จากประเด็นที่กล่าวมา ทำให้ผู้เขียนคิดว่า พะเยาขึ้นชื่อในเรื่องของแหล่งอารยธรรมประวัติศาสตร์ที่สำคัญของประเทศ มีศาสนวัตถุและศาสนทายาทสืบต่อกันมาแล้ว ดังนั้น มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา ต้องเด่นในด้านการสร้างนิสิตให้เป็นทายาททางด้านศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น และนักประวัติศาสตร์ล้านนาอย่างปฏิเสธไม่ได้

     วันนี้เป็นวันทำบุญครบรอบ ๒๐ ปี มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา ปกติจะมีขึ้นทุกวันที่ ๒๐ สิงหาคม แต่ปีนี้เห็นว่า วันที่ ๒๓ สิงหาคมพร้อมที่สุดจึงได้จัดทำขึ้น ๒ ช่วงด้วยกันคือ ภาคเช้า-พิธีกรรมทางศาสนา จัดที่มหาวิทยาลัยฯ มจร.แม่กา และภาคบ่าย-เสวนาทางวิชาการ จัดที่โรงแรมเกทเวย์ ซึ่งมีรายละเอียด ดังนี้

 

     ภาคเช้า มีพิธีกรรมทางศาสนาและวางศิลาฤกษ์อาคารหอสมุดและเทคโนโลยีฯ หลังจากนั้นพระธรรมราชานุวัตร เจ้าคณะภาค ๖ วัดพระแก้ว จังหวัดเชียงราย ประธานสภาวิทยาเขตพะเยา ได้กล่าวสัมโมทนียกถา ดังนี้

 

     ก่อนนี้พระภิกษุสามเณร เมื่อบวชเข้ามาแล้วเรียนเฉพาะนักธรรมบาลีเท่านั้น ซึ่งประเด็นนี้ทำให้ผู้เขียนนึกถึงสมัยก่อนโน้น ที่พระสงฆ์ไทยโดยเฉพาะพระเถระผู้ใหญ่ สั่งห้ามให้พระภิกษุสามเณรเรียนวิชาการทางโลก โดยถือว่าเป็นเดรัจฉานวิชา บางยุคบางสมัยพระภิกษุสามเณรที่แอบเรียนภาษาอังกฤษถึงกับถูกไล่ออกจากวัดก็มี แท้ที่จริงเมื่อพระภิกษุสามเณรเข้ามาบวชแล้ว จะมีธุระในพระศาสนาอยู่ ๒ ประการ คือคันถธุระ ได้แก่การศึกษาเล่าเรียนพระธรรมและพระวินัย  ส่วนวิปัสสนาธุระ ได้แก่การฝึกอบรมตนด้านจิตภาวนา

 

     หากดูตามนี้แล้ว ในยุคก่อนรัชกาลที่ ๕ วัดก็มีการเรียนการสอนทุกแขนงวิชาการ เช่น วิชาภาษาไทย วิชากระบีกระบอง วิชามวยไทย วิชา...ฯลฯ ทำไมไม่ถือว่าเป็นเดรัจฉานวิชา? นั้นก็หมายความว่า สรรพสิ่งอยู่ที่ความเห็นของผู้นำในชุมชนนี้เอง เมื่อผู้นำมีความเห็นแบบนี้ก็ถ่ายทอดและแสดงทัศนะต่อสาธารณะ เมื่อมีกระแสเกิดขึ้น จึงเกิดการพัดไหลไปตามกระแสนั้น ๆ เนื่องจากคำว่า "สังคม" มาจาก สํ บทหน้าซึ่งแปลว่าพร้อม ทั่ว และ คม ธาตุ อ่านว่า คะมะ แปลว่าไป ดังนั้ คำว่าสังคม จึงหมายความว่า "ไปพร้อม" เมื่อกระแสความคิดไปพร้อมกันอย่างนี้แล้ว ดังนั้น สังคมที่เป็นตัวคนจึงมีทัศนะอย่างนั้นเช่นกัน

