ชมรมผู้สูงอายุบ้านดอนตาล อยู่ที่ ต.หนองน้อย อ.วัดสิงห์ จ.ชัยนาท นี่เอง

คุณพิสมร พยาบาลวิชาชีพชำนาญงาน รพ.สต.ตำบลหนองน้อย มาเล่าให้ฟังถึงกิจกรรมที่ทำในกลุ่มผู้สูงอายุ ของตำบลหนองน้อย วันนี้น้องมากับ คุณลุงช่าง ประธานชมรมผู้สูงอายุบ้านดอนตาล

การทำงานที่น้องรับผิดชอบงาน คือ งานในกลุ่มผู้สูงอายุ จึงทำทุกงาน รวมทั้งเรื่องการส่งเสริมสุขภาพช่องปากด้วย และงานผู้สูงอายุ ก็ไม่ได้มีแค่งานทันตฯ เท่านั้น แต่จะเชื่อมโยงงานทุกงานในพื้นที่ ในชุมชน ไปเกี่ยวข้องได้หมด และบูรณาการกิจกรรมร่วมกันทั้งหมด

ตำบลหนองน้อย มี 8 หมู่บ้าน ประชากร 4,041 คน 988 หลังคาเรือน ประชากรส่วนใหญ่ เป็นเกษตรกร ทำนา มีโรงเรียนสังกัดเขตพื้นที่การศึกษา 2 แห่ง ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กสังกัดเทศบาล วัด 4 แห่ง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 1 แห่ง และสำนักงานเทศบาลตำบลหนองน้อย 1 แห่ง

รพ.สต.หนองน้อย มีทีมสุขภาพ 4 ท่าน เป็น นว.สาธารณสุข จบพยาบาลวิชาชีพ เป็น ผอ.รพ. นวก.สส. จบปริญญาโท 1 คน พยาบาลวิชาชีพเวชปฏิบัติ 2 คน สัดส่วนประชากร 1 : 1,011 คน อสม. 87 คน

วิสัยทัศน์ในการทำงาน "เป็นเครือข่ายบริการสุขภาพที่มีคุณภาพได้มาตรฐาน เพื่อประชาชนมีสุขภาพที่ดีอย่างยั่งยืน"

พันธกิจ คือ

  1. พัฒนาศักยภาพบุคลากร ด้านการบริหาร บริการ และคุณธรรม
  2. พัฒนา รพ.สต. ให้ได้มาตรฐานทั้งบริหาร บริการ และวิชาการ
  3. สร้างเสริมสุขภาพเชิงรุกแบบองค์รวม
  4. เป็นแหล่งข้อมูลข่าวสารด้านสุขภาพที่ถูกต้อง และเป็นปัจจุบัน
  5. สร้างเสริมความเข้มแข็งของชุมชน องค์กร ท้องถิ่น ให้มีส่วนร่วมดูแลสุขภาพประชาชน 

การทำงานเชิงรุก ในลักษณะ

  • การเข้าถึงบริการ เป็นสถานพยาบาลที่ใกล้บ้านใกล้ใจ ง่าย และสะดวกในการเข้ารับบริการ ลดขั้นตอนการบริการ มีสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ เช่น มีพื้นที่ลาดเอียง เพื่อเพิ่มโอกาสให้ผู้สูงอายุ หรือผู้พิการ ที่ใช้รถเข็นเข้าได้, มีห้องน้ำสำหรับผู้พิการ หรือผู้สูงอายุ
  • การดูแลต่อเนื่อง มีทีมสุขภาพประจำ หรือหมอประจำครอบครัว ให้การดูแลทุกอย่าง แบ่งหน้าที่รับผิดชอบ รับ หมู่ 1 2 3 4 5 6 เจ้าหน้าที่ทำงานประสาน เชื่อมโยงกับประชาชนได้ง่าย
  • การดูแลแบบองค์รวม และผสมผสาน ขอบเขตของการให้บริการครอบคลุมหลายมิติ ทั้งด้านควบคุมโรค การรักษา ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ สังคม และจิตวิญญาณ
  • การประสานบริการ การดูแลที่เชื่อมโยงระหว่างหน่วยบริการ บ้าน และชุมชน โดยใช้สื่อต่างๆ เช่น โทรศัพท์ รับส่งคนไข้ถึงบ้าน ถึงที่ทำงาน แม้กระทั่งไร่นา, การโทรศัพท์ขอการปรึกษาจากแพทย์ รพ.เครือข่าย และมีรถประจำ รับส่งผู้ป่วย ถึง รพ.
  • ยึดชุมชนเป็นฐาน ให้ชุมชนเป็นจุดศูนย์กลาง โดยการสร้างความสัมพันธ์ที่ดี กับองค์กรชุมชนต่างๆ องค์กรท้องถิ่น เพื่อขอความร่วมมือในการทำกิจกรรม ที่ ปชช. หรือผู้นำท้องถิ่น เห็นความสำคัญ ก็จะทำได้

