สถานการณ์การสนับสนุนยาแก่พื้นที่ประสบอุทกภัย
จากสถานการณ์การเกิดอุทกภัยใน จ.ขอนแก่น สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่นได้สนับสนุน “ยาชุดผู้ประสบภัย” ซึ่งได้รับจัดสรรจากกระทรวงสาธารณสุข ตั้งแต่วันที่ 9 กันยายน 2554 ถึงวันที่ 17 ตุลาคม 2554 จำนวนทั้งสิ้น 45,600 ชุด โดยได้จัดสรรดังนี้
- พื้นที่ประสบอุทกภัยในระยะวิกฤต 9 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมือง บ้านแฮด ชนบท อุบลรัตน์ มัญจาคีรี น้ำพอง บ้านไผ่ พระยืน และหนองเรือ
- เขตพื้นที่ประสบอุทกภัยในที่อยู่อาศัยและพื้นที่ทางการเกษตร 5 อำเภอ ได้แก่ อำเภอชุมแพ ภูเวียง แวงใหญ่ และภูผาม่าน
- ศูนย์อพยพผู้ประสบภัย ได้แก่ โรงเรียนกีฬาจังหวัดขอนแก่น
ทั้งนี้ได้มอบหมายให้สำนักงานสาธารณสุขอำเภอทุกแห่ง เป็นหน่วยงานหลักในการกระจายยาให้แก่ประชาชนผู้ประสบภัยในเขตพื้นที่อำเภอของตน
โรคที่เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญๆในช่วงเกิดอุทกภัย
จากข้อมูลรายงานโรคที่พบบ่อยจากการออกหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ ได้แก่ โรคน้ำกัดเท้า ผื่นคัน กล้ามเนื้ออักเสบ ไข้หวัด ตาแดง (ข้อมูล วันที่ 22 กันยายน 2554 –18 ตุลาคม 2554) รายละเอียดดังนี้
-ผู้รับบริการ 9,235 ราย ให้สุขศึกษา 12,816 ราย
-โรคที่พบบ่อยได้แก่ น้ำกัดเท้า 2,376 ราย ตาแดง 293 ราย โรคไข้หวัด 212 ราย
-โรคไม่ติดต่อ ได้แก่ กล้ามเนื้ออักเสบ 557 ราย ผื่นคัน 83 ราย
-ปัญหาสุขภาพจิต มีการเฝ้าระวังและประเมินปัญหาสุขภาพจิต ประเมินสุขภาพจิต 667 ราย
-มีความเครียดสูง 17 ราย
ทั้งนี้จากการรายงานพยากรณ์อากาศ ในช่วงตั้งแต่วันที่ 17ตุลาคม 2554 เป็นต้นไปจังหวัดขอนแก่นจะมีสภาพอากาศหนาวเย็น และอุณหภูมิระหว่างวันและเวลากลางคืนจะลดลง เริ่มเข้าสู่ช่วงฤดูหนาว จึงมีความเสี่ยงในเรื่องโรคติดต่อทางเดินหายใจ เช่น ไข้หวัด เป็นต้น
แผนการบริการจัดการยาและเวชภัณฑ์ในช่วงเกิดอุทกภัย
เพื่อให้เกิดความชัดเจนในการบริหารจัดการยาและเวชภัณฑ์ และเกิดประสิทธิภาพในการบริหารทรัพยากรที่มีอย่างจำกัด จึงควรจัดระบบการบริหารจัดการเพื่อการกระจายยาอย่างเหมาะสมดังนี้
1. หน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการกระจายยาและเวชภัณฑ์
|
รายการ |
หน่วยงานที่สำรอง |
แนวทางการดำเนินงาน |
|
ยาชุดผู้ประสบภัย |
1.สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น |
|
|
2. สำนักงานสาธารณสุขอำเภอทุกแห่ง |
|
|
|
ยาและเวชภัณฑ์อื่นๆ |
1. โรงพยาบาลทุกแห่งในเขตพื้นที่ประสบภัย - รพ.ขอนแก่น - รพช.ทุกแห่ง |
|
|
2. รพ.สต.ทุกแห่งในเขตพื้นที่ประสบภัย |
|
2. การสำรองและกระจายยาในกลุ่มโรคต่างๆในช่วงประสบอุทกภัย
จากข้อมูลความเสี่ยงและรายงานโรคสำคัญที่พบบ่อยในช่วงเกิดอุทกภัย จึงได้กำหนดแนวทางการจัดการยาและเวชภัณฑ์ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
