คุณอ้อแห่ง มสส. กำลังรวบรวมบันทึกเกี่ยวกับครูเพื่อศิษย์ชุดใหม่ สำหรับทำเป็นหนังสือ และพบว่าบันทึกชุดจินตนาการทักษะครูเพื่อศิษย์ ขาดตอนที่ ๑๕ ผมจึงนำมาลงเพื่อให้ได้ใจความครบถ้วน ดังต่อไปนี้
กลับมาถอดความจากหนังสือ 21st Century Skills : Learning for Life in Our Times ต่อ โดยเรามาถึงบทที่ ๕ เรื่อง ทักษะอาชีพและทักษะชีวิต ซึ่งจะต้องเรียนตั้งแต่ชั้นประถมไปจนถึง ม. ๖ และมหาวิทยาลัย โดยเรียนตามพัฒนาการของสมอง และครูจะต้องเรียนรู้วิธีการออกแบบการเรียนรู้แบบ PBL ให้แก่ศิษย์แต่ละกลุ่มอายุ และตามพัฒนาการของสมองเด็กแต่ละคน เพราะทักษะกลุ่มนี้สอนไม่ได้ เด็กต้องเรียนเอง โดยครูยิ่งต้องทำงานหนักขึ้น ในการคิดค้นหาวิธีออกแบบการเรียนรู้ วิธีกระตุ้นและอำนวยความสะดวกในการเรียนรู้ของทีมงานของศิษย์ และวิธีชวนกันถอดบทเรียนหลังงานสำเร็จ เพื่อช่วยให้การเรียนรู้ลึกซึ้งและกว้างขวางยิ่งขึ้น
การทำงานของครูเพื่อศิษย์ในสภาพนี้จะยิ่งน่าสนุกและท้าทายยิ่งขึ้น
ข้อความในหนังสือเขาชวนให้ดูว่าองค์กรที่เป็นนายจ้างเขาประเมินพนักงานอย่างไร เพื่อให้เราเข้าใจว่าสถานประกอบการเขาต้องการคนที่มีทักษะด้านไหนบ้าง โดยลอกใบประเมินพนักงานคนหนึ่งมาดังนี้
จะเห็นว่าการประเมินพนักงานในปัจจุบัน นอกจากประเมินผลงานแล้ว
พนักงานจะถูกประเมินทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑
ความยืดหยุ่นและการปรับตัว (Flexibility and Adaptibility)
เป็นทักษะเพื่อการเรียนรู้ การทำงาน และการเป็นพลเมืองในศตวรรษที่ ๒๑ เป็นความยืดหยุ่นและปรับตัวเพื่อบรรลุเป้าหมาย ไม่ใช่ยืดหยุ่นและปรับตัวแบบไร้หลักการและเลื่อนลอย
การเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็ว รุนแรง และไม่คาดฝัน อย่างที่เป็นอยู่ในโลกปัจจุบัน และรุนแรงขึ้นในอนาคต ทำให้การวางแผนการทำงานแบบตายตัว ใช้ไม่ได้ผล มนุษย์ในศตวรรษที่ ๒๑ จึงต้องมีความสามารถสูงในการยืดหยุ่นและปรับตัวเพื่อบรรลุเป้าหมาย และคุณค่า
นอกจากต้องเผชิญการเปลี่ยนแปลงแล้ว การทำงานในอนาคตยังเผชิญภาวะที่มีทรัพยากรจำกัด ตั้งแต่เวลา และทรัพยากรอื่นๆ โดยต้องทำงานให้เข้าจังหวะกับงานส่วนอื่นในภาพใหญ่ และงานส่วนอื่นอาจอยู่ในส่วนอื่นของโลกที่อยู่ห่างไกล เป็นสภาพที่ต้องการความยืดหยุ่นและปรับตัว และเงื่อนไขของการปรับตัวอาจอยู่ที่การแข่งขันกับคู่แข่ง
การปรับตัวที่สุดยอดคือการใช้วิกฤตเป็นโอกาส ใช้ปัญหาเป็นโอกาสหาทางออกอย่างสร้างสรรค์สุดๆ และเกิดการเรียนรู้สูงสุด
ยิ่งโครงการมีความยากและซับซ้อนมากเพียงใด พนักงานก็มีโอกาสใช้และเรียนรู้ทักษะด้านความยืดหยุ่นและปรับตัวมากเพียงนั้น
ครูเพื่อศิษย์ต้องออกแบบการเรียนรู้เพื่อให้ศิษย์พัฒนาทักษะ
- ปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลง
@