การบริการ หรือการทำงานเชิงรุกในผู้สูงอายุ

ผู้สูงอายุของตำบลหนองน้อย มี 684 คน (ร้อยละ 16.92) แบ่งการดูแลเป็น 3 กลุ่ม

  • กลุ่มที่ 1 ช่วยตัวเองได้ ช่วยเหลือผู้อื่น ชุมชน และสังคมได้ (กลุ่มติดสังคม) จำนวน 650 คน (ร้อยละ 95.58)
  • กลุ่มที่ 2 ช่วยตัวเองได้บ้าง (กลุ่มติดบ้าน) จำนวน 29 คน (ร้อยละ 4.23)
  • กลุ่มที่ 3 ช่วยเหลือตนเองไม่ได้ พิการ หรือทุพพลภาพ (กลุ่มติดเตียง) จำนวน 5 คน (ร้อยละ 0.73)

ตำบลหนองน้อย มีชมรมฯ 1 หมู่บ้าน 1 ชมรม มีสมาชิกชมรมทั้งหมด 521 คน ยังไม่ครอบคลุม 100%

กิจกรรมงานบริการสุขภาพช่องปาก ใน รพ.สต. ที่ทำอยู่ แบ่งออกเป็น 7 กลุ่ม คือ

  1. กลุ่มหญิงตั้งครรภ์ ... คนที่มาฝากครรภ์ครั้งแรก จะได้รับการตรวจสุขภาพช่องปากโดยพยาบาล และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข และให้สุขศึกษาในเรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก ถ้าพบปัญหา มีหินน้ำลาย เหงือกอักเสบ ฟันผุ จะส่งต่อไป รพ.วัดสิงห์ ซึ่งเป็นแม่ข่าย พร้อมกับการเจาะเลือด
  2. คลินิกเด็กดี ... ให้บริการเดือนละครั้ง วันพุธสัปดาห์ที่สองของเดือน มีบริการตรวจสุขภาพช่องปาก ตรวจดูว่าฟันขึ้นหรือยัง ขึ้นมาแล้วเป็นอย่างไร ให้สุขศึกษากับผู้ปกครอง โดยสอนเรื่องการแปรงฟันให้ลูก และถ้าเด็กมีฟันแล้ว จะทาฟลูออไรด์วานิช ทุก 3 เดือน และทุก 6 เดือน (ทุก 3 เดือน กรณีที่เด็กเริ่มมีฟันผิดปกติ ถ้าเด็กฟันดี จะทาทุก 6 เดือน)
  3. กลุ่มผู้สูงอายุ ... เน้นการให้บริการที่ รพ.สต. ด้วยการให้ยา ถ้ามีปัญหาต้องได้รับการรักษา จะส่งต่อ รพ.วัดสิงห์ ซึ่งส่วนใหญ่ จะเป็นการทำงานเชิงรุก ลงไปในชุมชน ร่วมกับชมรมผู้สูงอายุ
  4. ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก / รร.อนุบาล ... มีการตรวจสุขภาพช่องปากทุก 3 เดือน สอน และสาธิตการแปรงฟัน บางที จะอาศัยลุงช่างกับทีมลงไปช่วยสอนเด็กๆ เด็กๆ ชอบคุณตาคุณยาย จะสนใจฟัง ลุงช่างจะเป็นผู้สอนการแปรงฟันให้เด็ก
  5. โรงเรียนประถมฯ ... มีการตรวจสุขภาพช่องปากปีละ 2 ครั้ง
  6. ชุมชนมีส่วนร่วม
    ... มีกลุ่ม อสม. ครอบครัว อสม. ฟ ฟันดี ทำร่วมกันทั้ง CUP วัดสิงห์ รพ.วัดสิงห์จัดให้มีการอบรม อสม. เชี่ยวชาญทันตสาธารณสุข 2 วัน วันแรก ภาคทฤษฎี วันที่สอง ภาคปฏิบัติจริง ลงไปทำในพื้นที่ โดยมีการไปตรวจนักเรียน ตรวจเด็กเล็ก ที่ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ตรวจเด็กที่มารับบริการภูมิคุ้มกันที่ รพ.สต. และพากลุ่ม อสม. ที่ผ่านการอบรมมาช่วยทำกิจกรรมต่างๆ
    ... การประกวด ครอบครัว อสม. ฟ ฟันดี นับว่า ในครอบครัว 3 คน ที่เข้ามาประกวด มีครอบครัวไหนที่มีจำนวนฟันซี่ที่ดีที่สุด พบ ครอบครัวหนึ่ง มีสามี ภรรยา คุณพ่อของภรรยา ปรากฏว่า ลูกกับลูกเขยมีเหลือ 10 กว่าซี่ แต่ว่าคุณตามีฟันที่ดีทั้งหมด 27 ซี่ ถามว่า คุณตาดูแลอย่างไร คุณตาบอกว่า ใช้เกลือแปรงฟัน ตอนนี้ คุณตามีฟันดี ไม่ผุ ไม่โยก
  7. การจัดบริการทันตกรรมใน รพ.สต. ... มีการเตรียมความพร้อมในการให้บริการ มีสถานที่ อุปกรณ์ทำฟันครบถ้วน ตอนนี้ให้บริการ เรื่องการตรวจ ให้สุขศึกษา และให้ยา

