่อินเตอร์เน็ตสามารถกระจายไปทั่วโลกก็จริง แต่ไม่ค่อยได้รับความนิยมจากประชาชนทั่ว ๆ ไป เพราะการเข้าสู่ระบบอินเตอร์เน็ต มีข้อจำกัดแตกต่างกัน มักล้าช้าไม่ทันใจ การลงทุนของประชาชนทั่วไปค่อนข้างแพง ถ้าเรื่องราวไม่น่าสนใจจริง ๆ  อินเตอร์เน็ตก็แทบไร้ค่า หาคนดูไม่ได้

     ส่วนสื่อที่เป็นเอกสาร ควรจัดทำให้เกิดความหลากหลาย เพื่อให้เกิดความน่าอ่าน น่าสนใจในเนื้อหาที่ปรากฏในเอกสารนั้น อันหมายรวมไปถึงแนวคิดใหม่ ๆ เช่น การ์ตูนธรรมะ การ์ตูนพุทธประวัติ การ์ตูนตำนานพระธาตุ การ์ตูนประวัติศาสตร์พุทธศาสนา เป็นต้น แต่ทั้งนี้ต้องมีองค์กรที่รับผิดชอบในการคัดกรองเพื่อให้หลักพุทธธรรมถูกต้องด้วย  ตลอดถึงสื่อที่เป็นภาพยนตร์ ควรลงทุนหรือสนับสนุนให้เอกชนสร้างภาพยนตร์ในหลากหลายแนว เช่นภาพยนตร์นิทานธรรมะ ภาพยนตร์ประวัติศาสตร์พุทธศาสนาที่น่าสนใจ เช่น อโศกมหาราช เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการเผยแผ่ไปทั่วโลก ฯลฯ

     รวมถึงภาพยนตร์สารคดีการท่องเที่ยวไปในแดนพุทธภูมิ หรือพุทธศาสนาในดินแดนต่าง ๆ ทั่วโลก เช่น ตามรอยพระพุทธเจ้า พุทธศาสนาในแอฟริกา ฯลฯ และควรสร้างภาพยนตร์การ์ตูน เนื่องจากการ์ตูนสามารถสะท้อนนามธรรมได้ไม่จำกัด เป็นที่นิยมสูง และในกรณีที่ขาดแคลนนักแสดง  ก็ใช้การ์ตูนมาแทนได้ ซึ่งประเทศไทยมีนักเขียนการ์ตูนที่มีฝีมืออยู่จำนวนไม่น้อย และการแสดงละครเวทีหรือละครธรรมะ เช่น ละครเกี่ยวกับพุทธประวัติ ละครสาวกประวัติ ละครเกี่ยวกับวันสำคัญทางพุทธศาสนา ฯลฯ โดยใช้สถานที่ในมหาวิทยาลัยหรือสถานการศึกษาต่าง ๆ  และที่สำคัญควรส่งเสริมให้นิสิตนักศึกษา เด็กและเยาวชนได้มีการแสดงละครธรรมะ ทั้งนี้สื่ออื่นๆ ที่มีประสิทธิภาพสูง เช่น วิทยุ ทั้งนี้ควรเลือกพิจารณาใช้โดยมองที่ความเหมาะสมแก่สถานที่ บุคคล เนื้อหาสาระและกาลเทศะ เป็นต้น

