พื้นที่น้ำหลากและเกิดน้ำท่วมมากขึ้น ที่กำลังเริ่มประสบกับปัญหาเพิ่มมากขึ้นอีกหลายพื้นที่ เช่นเดียวกับที่พุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม และพื้นที่โดยรอบในเขตลุ่มน้ำท่าจีน-แม่กลอง ผมจึงขอให้ข้อมูลที่อาจจะเป็นประโยชน์ทั้งต่อพื้นที่พุทธมณฑลและโดยรอบ เพื่อเป็นแหล่งให้นึกถึง หรือเป็นแหล่งช่วยกันพัฒนาเครือข่ายจัดการเชิงระบบ ซึ่งนอกจากจะร่วมเป็นเพื่อนร่วมคิดกับคนพุทธมณฑล นครปฐม และโดยรอบแล้ว ก็เชื่อว่าจะเป็นแนวคิดและกรอบดำเนินการที่เป็นประโยชน์ต่อการระดมพลังชุมชนในแหล่งอื่นๆของประเทศด้วย

การมีน้ำท่วมมากขึ้น จะก่อให้เกิดผลกระทบตามมาด้วยอย่างมากมาย ระบบสาธารณูปโภคและโครงสร้างพื้นฐานทั้งหลายที่ใช้ได้ในภาวะปรกติก็อาจจะถูกตัดขาดและใช้ไม่ได้ เช่น ถนนและทางสัญจร โรงพยาบาล ไฟ้ฟ้า ระบบการติดต่อสื่อสาร รถเรือและพาหนะขนส่ง เครือข่าย อสม.และคนในชุมชนที่เป็นกำลังในการจัดการเรื่องส่วนรวมซึ่งอาจจะต้องกระจัดกระจายเชื่อมต่อกันเพื่อจัดการสิ่งต่างๆให้มีพลังไม่ได้ รวมทั้งจะเกิดภาวะอาหารและน้ำขาดแคลน การช่วยเหลือกันโดยไม่มีระบบปฏิบัติการและระบบการจัดการระดมพลังเข้าช่วย นอกจากจะไม่เพียงพอแก่ความจำเป็นแล้ว ก็อาจจะไม่สอดคล้องกับปัญหาที่กำลังเกิดขึ้นจริง

ในพุทธมณฑล มีพื้นที่หลายแห่งที่กระจายตัวแบบชุมชนคนทำสวน ซึ่งอยู่ห่างกันเป็นทุ่งกว้าง อีกทั้งเป็นพื้นที่ซึ่งมีหมู่บ้านจัดสรรเกิดขึ้นอีกหลายแห่ง ในหลายชุมชนจะมีกลุ่มประชาชนที่เปราะบาง อาจไม่มีทักษะและปัจจัยพื้นฐานช่วย ให้พึ่งตนเองได้เหมือนกับกลุ่มอื่น เช่น เด็กนักศึกษาและเยาวชนจากต่างจังหวัดที่มาอยู่ในสถาบันการศึกษาขนาดใหญ่ในพื้นที่ ไม่มีญาติพี่น้องและยังไม่รู้จักพื้นที่ ชาวต่างประเทศซึ่งไม่รู้จักสภาพปัญหาที่กำลังเกิดขึ้น แรงงานต่างด้าวของโรงงานในพื้นที่โดยรอบ กลุ่มผู้สูงอายุ คนพิการ ผู้ป่วย เหล่านี้ จำเป็นต้องมีวิธีจัดการเพื่อช่วยกันดูแลอย่างเป็นระบบและมีความเชื่อมโยงกันได้หลายมิติ อย่างเพียงพอ 

ดังนั้น หากช่วยกันรวบรวมความคิดไว้ให้กัน ก็จะมองเห็นการเชื่อมโยงสิ่งที่มีอยู่แต่เดิมโดยมีระบบดำเนินการ เพื่อระดมการมีส่วนร่วม และสามารถพัฒนาเครือข่ายการจัดการให้ซับซ้อน ครอบคลุมปัญหาที่จะเกิดขึ้นได้หลายด้าน พาชุมชนฝ่าวิกฤติและทำให้ได้กระบวนการจัดการ ที่จะส่งผลต่อการดำเนินการที่ดีมากยิ่งขึ้นไปอีกหลังผ่านภาวะน้ำท่วมไปได้ แต่ตอนนี้แม้จะไม่ได้สุมหัวช่วยกันได้โดยตรง ก็ขอร่วมเป็นกำลังความคิดและให้ข้อมูลช่วยกันในทางอ้อมอีกแรงหนึ่งในนี้ซึ่งก็เหมือนกับเป็นสำนักงานเครือข่ายที่กว้างขวางมากเข้าไปอีก อาจจะใช้ทำงานต่างๆที่ได้ทำกันอยู่แล้วให้มั่นใจ หรืออย่างน้อยก็ได้มีส่วนร่วม เพื่อเป็นพลังใจให้กัน นอกเหนือจากที่ได้ช่วยกันหารืออยู่ในหลายๆทางก็แล้วกันนะครับ ...............