การส่งเสริมสุขภาพช่องปาก และการป้องกันโรคในกลุ่มผู้สูงอายุ มีกิจกรรมได้แก่

  1. สำรวจ และจัดทำฐานข้อมูลเรื่องสุขภาพช่องปาก ผส. ปีละครั้ง
  2. ให้บริการส่งเสริมป้องกันรักษาฟื้นฟูสุขภาพช่องปาก หรือส่งต่อ ผส. ไปเพื่อการส่งเสริม ป้องกัน รักษา ฟื้นฟู ที่ รพ.แม่ข่าย
  3. ส่งเสริมสนับสนุนให้มีกิจกรรมส่งเสริมทันตสุขภาพในชมรมผู้สูงอายุ

กิจกรรมของชมรม ผส. ตำบลหนองน้อย

  • การประชุมสมาชิกชมรมผู้สูงอายุตำบลหนองน้อย
  • การตรวจสุขภาพประจำปีแก่สมาชิกชมรม โดย เจ้าหน้าที่สาธารณสุข และ อสม.
  • การเยี่ยมผู้สูงอายุภายใต้การมีส่วนร่วมขององค์กรชุมชน (เทศบาล สาขาสภา และผู้สูงอายุ)
  • กิจกรรมทางศาสนา เข้าวัด ฟังธรรม เวียนเทียน
  • กิจกรรมไหว้พระ 9 วัด ชัยนาทมีแม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำท่าจีนไหลผ่าน เป็นชุมชนเก่า มีวัดริมแม่น้ำมาก เทศบาลตำบลหนองน้อย จัดไหว้พระ 9 วัด ที่ชัยนาทเอง ผู้สูงอายุมีความสุข ชอบมาก
  • การออกกำลังกาย ทำได้ทุกที่ รวมทั้งในวัด
  • ทำไม้กวาด เตียงก้านตาล (ทนมาก)
  • กิจกรรมวันผู้สูงอายุ ตามประเพณี เสริมกิจกรรมในเรื่อง ของการตรวจสุขภาพ
  • การอบรม การดูแลผู้สูงอายุที่บ้าน ให้ชมรมฯ และ อสม. อบรม มีเสื้อสามารถ อุปกรณ์ เครื่องวัดความดัน ปรอทวัดไข้ สายวัดรอบเอว ให้สำหรับการเยี่ยมบ้าน
  • กิจกรรมการดูแลผู้สูงอายุระยะยาว (LTC) จังหวัด

ความรู้สึกของน้องที่ได้ทำกิจกรรมให้ผู้สูงอายุ น้องบอกว่า "... ไม่ได้หวังสิ่งตอบแทนใดใด เพราะว่า เวลาทำงานกับผู้สูงอายุ รู้สึกชื่นใจ เห็นรอยยิ้ม มีความสุขที่ได้อยู่กับคุณตาคุณยาย เหมือนเป็นลูกเป็นหลานคนหนึ่ง และท่านก็รักเราเหมือนเราเป็นลูกเป็นหลานด้วย ..."

