เคลื่อนย้ายวิถีการเลี้ยงดูเด็กให้สอดคล้องการเปลี่ยนแปลงสังคมปัจจุบัน โดยใช้รากเหง้าความดีงามของอิสานชาวบ้านอำเภอสระใคร เป็นฐานของการเปลี่ยนแปลงต่อ.....วิวัฒน์สู่สิ่งดีงาม
หากไม่นับจังหวัดในภาคอิสาน  ก็จะเป็นสองจังหวัดคู่ขนานอีกคู่หนึ่ง   ที่ทันตแพทย์พี่ใหญ่ของเรา  เป็นเพื่อนเดินเคียงข้างมาจากเมื่อตอนโครงการทันตแพทย์ผู้นำสร้างเสริมสุขภาพช่องปาก   โครงการของสำนักทันตสาธารณสุข  กรมอนามัย  และสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)  ปี 2552    
ผลงานทันตแพทย์รุ่นพี่เลี้ยง  ก้าวขยายการสร้างคนต่อเนื่องถึงน้อง ๆ  ทันตแพทย์  ทันตาภิบาล  ทันตบุคลากร  และนักสร้างเสริมสุขภาพ   ของทั้งจังหวัดแพร่และหนองคาย   จะเป็นอีกหนึ่งตำนานของความสัมพันธ์  เชื่อมเครือข่ายการสร้างเสริมสุขภาพฟันดีของคนไทย
จาก  2  ปีก่อน  ชาวจังหวัดหนองคาย  1  คันรถปรับอากาศ  2  ชั้น  ลัดเลาะขึ้นเขา  ขึ้น ๆ ลง ๆ คด ๆ โค้ง ๆ   ไปเยี่ยมเยียนชาวแพร่และน่าน   ชาวสาธารณสุขจังหวัดแพร่ลงทุนมากมาย   ฝึกหัดซ้อมรำประจำถิ่นแพร่   แสดงศิลปะวัฒนธรรมเมืองแพร่อย่างอ่อนช้อยวิจิตรบรรจง   นำทีมโดยพี่จิ๋ม  ทันตแพทย์ผู้เป็นหัวหน้ากลุ่มงานทันตสาธารณสุข   ที่เชี่ยวชาญทั้งการงานประจำและงานจร   ต้อนรับแขกที่มาจัดวงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประหนึ่งแขกเมือง   กินขันโตกบนบ้านวงศ์บุรีสีชมพู   ที่แอ๊ฟทักษอรและอั้มอธิชาติแสดงนำใน “รอยไหม” นั่นแล
ทำความหนักใจให้ชาวหนองคายไม่น้อย   ในวันที่  30  พฤศจิกายน  2554   พี่ล่าหัวหน้ากลุ่มงานทันตสาธารณสุข  สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองคาย    ก็กลับคำไม่แสดงนำตามที่ลั่นวาจาไว้ว่า  หากชาวแพร่มาเยือนถึงหนองคาย  จะรำบูชาถวายพญานาคต้อนรับ   แต่ก็ใช้สมรรถนะการเป็นผู้นำทีม  มอบหมายหมอกุ้ง  โรงพยาบาลหนองคาย  กลายอาชีพเป็น Producer  ผลิตการแสดง  2  ชุด   ฟ้อนเอิ้นขวัญและรำแหย่ไข่มดแดง   จากนักแสดงมืออาชีพ (เตรียมซ้อมมา  2  ปี ตั้งแต่กลับจากแพร่)   โดยทันตบุคลากรชาวอำเภอเมือง  โพนพิสัยและอำเภอสระใคร 
เฮ้อ !!! เอาตัวรอดตัวได้....ความสวยงามและความตั้งใจ  คงไม่น้อยหน้าชาวแพร่แล้วละ   อ่อนช้อยน้อยกว่าล้านนา   ทว่าออกแนวสนุกสนานกระฉับกระเฉงแบบวิถีอิสาน 