ปรับตัวเข้ากับบทบาทที่แตกต่าง งานที่ได้รับมอบหมาย
กำหนดการที่เปลี่ยนไป และบริบทที่เปลี่ยนไป
@
ทำงานได้ผลดีในสภาพของความไม่ชัดเจน ไม่แน่นอน
และในสภาพที่ลำดับความสำคัญของงานเปลี่ยนไป
- มีความยืดหยุ่น
@
นำเอาผล feedback มาใช้ประโยชน์อย่างได้ผล
@
จัดการเชิงบวกค่อคำชม คำตำหนิ และความผิดพลาด
@
สามารถนำเอาความเห็น และความเชื่อ ที่แตกต่างหลากหลาย
ของทีมงานที่มาจากหลากหลายวัฒนธรรม มาทำความเข้าใจ ต่อรอง
สร้างดุลยภาพ และทำให้งานลุล่วง
จะเห็นว่าผู้เขียนหนังสือเล่มนี้มองความยืดหยุ่น (flexibility)
แตกต่างจากคนไทย เขามองที่ความยืดหยุ่นเพื่อบรรลุผลงาน
คนไทยเน้นความยืดหยุ่นเพื่อให้ทุกคนสบายใจ
การริเริ่มและกำกับดูแลตนเองได้ (Initiative and Self-Direction)
งานในศตวรรษที่ ๒๑ ต้องการความร่วมมือสูง และในขณะเดียวกันก็ต้องการการพึ่งตนเองสูงด้วย พนักงานต้องไม่คอยแต่จะพึ่งหัวหน้าหรือคอยให้หัวหน้าสั่ง เพราะในศตวรรษที่ ๒๑ หัวหน้าจะมีเวลาสอนหรือแนะนำลูกน้องลดลง และงานต้องการความฉับไวเพิ่มขึ้น พนักงานที่ดีคือคนที่ขวนขวายเรียนรู้ด้วยตนเองเป็นหลัก
จะเห็นว่าการทำงานในศตวรรษที่ ๒๑ มีทั้งลักษณะ inter-dependence และ independence ซึ่งดูเผินๆ เป็นขั้วตรงกันข้าม แต่ฝึกให้ดี จะเป็นทักษะที่สำคัญมากในการทำงานและดำรงชีวิตในโลกยุคใหม่ และมนุษย์ในศตวรรษที่ ๒๑ ต้องฝึกทักษะนี้ตั้งแต่เด็ก และวิธีเรียนหรือฝึกที่ได้ผลคือการเรียนแบบ PBL
ครูเพื่อศิษย์ต้องออกแบบการเรียนรู้เพื่อให้ศิษย์พัฒนาทักษะ
- จัดการเป้าหมายและเวลา
@
กำหนดเป้าหมายโดยมีเกณฑ์ความสำเร็จที่จับต้องได้
และที่จับต้องไม่ได้
@
มีความสมดุลระหว่างเป้าหมายเชิงยุทธวิธี (tactical)
ซึ่งเป็นเป้าหมายระยะสั้น กับเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์ (strategic)
ซึ่งเป็นเป้าหมายระยะยาว
@
ใช้เวลา และจัดการภาระงานอย่างมีประสิทธิภาพ
- ทำงานได้ด้วยตนเอง
@
ทำงานสำเร็จได้ด้วยตนเอง โดยกำหนดตัวงานเอง คอยติดตามผลงานเอง
และกำหนดลำดับความสำคัญของงานเอง
- เป็นผู้เรียนรู้ได้ด้วยตนเอง
(self-directed learner)
@
นอกเหนือจากเรียนรู้ทักษะในงานของตนโดยตรงแล้ว
สามารถมองเห็นโอกาสเรียนรู้ใหม่ๆ
เพื่อขยายความเชี่ยวชาญของตน
@
ริเริ่มการพัฒนาทักษะไปสู่ระดับมืออาชีพ
@
แสดงความเอาจริงเอาจังต่อการเรียนรู้
ว่าเป็นกระบวนการที่ต้องทำตลอดชีวิต
@
สามารถทบทวน ใคร่ครวญ ประสบการณ์ในอดีต
เพื่อใช้คิดหาทางพัฒนาในอนาคต
อีก ๓ ทักษะ ที่เกี่ยวข้องกับทักษะอาชีพและทักษะชีวิต ได้แก่ ทักษะด้านสังคมและทักษะข้ามวัฒนธรรม (Social and Cross-Cultural Skills), การมีผลงานและความรับผิดชอบตรวจสอบได้ (Productivity and Accountability), ภาวะผู้นำและความรับผิดชอบ (Leadership and Responsibility) ขอยกไปไว้ในตอนที่ ๑๗
วิจารณ์ พานิช
๙ ธ.ค. ๕๓