  ๑. การระดมเรือและพาหนะเพื่อเครือข่ายเข้าถึง แก้ปัญหาเร่งด่วน และกระจายสิ่งจำเป็น 

ควรรวบรวมข้อมูลเรือเครื่องหางยาว และเรือที่ติดเครื่องยนต์ สามารถใช้ขนส่งสัญจรได้หลายขนาด ให้มีข้อมูลติดต่อผู้ประสานงานได้และข้อมูลเพื่อติดต่อกันได้โดยตรง ที่สำคัญคือเครือข่ายชาวบ้านที่วิ่งเรือจัดการท่องเที่ยวสวนเกษตรที่บ้านคลองมหาสวัสดิ์และวัดสุวรรณาราม ซึ่งมีเรือเครื่องอยู่ในกลุ่มกว่า ๑๐ ลำ ผู้ประสานงานคือผู้ใหญ่และลูกชายผู้ใหญ่ที่ท่าน้ำวัดสุวรรณาราม ควรติดต่อบอกกล่าว ประสานงาน และแจ้งให้ทราบถึงแนวทางการระดมความช่วยเหลือกันในยามฉุกเฉิน

  ๒.การจัดระบบเครือข่ายประสานงานและเฝ้าระวังความปลอดภัยครอบคลุมเชิงพื้นที่ 

ควรมีเครือข่ายที่ได้รับการบอกกล่าวในการร่วมเป็นกลุ่มช่วยกันเฝ้าระวัง ติดต่อ รายงานความเคลื่อนไหวของสถานการณ์ต่างๆ ได้อย่างครอบคลุมทั้งพื้นที่ รวมทั้งคอยช่วยกันเป็นเครือข่ายเตือนภัยล่วงหน้า และเป็นเครือข่ายสอดส่องดูแลโจรขโมย ทั้งกลางวันและกลางคืนอย่างทั่วถึง จะทำให้ประชาชนเกิดความอุ่นใจ และเห็นความร่วมทุกข์ร่วมสุขกัน มากยิ่งๆขึ้น กลุ่มที่ควรจัดตั้งให้เป็นเครือข่ายปฏิบัติการคือ อสม. อพปร. และเครือข่ายชาวบ้าน

  ๓.หน่วยเคลื่อนที่เพื่อสื่อสารให้สุขศึกษาและสร้างพลังชุมชน 

เทศบาลและอาสาสมัครจากกลุ่มนักศึกษามหิดล สถาบันพัฒนาสุขภาพอาเซียน สถาบันวิจัยโภชนาการ ภาควิชาศึกษาศาสตร์ รวมทั้งเครือข่ายความสนใจภายใต้เครือข่ายวิจัยชุมชนและกลุ่มคนทำงานเชิงพื้นที่ต่างๆ ที่มีทักษะการสื่อสารและกระจายเสียง ควรตั้งหน่วยเคลื่อนที่ ติดเครื่องเสียง ๒-๓ คัน เพื่อทำหน้าที่ปฏิบัติการสื่อเฉพาะกิจ

  • กุมสถานการณ์มิให้ผู้คนตื่นตระหนก โดยรักษาการให้ข้อมูลข่าวสารและกระจายเสียงบอกกล่าวสิ่งต่างๆให้ทราบกันอยู่ตลอดเวลา
  • เชื่อมโยงข้อมูลและรายงานสภาวการณ์จากสื่อมวลชนและจากแหล่งต่างๆของราชการ ให้ชุมชนในพื้นที่ได้ทราบอย่างเข้มข้น ทั่วถึง และต่อเนื่องตลอดเวลา
  • ให้ความรู้ที่สำคัญเพื่อการดูแลตนเองและเพื่อมีส่วนร่วมในการป้องกันปัญหาทั้งเฉพาะหน้าและในอนาคต เช่น การป้องกันโรคระบาด การจัดการขยะ การป้องกันมลพิษและทลภาวะ
  • เป็นช่องทางกระจายเสียงให้ชาวบ้านและผู้นำชุมชน ทำให้เครือข่ายในพื้นที่สื่อสารและกำกับจังหวะปฏิบัติต่างๆร่วมกันได้มีพลังมากขึ้น
  • สนทนา ให้ความหย่อนใจ สร้างสุขภาวะ สร้างพลังใจ ดูแลสุขภาพจิตชุมชน ชี้นำการคิดและความมีสติเพื่อฟันฝ่าปัญหาต่างๆไปด้วยกันอย่างเต็มกำลัง