คุณต้าคนงามสะท้อนความชื่นใจในน้ำใจให้บริการจากใจชาวอิสาน   ช่วงกลางวันกล่าวขวัญถึงโรงพยาบาลราชนิกูล   โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชท่าบ่อ   ที่นำทีมโดยหมอแก้ม   พาเยี่ยมเยียนทั้งห้องฟันของ รพร.ท่าบ่อ  และการบูรณาการกิจกรรมในหลักสูตรการเรียนการสอน   ของโรงเรียนอนุบาลดารณีท่าบ่อ   โครงงานต่าง ๆ ตั้งแต่ปลูกผัก  นำมาปรุงอาหาร  สีสันน่าดู  คุณค่าน่าทาน  รูปลักษณ์การนำเสนอน่าสนใจ   ทำให้เด็กรักการกินผัก 
ส่วนการแปรงฟันสะอาดอย่างถูกวิธี   ถูกสอดแทรกอย่างเหมาะสมกับเด็ก ๆ แต่ละชั้นแต่ละขวบปีของอายุ   ตั้งแต่อนุบาลจนประถมปลาย   ซึ่งอำเภอท่าบ่อเด่นที่โรงเรียนในเครือข่ายเด็กไทยฟันดี   จับมือกันแน่นปึ๊กร่วมพัฒนาหลักสูตรด้วยกันตั้งแต่แรก   และพัฒนาต่อเนื่องมาทุกปีให้มีอะไรใหม่ ๆ น่าสนใจ   ผลผลิตชิ้นงานจากคุณครูและนักเรียนจึงมีล้นเหลือ  ผอ.ทศพร  อ.บัวลอง  เป็นแหล่งข้อมูลที่ชวนให้เจาะลึกได้ทั้งวัน   ให้ชาวแพร่ได้แลกเปลี่ยนอย่างจุใจ   ยิ่งคนที่มาแลกเปลี่ยนก็มีต้นทุนมากพอกัน  ครึ่งวันน้อยไป   คุณต้าจำต้องตกรถของคณะใหญ่......ได้ตามมาส่งกันภายหลัง
ไม่งั้น  13.30 น.  ที่ชาวอำเภอสระใครรับนัดหมายไว้และตั้งตารอ....จะเก้อเสียเปล่า   ชาวบ้านไชยา  ต.สระใคร  แม้จะรับคณะศึกษาดูงาน  แลกเปลี่ยนเรียนรู้มาแล้วกับหลายจังหวัด   แต่ชาวจังหวัดแพร่ครั้งนี้ถือว่ามาไกล  แดดบ่ายร้อนไม่เป็นอุปสรรค   ความตั้งใจของเจ้าบ้านและแขกเสมอกัน  

ต่างพกพาสิ่งดี ๆ มาแลกเปลี่ยน  ผู้ใหญ่บ้าน  ทีมแกนนำชุมชน  ทีมอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.)  คือ จุดเด่นที่จิตสาธารณะ  จิตอาสาเข้มแข็ง 
เพราะทำโครงการเครือข่ายชุมชนลูกหลานฟันดีมาแล้ว  4  ปี  ก่อนที่จะมีเงินเดือน อสม.เสียอีก  
เพราะฉะนั้น สิ่งดี ๆ ที่เห็นการณ์ไกล   อยากทำให้ลูกหลานของเราฟันดี  สุขภาพดี  เป็นเด็กน่ารัก  เติบโตในครอบครัวอบอุ่น  ชุมชนสุขภาพดี    
จึงเป็นภาพฝันที่ผู้ใหญ่เห็นพ้องต้องกัน  และตั้งใจทำความฝันนั้นให้เป็นจริง   และเชื่อมั่นในทีมของชุมชนว่า.....เราทำได้