                1.2. ยุทธศาสตร์ด้านการจัดหลักสูตรฝึกอบรมพัฒนาบุคลากรทางพุทธศาสนา

     โดยหลักการแล้ว การเผยแผ่เป็นหน้าที่สำคัญของพุทธบริษัททุกหมู่เหล่าไม่ว่าจะเป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ที่ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะอันจะเป็นแบบอย่างให้กับสังคมได้ แต่ในยุคปัจจุบัน ควรกำหนดคุณสมบัติของนักเผยแผ่ ทั้งฝ่ายภิกษุ ภิกษุณีและฝ่ายอุบาสก อุบาสิกาไว้ คือ ต้องมีวุฒิภาวะทางจริยธรรมสูง พึงระวังว่า สอนคนอื่นอย่างไร ตนก็ต้องปฏิบัติให้ได้ตามอย่างนั้นด้วย  โดยปรับเปลี่ยนวิธีการให้ทันสมัย  เช่น จากการเทศน์บรรยาย มาเป็น การสนทนา (หรือ จากPreach มาเป็น Dialogue) บ้าง ( ตามกาลเทศะ เหตุผล บุคคล เวลา ) เนื่องจากในอนาคตการสนทนา (Dialogue ) จะเป็นที่สนใจมากกว่า

                     บุคลิกภาพหรือท่าทีของนักเผยแผ่ควรเป็นธรรมาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม  โดยถือธรรมเป็นใหญ่ไม่ใช่เอาสำนึกเชิงอำนาจ และผลประโยชน์เข้าไปร่วมในการเผยแผ่ ( หมายความว่าอย่าไปบังคับให้เขาเชื่อ) ที่สำคัญต้องทำการเผยแผ่อย่างจริงใจ หวังประโยชน์แท้จริงแด่ผู้ฟัง โดยให้ประชาชนได้เข้าใจในเนื้อสาระหรือหลักวิชาอันบริสุทธิ์ ให้คนได้สัมผัสว่า งานของนักเผยแผ่เป็นประโยชน์แก่สาธารณชน ไม่ใช่เฉพาะตัวตน และมีความมั่นใจ ทักษะ เชี่ยวชาญในการโต้แย้งกับคนต่างลัทธิได้  มีความใฝ่ในการศึกษาให้สามารถเข้าใจลัทธิศาสนาอื่น ๆ จนเห็นจุดอ่อนจุดแข็งอุปสรรค์และโอกาสของพุทธศาสนาและลัทธิศาสนาอื่น ทำให้ประชาชนสามารถเรียนรู้พุทธศาสนาอย่างเป็นอริยสัจเชิงวิทยาศาสตร์ โดยสามารถแยกแยะได้ว่าอะไรเป็นพุทธวิทยาศาสตร์ และอะไรเป็นไสยาศาสตร์

     นอกจากนี้แล้วนักเผยแผ่ ควรทำการเผยแผ่ด้วยการนำปฏิบัติได้ด้วย มีวิธีการอย่างไรให้เข้าใจ เข้าถึงประชาชนได้ ควรนำงานด้านการท่องเที่ยวหรือทัศนศึกษาเชิงธรรมะเข้ามาร่วมกับงานเผยแผ่ เช่น นำปฏิบัติสมาธิเจริญสติ นำเดินป่า พาปฏิบัติธุดงค์ นำเดินทางไปต่างประเทศ โดยเฉพาะเนปาล และอินเดียอันเป็นแดนสังเวชนียสถานสี่ตำบลที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนาโดยตรง หรือนำชาวต่างประเทศมาเที่ยวเมืองไทย โดยนำไปวัดที่มีคุณค่าทางธรรมสูง ฯลฯ ตลอดจนถึงการมีความคล่องตัวและทักษะในการใช้เครื่องมือสื่อสารต่างๆ ได้อย่างดี ใช้ภาษาอังกฤษได้ดี ทั้งนี้นักเผยแผ่ต้องมีวิสัยทัศน์มองกาลไกลว่าภาษาต่างประเทศมีจำเป็นต่องานด้านพุทธศาสนาเชิงรุกอย่างยิ่ง

     1.3. การเผยแผ่สู่พื้นที่นอกวัด

                     เนื่องจากภาพลักษณ์ของการทำงานด้านพุทธศาสนาเชิงรุกในปัจจุบันอยู่กับที่ คือเฉพาะภายในวัด จำเป็นต้องปรับกระบวนทัศน์ใหม่โดยการทำงานด้านการเผยแผ่ออกไปสู่พื้นที่ต่าง ๆ เช่น สถานการศึกษา โรงงาน ห้างสรรพสินค้า โรงแรม  เป็นต้น