  ๔. สะพานเชื่อมต่อแหล่งจัดการร่วมกันในชุมชน กับระบบแจกจ่ายน้ำ อาหาร ยา และสิ่งจำเป็น 

จัดจุดรวมกลุ่มและกระจายความช่วยเหลือต่างๆให้ครอบคุลมพื้นที่เป็นจุดๆให้เพียงพอมากขึ้น จากนั้น ทำแผนที่ แสดงแหล่งประสานงานที่เชื่อมโยงกันเป็นเครือข่าย อสม.และอาสามัคร รวมทั้งชาวบ้านที่ช่วยเหลือตนเองได้ เป็นเครือข่ายเชื่อมต่อกับจุดรวมการจัดการอีกต่อหนึ่ง

  ๕. แท๊งค์น้ำ กับโรงทาน และเต๊นท์หุงข้าวรวม 

หลายพื้นที่คาดว่าจะถูกน้ำท่วมขังเป็นระยะเวลานาน ในขณะที่อาหารและน้ำสะอาด ณ เวลานยี้ก็เริ่มขาดแคลนมากแล้ว ซึ่งการแจกจ่ายปัจจัยยังชีพในสภาพที่กระจายเป็นรายย่อย เช่น ขวดน้ำสะอาด อาหารแห้ง นอกจากจะไม่เพียงพอแล้ว ก็จะเกิดปัญหาตามมาอีกมหาศาลจากการเกิดขยะ ขณะเดียวกัน การหุงข้าวก็ขาดกระแสไฟฟ้าและเสี่ยงต่อการถูกไฟฟ้าช๊อตอันตรายต่อชีวิต จะหุงโดยวิธีใช้ฟืนและถ่านก็จะขาดอุปกรณ์ วัสดุ และคนจำนวนมากก็หุงไม่เป็นแล้ว ดังนั้น แหล่งที่เป็นย่านอาศัยหนาแน่น ควรตั้งโรงทานหุงข้าวสวยแจกจ่าย เชื่อมโยงความช่วยเหลือจากผู้ที่ต้องการหมุนเวียนมาทำทานได้ดีขึ้นเป็นเวลานาน รวมทั้งองค์กรท้องถิ่นควรจัดหาแท๊งค์น้ำ สำหรับใส่น้ำสะอาด ซึ่งจะเป็นการป้องกันโรคระบาดจากน้ำด้วย กระจายติดตั้งเข้าใกล้แหล่งเดินออกมากรอกน้ำดื่มและน้ำสะอาดด้วยตนเองของประชาชน ซึ่งจะทำให้ได้รับน้ำเพียงพอมากกว่าเดิมและลดการเกิดขยะซึ่งจะเป็นปัญหามากกว่าเดิมหลังน้ำลด 

  ๕. การสร้างเครือข่ายประสานงาน 

ในกลุ่มจังหวัดใกล้เคียง ควรจัดตั้งเครือข่ายและเชื่อมโยงกันเองเพื่อเป็นทุนทางสังคมสำหรับเคลื่อนไหวและปฏิบัติการต่่างๆช่วยกันได้อย่างรวดเร็วและเพียงพอต่อความจำเป็นได้มากขึ้น ดีกว่ารอให้หน่วยงานและเครือข่ายความช่วยเหลือต่างๆ มาจัดการตามหลังปัญหาให้อย่างเดียว เครือข่ายที่สามารถนึกถึงไว้ก่อนและเดินเข้าประสานงานกันไว้ ควรนึกถึงเครือข่ายคนทำงานอย่างจิตอาสาในพื้นที่ เช่น เครือข่ายลุ่มน้ำท่าจีนแม่กลอง เครือข่ายกลุ่มต้นน้ำแคว เครือข่าย อสม. เครือข่ายประชาคมพุทธมณฑล