เป็นเหตุให้คุณหมอผู้นำอำเภอสูงเม่น  จ.แพร่  สงสัยนักหนา  อะไร คือ เคล็ดลับที่ทำให้ทีมสร้างเสริมสุขภาพช่องปากอำเภอสระใคร  ที่มีทั้งชาวห้องฟัน  จับมือกับชาวศูนย์สุขภาพชุมชน รพ.สระใคร (Primary Care Unit : PCU)   หรือถ้านอกเขตรับผิดชอบของโรงพยาบาล  ก็จับมือกับพี่น้องชาว รพ.สต. (โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล)   ทำงานได้อย่างต่อเนื่อง  
ในการออกไปตั้ง “วงโสเหล่”  หลังเลิกงาน  ให้กำลังใจทีมชุมชน    ในการจัดระบบเฝ้าระวังสุขภาพช่องปากเด็กเล็กของชุมชนเอง   สร้างเสริม  ปลูกฝังสิ่งดี ๆ ในแบบไม้อ่อนดัดง่าย   ด้วยการใช้กิจกรรมเล่านิทานเป็นสื่อ  โดยให้ความสำคัญกับการปรับเปลี่ยนแนวคิดของคนเลี้ยงดูเด็ก   ให้เห็นความสำคัญของความใกล้ชิดระหว่างคนเลี้ยงและเด็ก   ส่งเสริมพัฒนาการด้านต่าง ๆ และปลูกฝังสิ่งดี ๆ ด้วยการเล่านิทานกล่อมเกลา   เอาใจใส่ด้วยความรักที่เป็นคุณ
ทีมชุมชนบ้านไชยาเล่าตั้งแต่การออกเยี่ยมบ้าน   ให้กำลังใจหญิงหลังคลอด  แม่  ยาย  ย่าที่เป็นผู้เลี้ยงดูเด็กตั้งแต่แรกเกิดเป็นประจำ   ตรวจฟัน   บันทึกผล   และให้คำแนะนำคนเลี้ยงดู    เป็นสื่อกลางรับคืนและมอบหนังสือนิทานให้แม่หรือผู้เลี้ยงดูเด็ก   นำไปหมุนเวียนเล่าให้ลูกหลานซึมซับวันละเล็กละน้อย 
จากจุดเริ่ม  4  ปีก่อน   ที่ทีมเจ้าหน้าที่สาธารณสุขต้องการสร้างเสริมสุขภาพฟันเด็กเล็ก    ตอนนี้ก็ร่วมมือกันบูรณาการสร้างเสริมสุขภาพทุก ๆ ด้าน   เสริมพลังด้วยการจัดวงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างชุมชน  27  ชุมชน   ได้มีโอกาสมาพบปะพูดจาสนทนาแลกเปลี่ยน   เพิ่มพูนความรู้  ทักษะ   แนวคิดการสร้างเสริมสุขภาพ  การเลี้ยงดูเด็กซึ่งกันและกัน   
รู้จักกันในนามเครือข่ายชุมชนลูกหลานเด็กดี   ซึ่งจะมีกิจกรรมพบปะของกลุ่มแกนนำก่อน   แล้วค่อยจัดเป็นตลาดนัดแลกเปลี่ยนเรียนรู้   ให้แต่ละทีมชุมชนได้มาพบกันทุก ๆ ปี
คุณหมอดิเรก ณ อำเภอสูงเม่น   พอจะเห็นข้อสรุปไหมน้อ   ไม่ใช่สำเร็จทุกหมู่บ้านแบบบ้านไชยา  
ที่ยังรอวันชื่นชมเด็กฟันดี  สุขภาพดี  พัฒนาการสมวัย   ผู้ใหญ่ใส่ใจทุก ๆ ด้าน   ก็ยังมีอีกนับสิบหมู่บ้านของอำเภอสระใคร
เพียงมีสิ่งชุบชื้นให้กำลังใจเข้มแข็งในการทำงานของทีมสร้างเสริมสุขภาพอำเภอสระใคร....มาจาก
  1.  การบริหารโครงการอย่างเหมาะสมกับบริบท  สถานการณ์ CUP (Contracting Unit for Primary Care)  อำเภอสระใคร....เหงื่อออกนอกเวลาก็ได้ตังค์