กรณีการสำรองยาชุดผู้ประสบภัย
1. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น มีบทบาทหน้าที่ในการเป็นผู้ประสานและขอรับการสนับสนุน “ยาชุดผู้ประสบภัย” จากกระทรวงสาธารณสุขเพื่อจัดสรรให้สำนักงานสาธารณสุขอำเภอที่แจ้งความประสงค์ขอรับการสนับสนุน
2. สำนักงานสาธารณสุขอำเภอทุกแห่ง มีบทบาทหน้าที่ในการสำรอง “ยาชุดผู้ประสบภัย” โดยขอรับการสนับสนุนจากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น และเป็นผู้กระจายให้กับ รพ.สต. หรือหน่วยงานท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง (อบต. หรือเทศบาล) เพื่อแจกจ่ายให้กับประชาชนผู้ประสบภัยตามข้อมูลรายงานครัวเรือนที่ประสบภัยของทางจังหวัด ทั้งนี้ให้รวบรวมข้อมูลการเบิกจ่ายเพื่อรายงานกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดต่อไปด้วย
3. หาก“ยาชุดผู้ประสบภัย” ที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดได้รับสนับสนุนจากกระทรวงสาธารณสุขมีไม่เพียงพอ ให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดประสานแจ้งโรงพยาบาลในพื้นที่ที่มีความต้องการใช้ ให้จัดหายาและเวชภัณฑ์ที่จำเป็นต้องใช้ในระหว่างเกิดอุทกภัยและเบิกจ่ายให้สำนักงานสาธารณสุขอำเภอในพื้นที่ตามความจำเป็น
กรณีการสำรองยาเพื่อใช้ในการดูแลรักษาโรคที่เกิดในช่วงประสบอุทกภัย
เนื่องจากในช่วงประสบอุทกภัย มีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคต่างๆที่มากับสภาวะน้ำท่วมขัง และนอกจากนี้ผู้ประสบภัยอาจมีโรคประจำตัวที่มีความจำเป็นต้องใช้ยาอย่างต่อเนื่อง ดังนั้นหน่วยบริการทุกแห่งควรเตรียมการและวางแผนเพื่อให้ผู้ประสบภัยมียาใช้อย่างต่อเนื่อง โดย กำหนดให้ รพ.สต. และโรงพยาบาลทุกแห่ง เป็นผู้สำรองยาและเวชภัณฑ์ที่เกิดในช่วงประสบอุทกภัย เพื่อให้บริการแก่ผู้ป่วย และออกให้บริการแก่ค่ายอพยพผู้ประสบภัยชั่วคราวเพื่อให้ผู้ประสบภัยมียาใช้อย่างต่อเนื่องและเพียงพอ รายละเอียดดังนี้
1.กลุ่มโรคติดต่อโรคติดต่อที่พบบ่อย ได้แก่
|
ลำดับ |
กลุ่มโรค |
รายการยาที่ควรสำรองใช้ |
การดำเนินการ |
|
1 |
โรคติดต่อทางเดินหายใจ เช่น ไข้หวัด |
-Antipyritic/NSAIDS -Antibiotics -Antihistamines -อื่นๆ ตามความเหมาะสมและระบาดวิทยาของโรค |
ให้ รพ.ทุกแห่งประเมินและสำรองยาตามความเหมาะสม และกระจายให้ รพ.สต.ในพื้นที่ประสบภัยทุกแห่งเป็นกรณีพิเศษหากมีการร้องขอเพิ่มเติมจากรอบการเบิกจ่ายยาปกติ |
|
2 |
โรคติดต่อทางเดินอาหาร เช่น อุจจาระร่วง ท้องเสีย |
-Antipyritic -Antibiotics -ผงเกลือแร่สำหรับเด็ก และผู้ใหญ่ -อื่นๆ ตามความเหมาะสมและระบาดวิทยาของโรค |
|
|
3 |
โรคตาแดง |
Eyes preparations -Antibiotics -Antihistamines |
|
|
4 |
โรคอื่นๆ |
กลุ่มยาตามความเหมาะสม |
2. กลุ่มโรคไม่ติดต่อ ได้แก่
|
ลำดับ |
กลุ่มโรค |
รายการยาที่ควรสำรองใช้ |