  ๖.การถ่ายภาพและบันทึกข้อมูล 

 เพื่อการศึกษาและวางแผนพัฒนาระบบจัดการชุมชนที่ดีมากยิ่งๆขึ้น ควรมีกลุ่มที่ทำหน้าที่ถ่ายภาพ บันทึกข้อมูล และเข้าร่วมสังเกตการณ์สภาพความเป็นจริงต่างๆไปด้วย รวมทั้งควรนำกล้องติดตัวและถ่ายภาพบันทึกด้วยตนเองร่วมกันอย่างหลากหลาย หลังภาวะน้ำท่วมแล้ว ก็จะทำให้มีข้อมูลที่ดีสำหรับการเวคราะห์และศึกษาปัญหา เพื่อพัฒนาเครือข่ายการจัดการชุมชน ตามที่ต้องการอย่างเอนกประสงค์ต่อไป

กลุ่มผู้อาสาสมัครช่วยเหลือชุมชนในพื้นที่ต่างๆ รวมจนถึงกลุ่มนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยมหิดลและเครือข่ายวิจัยจิตอาสา ควรสร้างแนวคิดบนสมมุติฐานต่างๆ ทั้งสำหรับการเผชิญกับสถานการณ์เฉพาะหน้า การพัฒนาระบบจัดการระหว่างน้ำท่วมเป็นเวลานาน การจัดการภายหลังน้ำท่วม และการจัดเวทีสาธารณะ เพื่อพัฒนาระบบปฏิบัติการที่ดีขึ้นจากบทเรียนการเผชิญน้ำท่วมในครั้งนี้ จากนั้น ควรมีการร่วมแรงร่วมใจกันจัดเวทีและเชิญเครือข่ายประสานงานจากพื้นที่ต่างๆเท่าที่ประสานงานและรวมน้ำใจร่วมมือกันได้ ใช้เวลาสัก ๑ วัน ทำเวทีชุมชนและเวิร์คช็อป เรียนรู้แนวปฏิบัติและวางระบบประสานงานกัน เพื่อกระจายกันบริหารจัดการเครือข่ายทั้งพื้นที่นครปฐมกับลุ่มน้ำท่าจีนแม่กลอง ให้เกิดพลังความเชื่อมโยงกัน เช่น วิธีพูดสื่อสารและชี้นำที่มีประสิทธิภาพในภาวะวิกฤติ การวิเคราะห์ชุมชนและวางแผนจัดระบบกับชาวบ้าน สิ่งที่ควรและไม่ควรทำและพูด ข้อมูลและทักษะการประสานงาน แนวการติดต่อและระดมความช่วยเหลือ การเผชิญความขัดแย้งและจัดการความเปลี่ยนแปลงอย่างสร้างสรรค์ในภาวะวิกฤติ การดูแลสุขภาวะจิตใจชุมชน เหล่านี้เป็นต้น

ในส่วนของมหาวิทยาลัยมหิดล และเครือข่ายวิชาการ ที่ทำงานกับชุมชนเชิงพื้นที่ สามารถติดต่อเพื่อขอข้อมูลและขอความร่วมมือในการประสานงานช่วยกัน ทำให้สื่อสารและประสานงานกันได้เร็ว และใช้กำลังคนที่มีอย่างจำกัด เสริมพลังปฏิบัติการอย่างเป็นระบบ ให้เพียงพอต่อปัญหาและความจำเป็นที่กำลังเกิดมากขึ้นได้ จากเครือข่ายคนทำงานที่เชื่อมโยงและสื่อสารถึงกันผ่านการทำงานต่างๆ เช่น แผนงานวิจัยชุมชนและเครือข่ายสนับสนุนวิชาการแก่แผนงานยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัดนครปฐม ติดต่อผ่านคุณเริงวิชญ์ นิลโคตร, คุณชาตรี ลุนดำ, เสวิกุล สังขรักษ์ คนพื้นที่ชุมชนบ้านคลองมหาสวัสดิ์ พุทธมณฑล และเครือข่ายทำงานขับเคลื่อน รพสต.ติดต่อประสานงานกับคุณณัฐพัชร์ ทองคำ, เครือข่ายสมัชชานครปฐม ประสานงานกับอาจารย์สมชาย รัตนอารีย์, อาจารย์ชูชัย จงฤดีสุขสกุล, อาจารย์ประเชิญ คนเทศน์, บ้านคลองโยงและวัดมะเกลือติดต่อและประสานงานกับกลุ่มรักษ์คลองรักษ์ถิ่นผ่านพี่ดำ วลี สวดมาลัย วัดสุวรรณารามติดต่อคุณหมอวัฒนนา เทียมปฐม, ลุงประทุม สวัสดิ์กว้าน, ศาลายา ติดต่อปลัดเทศบาลตำบลศาลายา, กำนันยุพา เขียวคำรพ, เครือข่าย อสม.ของพุทธมณฑล กับนครปฐม ติดต่อพี่จักกฤช เหล่านี้เป็นต้น.