  2. การเริ่มโครงการโดยเชิญแกนนำชุมชนมาคิดภาพฝันร่วมกัน   ตกลงแนวทางการทำงานร่วมกัน  และพบปะกันทุกปี  ปรับ  พัฒนา  ลดทอน   ออกแบบกิจกรรมใหม่ ๆ   ให้เหมะสมกับสถานการณ์ที่เปลี่ยน   ทั้งของหมู่บ้านและระบบการทำงานของเจ้าหน้าที่เอง
  3. คำนึงถึงช่วงเวลาที่เหมาะสม   ออกปฏิบัติงานในช่วงที่สอดคล้องวิถีชีวิตชาวบ้าน   อย่างเข้าใจชาวบ้านจริง ๆ   ก็จะได้การตอบรับ   เต็มใจทำงานร่วมกัน   เพื่อเป้าหมายเด็ก ๆ ที่เรารักเหมือนกัน
  4. ผ่านเลยจุดก่อร่างสร้างทีมสร้างเสริมสุขภาพมาแล้ว   เพียงสร้างบรรยากาศเปิดเผย   ไว้วางใจในทีม  แสวงจุดร่วมสงวนจุดต่าง   เคารพไม่เฉพาะความคิดเห็น   แต่เคารพทั้งตัวและหัวใจกันซึ่งและกัน   หากมีสมาชิกเก่าไปใหม่มา  ก็ ฝึกทักษะพื้นฐานความรู้วิชาการ   ความชำนาญเรื่องคน  สังคม  วัฒนธรรม   ด้วยการลงมือกระทำเป็นหลัก   ปรับแนวคิดภายหลังได้....สิบปากว่าไม่เท่าตาเห็น  สิบตาเห็นไม่เท่าลงมือ....หัวหน้าพาทำ 
  5. อดทนและผ่อนคลาย   จัดสมดุลให้ชีวีมีสุข   ที่จะทำงานอย่างกัดไม่ปล่อย   เพราะตั้งธงลงลึกถึงการปรับแนวคิดของชาวบ้าน   การเลี้ยงดูเด็กเป็นวัฒนธรรม   มิใช่เพียงแบบแผนความคิดแบบแผนใดแบบแผนหนึ่ง   หรือเหตุการณ์  ปรากฏการณ์หนึ่ง ๆ เพียงผิวเผิน   การทำความเข้าใจการเลี้ยงดูเด็กในความหมายของชุมชนนั้น ๆ เอง   ทีมเจ้าหน้าที่ต้องถอดความเป็นวิชาชีพออกก่อน   แล้วสวมหัวใจความเป็นแม่หรือยายแบบวิถีชาวบ้าน   เมื่อสัดส่วนสมาชิกทีมเข้าใจชาวบ้านมากขึ้น   การทำงานจึงง่ายขึ้น
พอมองเห็นราง ๆ  อีกสักพักใหญ่ (โปรดติดตามต่อไป)   จึงจะถอดได้ว่า   ถ้าในระดับอำเภอ   จะสำเร็จหรือล้มเหลว  ด้วยเงื่อนไข   ปัจจัยอะไรบ้าง   ในการทำงานของทีมสร้างเสริมสุขภาพ (เจ้าหน้าที่)  ไปทำให้ทีมชุมชน (ชาวบ้าน)  ดำรงสุขภาวะด้วยศักยภาพชุมชนเอง  
ด้วยการปรับแบบแผนความคิด  เคลื่อนย้ายวิถีการเลี้ยงดูเด็กให้สอดคล้องการเปลี่ยนแปลงสังคมปัจจุบัน   โดยใช้รากเหง้าความดีงามของอิสานชาวบ้านอำเภอสระใคร   เป็นฐานของการเปลี่ยนแปลงต่อ.....วิวัฒน์สู่สิ่งดีงาม
นอนส่าหล่าหลับตาแม่สิกล่อม 
เจ้าผู้นอนอ้อมล้อมในเปลแม่สิกวย
แม่ไปไฮ่   สิเอาไข่ไก่มาหา 
แม่ไปนา  สิเอาไข่กามาป้อน
นอนส่าหล่าหลับตาแม่สิกล่อม
เออเฮ้อเออ....เฮ้อเอ้อเฮ้อเออ