การดำเนินการ |
|
1 |
โรคเรื้อรัง/โรคประจำตัว เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ ฯลฯ |
ยาในกลุ่มอาการที่เกี่ยวข้อง |
|
|
2 |
โรคทางจิตเวช |
ยาในกลุ่มอาการที่เกี่ยวข้อง |
1. ให้ รพ.สต.และโรงพยาบาลทุกแห่งประสานผู้เชี่ยวชาญดูแลผู้ป่วยในกลุ่มจิตเวชที่ประสบอุทกภัย เพื่อประเมินสภาวะทางจิตใจ และสภาวะของโรค เฝ้าระวังอาการซึมเศร้า 2. ให้ รพ.สต.และโรงพยาบาลทุกแห่งสำรวจจำนวนประชาชนที่ประสบภัยในพื้นที่ของตน ที่ยาเสื่อมสภาพหรือสูญหาย และดำเนินการออกพื้นที่ให้บริการโดยจ่ายยาทดแทนให้มียาใช้อย่างต่อเนื่อง และเพียงพอใช้ไม่น้อยกว่า 1 เดือน |
|
3 |
โรคน้ำกัดเท้า |
-Whitfield ointments -Antifungal /Steriods cream -Antihistamines -อื่นๆ ตามความเหมาะสม |
ให้รพ.ทุกแห่งประเมินและสำรองยาตามความจำเป็นเหมาะสม และกระจายให้ รพ.สต.ในพื้นที่ประสบภัยทุกแห่งเป็นกรณีพิเศษหากมีการร้องขอเพิ่มเติมจากรอบการเบิกจ่ายยาปกติ |
|
4 |
สัตว์แมลงกัดต่อย เช่น งู สัตว์มีพิษกัดต่อย |
-Serum -Antidotes -ยาทากันยุง -อื่นๆ ตามความเหมาะสม |
กำหนดให้โรงพยาบาลขอนแก่น และโรงพยาบาลชุมชนทุกแห่งสำรองยาต้านพิษกลุ่มอาการที่จำเป็นตามความเหมาะสม |
แนวทางการสนับสนุนยาให้กับหน่วยงานต่างๆในพื้นที่ประสบอุทกภัย
1.เนื่องด้วยปัญหาของการเบิกยาซ้ำซ้อนจาก อปท. หรือหน่วยงานต่างๆในพื้นที่เดียวกัน ดังนั้นสำนักงานสาธารณสุขอำเภอ หรือโรงพยาบาลในพื้นที่ประสบอุทกภัยตามที่จังหวัดแจ้งประกาศ(คำนึงถึงพื้นที่ที่อยู่อาศัยเป็นหลัก)ควรเป็นผู้บริหารจัดการกระจายยาให้แก่ผู้ประสบภัยในพื้นที่อำเภอ โดย ยาชุดผู้ประสบภัย 1 ชุด ใช้ได้กับ 1 ครัวเรือน
2.พิจารณาจ่ายให้พื้นที่ประสบอุทกภัยที่เป็นพื้นที่วิกฤตตามที่จังหวัดได้ประกาศไว้ก่อน
3.พิจารณาเบิกจ่ายให้ในปริมาณที่เหมาะสม สอดคล้องกับจำนวนครัวเรือนที่มีพื้นที่ประสบอุทกภัย ตามที่ได้แจ้งรายงานจากทางจังหวัด หรือสาธารณสุขอำเภอนั้นๆ
4.กรณีที่เป็นพื้นที่ประสบอุทกภัยที่ไม่ใช่พื้นที่วิกฤต ให้เบิกจ่ายให้ตามรายงานจำนวนครัวเรือนที่ประสบอุทกภัยของทางอำเภอ/สาธารณสุขอำเภอนั้นๆ ในปริมาณที่เหมาะสม ตามความจำเป็น
5.กรณีมีการขอเบิกยาจากหน่วยงานอื่นๆ ที่ไม่ใช่สาธารณสุขอำเภอ หรือโรงพยาบาลที่ประสบอุทกภัย เช่น อบต. หรือเทศบาลท้องถิ่น ให้ผู้มีหน้าที่รับผิดชอบประสานกับสาธารณสุขอำเภอนั้นๆก่อนว่าในพื้นที่นั้นได้รับยาสนับสนุนแล้วหรือไม่ เพื่อไม่ให้เกิดความซ้ำซ้อนและสามารถกระจายยาที่มีจำนวนจำกัดแก่ผู้ประสบภัยอย่างได้อย่างทั่วถึง
หมายเหตุ ยาชุดผู้ประสบภัย 1 ชุด ใช้ได้กับ 1 ครัวเรือน
ขอขอบคุณข้อมูลและภาพประกอบจาก
1. ภญ.ศศิธร เอื้ออนันต์
กลุ่มงานคุ้มครองผู้บริโภคและเภสัชสาธารณสุข
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น
2.ภญ.ศิวพร ประเสริฐสุข
งาน PCU กลุ่มงานเภสัชกรรม รพ.ขอนแก่น
