การค้นพบนี้เกิดขึ้นในห้องปฏิบัติการ ที่ทำซ้ำแล้วซ้ำอีกก็ได้ผลเช่นเดิม (reproducibility ตามหลักการวิจัย) แต่ไม่มีคนเชื่อ เพราะมันค้านทฤษฎีเรื่องผลึกที่คนเชื่อถือเหนียวแน่น

ชีวิตที่พอเพียง  : 1429. หัวเราะทีหลังดังกว่า

รางวัลโนเบลสาขาเคมี ปี 2011 มอบให้แก่คนที่เคยถูกหัวเราะเยาะ เย้ยหยัน ไล่ออกจากกลุ่มวิจัย และปฏิเสธผลการค้นพบสสารที่เป็น “กึ่งผลึก” (quasicrystal) คือ Daniel Shechtman   ดังปรากฏในบทความ Once-Ridiculed Discovery Redefined the Term Crystal ตีพิมพ์ในวารสาร Science ฉบับวันที่ ๑๔ ต.ค.​๕๔

การค้นพบนี้เกิดขึ้นในห้องปฏิบัติการ ที่ทำซ้ำแล้วซ้ำอีกก็ได้ผลเช่นเดิม (reproducibility ตามหลักการวิจัย)   แต่ไม่มีคนเชื่อ เพราะมันค้านทฤษฎีเรื่องผลึกที่คนเชื่อถือเหนียวแน่น    รวมทั้งนักวิทยาศาสตร์สองรางวัลโนเบลอย่าง Linus Pauling ก็ไม่ยอมรับ

แสดงว่ามิจฉาทิฐิในโลกนี้ ที่ว่าด้วยความเชื่อทฤษฎีที่ยึดถือต่อๆ กันมา เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นจริงในทุกวงการ รวมทั้งวงการของนักวิทยาศาสตร์    เป็นเรื่องที่พึงระวังตามหลักกาลามสูตรของพระพุทธเจ้า   

ดังนั้น เรื่องราวของผู้ได้รับรางวัลโนเบลในปีนี้จึงช่วยเตือนสติเรา เกี่ยวกับจุดอ่อนของระบบ peer review ทางวิชาการ   ซึ่งในกรณีทั่วไปเป็นระบบที่มีประโยชน์ยิ่งในการควบคุมคุณภาพทางวิชาการ   แต่ในกรณีของการค้นพบใหม่ ที่ใหม่ในระดับเปลี่ยนทฤษฎี เปลี่ยนความเชื่อ นั้น   ระบบ peer review จะกลายเป็นตัวอุปสรรค

ระบบ peer review มีธรรมชาติดึงคุณภาพวิชาการเข้าสู่ norm ในขณะนั้น   ผลงานวิชาการในระดับก้าวกระโดด กระเด็นออกจาก norm ก็จะมีโอกาสถูกปฏิเสธได้ง่าย    ผมยังจำได้ว่า เมื่อผมทำวิจัยเรื่อง G6PD และค้นพบว่า ชนิดของ เอ็นไซม์ G6PD ในคนไทยที่เป็น G6PD Deficiency ส่วนใหญ่นั้น แม้เมื่อเอาเอ็นไซม์ไปวิ่งในกระแสไฟฟ้า มันวิ่งในอัตราปกติเหมือนกับ G6PD ชนิดที่รู้จักกันทั่วไปว่า G6PD Mediterranean (เพราะพบแพร่หลายในคนที่ต้นตระกูลเคยมีรกรากอยู่ในประเทศรอบๆ ทะเลเมดิเตอร์เรเนียน)   แต่เมื่อศึกษาคุณสมบัติของเอ็นไซม์ทางชีวเคมี พบว่ามันต่างจาก G6PD Mediterranean   ผมจึงตั้งชื่อว่า G6PD Mahidol เพื่อเป็นเกียรติแก่มหาวิทยาลัยที่ผมทำงานอยู่ในขณะนั้น

จำได้แม่นยำว่า วงการวิชาการในประเทศไทยเชื่อครึ่งไม่เชื่อครึ่ง    ว่าเจ้าเด็กหนุ่มอายุไม่ถึง ๓๐ มันจะทำ lab แม่นยำถูกต้องหรือไม่   ผมต้องเอาผลงานไปตีพิมพ์ในวารสารต่างประเทศ คือ Humangenetik (ชื่อในขณะนั้น) ซึ่งเปลี่ยนชื่อเป็น Human Genetics ในภายหลัง    ยิ่งเมื่อค้นพบชนิดของเอ็นไซม์ G6PD อีกหลายชนิดในประเทศไทย คนก็ยิ่งไม่เชื่อสนิท   ต้องอาศัยวงการวิจัย G6PD ในต่างประเทศเป็นเครื่องยืนยันความแม่นยำ ดังตัวอย่างการตีพิมพ์นี้    จึงได้รับการยอมรับภายในประเทศ    แต่การค้นพบของผมเป็นเรื่องเล็กๆ ไม่ยิ่งใหญ่ถึงขนาดที่จะไปท้าทายทฤษฎีพื้นฐานสำคัญ ที่จะก่อปฏิกิริยาเย้ยหยัน

บทความฉบับเต็มในวารสาร Science ขึ้นต้นประโยคแรกว่า Daniel Shechtman has the last lough.   ทำให้ผมนึกถึงคำไทยว่า หัวเราะทีหลังดังกว่า    และเกิดความสงสัยว่ามีที่มาของการหยิบยืมถ้อยคำกันอย่างไร ระหว่างภาษาไทยกับภาษาอังกฤษ   ใครมีความรู้เอามาเล่าประดับสติปัญญากันบ้างนะครับ

วิจารณ์​ พานิช

 ๑๕ ต.ต. ๕๔