คุณลุงช่าง ก็มาเล่าให้ฟัง ถึงการทำกิจกรรมในเรืองของการส่งเสริมสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ

คุณลุงช่างบอกว่า ท่านทำมาทุกกระบวนการของผู้สูงอายุ ตั้งแต่ผักพื้นบ้าน ผักปลอดสารพิษ กิจกรรมเสริมรายได้ให้ผู้สูงอายุในหมู่บ้าน และตำบล

เมื่อ รพ.สต. ได้นโยบายด้านทันตกรรม โดยมีวัตถุประสงค์ให้

  1. ผู้สูงอายุมีความรู้เรื่องการดูแลสุขภาพช่องปาก
  2. ผู้สูงอายุรับบริการตรวจสุขภาพช่องปากทุก 6 เดือน
  3. ส่งเสริมให้ผู้สูงอายุมีฟันบดเคี้ยวอาหาร

คุณลุงช่างมีวิธีการขยายกิจกรรมดำเนินการส่งเสริมสุขภาพช่องปากในผู้สูงอายุ โดยอาศัยเวที แจกเบี้ยเลี้ยงผู้สูงอายุของท้องถิ่น โดยนำกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปากในหมู้ที่ 5 เมื่อทำกิจกรรมได้สำเร็จ ไปขยาย เผยแพร่ให้กับผู้สูงอายุ ในวันที่เทศบาลจ่ายเบี้ยยังชีพ โดยบอกกับพัฒนาชุมชนของเทศบาล ว่า คุณจะไปจ่ายเบี้ยยังชีพหมู่ไหน บอกด้วย ผมจะไปด้วย

ผมไปกับเขา และขอเวลา ครึ่งชั่วโมงในแต่ละแห่ง ไปชี้แจงและแนะนำวิธีการทำกิจกรรมในโครงการส่งเสริมสุขภาพช่องปาก โดยได้กลุ่มเป้าหมายทั้งผู้สูงอายุ วัยทำงาน และเด็กที่มากับผู้สูงอายุด้วย

ที่น่าสนใจคือ คุณลุงช่าง และสมาชิกชมรมผู้สูง ายุ ร่วมกับ อสม. มีการออกไปตรวจสุขภาพช่องปากเด็กร่วมกัน ให้ความรู้ในเรื่องฟันให้กับเด็กนักเรียน เล่านิทาน โดยมีการจับกลุ่มเด็ก 5 คน ให้ อสม. 1 คน ดูแล

ชมรมของคุณลุงช่าง จะมีการประชุมสัญจร ย้ายสถานที่ประชุมไปเรื่อยๆ เพื่อความกระตือรือร้นของแกนนำแต่ละหมู่

มีการจัดซื้อแปรงสีฟัน แล้วนำมาขายราคาถูก ให้ผู้เฒ่าผู้แก่ เพื่อให้ผู้สูงอายุปรับเปลี่ยนพฤติกรรม มีการเปลี่ยนแปลงสีฟันเมื่อถึงเวลา ร่วมกับมีการขายยาสีฟันราคาถูกด้วย

ผู้สูงอายุที่ตำบลหนองน้อย เมื่อได้รับการตรวจฟัน พบปัญหาในช่องปาก ก็คือ

  • ไม่มีฟันบดเคี้ยวอาหาร 40 คน แก้ไขปัญหาแล้ว 10 คน (โดยไปใส่ฟันเทียม ที่ รพช.วัดสิงห์
  • มีฟันผุ 120 คน ไปรักษาแล้ว 46 คน
  • มีฟันน้อยว่า 16 ซี่ มี 65 คน ไปใส่ฟันเทียมแล้ว 25 คน

กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพช่องปากของ ตำบลหนองน้อย ก็จะมีในเรื่อง

  • การตรวจสุขภาพช่องปากให้ผู้สูงอายุ โดยทันตบุคลากร และโดยผู้สูงอายุ
  • สอนการแปรงฟันในศูนย์เด็กเล็ก
  • สอนและสาธิตการแปรงฟันให้ผู้สูงอายุ
  • เป็นแหล่งศึกษาดูงาน จากต่างตำบล

มีเพิ่มเติมเรื่องการใส่ฟันเทียมของจังหวัดชัยนาทค่ะ ว่า ... ตอนนี้ สสจ.ชัยนาท ได้รับการสนับสนุนงบประมาณเรื่องฟันเทียม จากพัฒนาจังหวัดเพิ่มเติม ทำให้การทำฟันเทียมให้กับผู้สูงอายุ มี 2 แนวทาง คือ ส่วนหนึ่งไปทำที่โรงพยาบาล และอีกส่วนหนึ่งไปทำที่คลินิกเอกชนด้วย ทำให้ปัญหาสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุจังหวัดชัยนาท แนวโน้มน่าจะดีขึ้น ...

รวมเรื่อง 1 อำเภอ 1 ชมรมผู้สูงอายุส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ที่เขต 2