 

     ท่านได้อธิบายต่อไปว่าพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (ฟู) อดีตเจ้าคณะภาค ๕ จังหวัดเชียงใหม่ ได้คิดตั้งโรงเรียนเพื่อให้พระภิกษุสามเณรเรียนทางโลกและทางธรรมไปพร้อมกัน ระดับมัธยมขึ้นในจังหวัดเชียงใหม่ ต่อมาก็มีโรงเรียนสำหรับพระภิกษุสามเณรแบบนี้แพร่หลายขึ้นในจังหวัดลำพูน ลำปาง เชียงราย แพร่ น่าน และพะเยาขึ้น ส่วนจังหวัดพะเยาพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (ปวง ธมฺมปญฺโญ) ได้ก่อตั้งโรงเรียนพินิตประสาธน์ขึ้น เพื่อเปิดโอกาสให้ลูกชาวไร่ชาวนาได้มีโอกาสเรียนหนังสือ เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว การตั้งโรงเรียนพระภิกษุสามเณร ไม่เหมือนโรงเรียนชาวบ้าน ที่รัฐพยายามจัดสรรให้ โรงเรียนพระภิกษุสามเณร ต้องหาเงินมาจัดตั้งเอง เมื่อสร้างแล้วต้องหากุฏิ ผ้านุ่งห่ม อาหาร ฯลฯ ให้กับลูกชาวบ้านที่เข้ามาบวชเรียนด้วย

 

     ส่วนในระดับมหาวิทยาลัย ทางส่วนกลางได้เริ่มมีวิทยาเขตในภาคเหนือที่จังหวัดเชียงใหม่ก่อนในปี ๒๕๒๗ ต่อมาได้สร้างวิทยาเขตแพร่ในปี ๒๕๓๐ และวิทยาเขตพะเยาในปี ๒๕๓๔ โดยอาศัยบารมีของพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (ปวง) เป็นผู้เสียสละในการเดินทางไปศึกษาต่อ ณ กรุงเทพมหานครซึ่งสมัยปี ๒๔๘๒ พะเยาและกรุงเทพฯ ไกลมากเหมือนกับอยู่คนละโลกเลยทีเดียว แต่เป็นเพราะพระอุบาลีฯ มีลักษณะ ๗ ข้องานต่าง ๆ จึงประสบความสำเร็จคือ ๑.ท่านสร้างสมอบรมบารมี  ๒.ทวีประสบการณ์  ๓.นับนานพรรษา  ๔.ศรัทธากล้าแกร่ง  ๕.มีแรงหนุนส่ง  ๖.จรรโลงการปกครอง-การศึกษา  ๗.มหาวิทยาลัยฯ วิทยาเขตพะเยา  โดยมีรายละเอียด ดังนี้

      ๑.สั่งสมอบรมบารมี  หมายความว่าพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (ปวง) ได้สั่งสมบารมีด้านการศึกษามามาก จนมีลูกศิษย์แทบทุกวงการและมีภูมิรู้ภูมิธรรมจนได้รับการยกย่องว่าเป็นปราชญ์ล้านนาเป็นต้น

      ๒.ทวีประสบการณ์ หมายความว่าพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (ปวง) ได้ใช้ประสบการณ์ทั้งจากชนบทและกรุงเทพฯ ด้านการศึกษาและข้อวัตรปฏิบัติ มาประยุกต์ใช้เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดให้กับคนพะเยา ซึ่งเสมือนลูกหลานของท่านเอง 

      ๓.นับนานพรรษา  หมายถึงการทำงานแต่ละอย่างไม่ได้ใช้ระยะเวลาสั้น ๆ แต่หมายถึงต้องมีความอดทนสูง จนสามารถรอความพร้อมในด้านต่าง ๆ ก่อนจึงจะสามารถพาองค์กรไปสู่เป้าหมายได้ ซึ่งการทำงานนั้นต้องใช้เวลานาน ต่อเนื่อง และทุ่มเทอย่างจริงจัง จึงจะปรากฏมรรคผลออกมาอย่างที่เห็น

      ๔.ศรัทธากล้าแกร่ง  หมายความว่าท่านมีปณิธานที่มั่นคง ไม่ท้อถอย แม้จะเจออุปสรรค์มากมายในการปฏิบัติงาน และภารกิจก็เพียรสู้อย่างไม่ย่อท้อต่อชะตาชีวิต

      ๕.มีแรงหนุนส่ง  หมายความว่า เมื่อท่านทำจริงแล้ว ประชาชนก็ให้การสนับสนุนในด้านต่าง ๆ เช่น เงินสนับสนุน วัสดุอุปกรณ์ต่าง ๆ มากมาย แม้คณะสงฆ์เองก็ยกย่องให้ท่านได้ก้าวสู่ตำแหน่งทางด้านการปกครองอย่างแข็งขัน ตามคติโบราณว่า "น้ำขึ้น บัวขึ้น" คือจากการเป็นเจ้าอาวาส สู่เจ้าคณะอำเภอ เป็นรองเจ้าคณะจังหวัด เป็นเจ้าคณะจังหวัด เป็นรองเจ้าคณะภาค และเป็นที่ปรึกษาภาค ๖

      ๖.จรรโลงการปกครอง-การศึกษา  หมายความว่า ท่านสร้างตำนาน โดยการวางรูปแบบและแนวทางในการบริหารจัดการคณะสงฆ์ ในหลากหลายมิติ

      ๗.มหาวิทยาลัยฯ วิทยาเขตพะเยา หมายความว่าท่านเป็นผู้ริเริ่มและให้ความอุปถัมภ์ให้ วิทยาเขตพะเยาเกิดขึ้น จาก ๒๕๓๔ จนถึงปัจจุบันครบ ๒๐ ปีแล้ว

 

     นอกจากนี้แล้ว พะเยายังมีจุดแข็งอีก ๒ ประการคือ

     ๑.พะเยา มีพ่อขุนงำเมืองมหาราช ได้สร้างสมอารยธรรมให้กับเมืองพะเยา ด้านศิลปวัฒนธรรมอย่างมากมาย

     ๒.มีพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ ที่ได้อนุรักษ์งานด้านประวัติศาสตร์พะเยาเอาไว้อย่างต่อเนื่อง จนพะเยาถือว่าเป็นแหล่งวัฒนธรรมที่มีหลักฐานทางด้านวัตถุและทางด้านเอกสารมากที่สุดในประวัติศาสตร์ชาติไทยในขณะนี้ ดังนั้น พะเยาควรสร้างทายาททางด้านประวัติศาสตร์คู่กับคุณธรรมจริยธรรมให้กับนิสิต มหาจุฬาฯ ให้ได้   แม้ มจร.พะเยา ในวัยเริ่มต้น ๑-๒๐ ปี ที่ผ่านมา จะล้มลุกคลุกคลานไปบ้าง ไม่เป็นไร ถือว่าเป็นธรรมดา  ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป มจร.พะเยา ต้องระมัดระวังให้ดี เพื่อสร้างโอกาสในวันข้างหน้า

 

     จากประเด็นที่กล่าวมา ทำให้ผู้เขียนคิดว่า พะเยาขึ้นชื่อในเรื่องของแหล่งอารยธรรมประวัติศาสตร์ที่สำคัญของประเทศ มีศาสนวัตถุและศาสนทายาทสืบต่อกันมาแล้ว ดังนั้น มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา ต้องเด่นในด้านการสร้างนิสิตให้เป็นทายาททางด้านศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น และนักประวัติศาสตร์ล้านนาอย่างปฏิเสธไม่ได้