มีโจทย์รายวันมาให้ขบคิด และเป็นความสนใจของตัวเองด้วยที่เคยทำงานวิจัยทางด้านการท่องเที่ยว และ งานทางด้านกระบวนการการจัดการความรู้  

ปกติ “การจัดการความรู้” จะเป็นเครื่องมือในการทำงาน เป็นการจัดการเพื่อขับเคลื่อนโครงการ หรือกิจกรรมโดยใช้ความรู้เป็นฐาน มีวัฒนธรรมการเรียนรู้สร้างผลลัพธ์ตามที่คาดหวัง รวมไปถึงการเติบโตขององค์ความรู้ ในกลุ่มคนทำงาน

มีผู้ประสานงานจังหวัดพังงา โทรศัพท์มาหารือเรื่อง “การพัฒนางานสาธารณสุขเพื่อการท่องเที่ยว” โดยผู้ที่ประสานงานมา มีข้อมูลอยู่ชุดหนี่ง และบอกว่าจะใช้ “การจัดการความรู้” ในการพัฒนางานนี้ แต่ยังไม่รู้จะเริ่มต้นอย่างไร???

หากเราจะโฟกัสลงมาในกรอบคิดที่จำเพาะลงมา การท่องเที่ยวจึงเกี่ยวพันกับสุขภาพเป็นอย่างมาก  

  1. ประเด็นที่ 1 การจัดการท่องเที่ยวที่ดีโดยทั่วไปที่เน้นความปลอดภัย ให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมที่ไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ และหลายๆปัจจัยล้วนแล้วแต่เกี่ยวข้องกับงานสาธารณสุขทั้งสิ้น
  2. ประเด็นที่ 2 มุ่ง การจัดการท่องเที่ยวเพื่อสุขภาพ (Health Tourism)โดยตรง เช่น Spa หรือทัวร์สุขภาพ

ตามเอกสารที่ส่งมาเป็นข้อมูลเบื้องต้น วัตถุประสงค์จะเน้นเกี่ยวกับการพัฒนาสถานบริการให้ได้มาตรฐานรองรับการท่องเที่ยว,การป้องกันและควบคุมโรคติดต่อที่เป็นปัญหา รวมไปถึงสุขาภิบาลอาหารและสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อม

มาตรฐานที่ต้องพัฒนามารองรับวัตถุประสงค์นี้คือ มาตรฐานด้านงานสาธารณสุข ที่เน้นการส่งเสริมสุขภาพ ส่วนมาตรฐานทางด้านการแพทย์เป็นการรองรับทางด้านการรักษาพยาบาล(ทั้งฉุกเฉินเเละไม่ฉุกเฉิน)

ปัญหาและความต้องการเท่าที่พูดคุยผ่านโทรศัพท์ในช่วงสั้นๆกับคนทำงาน จึงได้วิเคราะห์สถานการณ์คร่าวๆ ก็คือ

  1. งานนี้เป็นงานนโยบายที่ต้องทำ แต่ไม่รู้จะเริ่มต้นอย่างไร
  2. ใช้ “การจัดการความรู้” เป็นเครื่องมือในการดำเนินการโครงการ/ กิจกรรม
  3. สำนักงานสาธารณสุข เป็นเจ้าภาพหลักในกระบวนการในครั้งนี้
  4. ต้องการการมีส่วนร่วมในภาคีที่เกี่ยวข้องในการจัดการงานสาธารณสุขเพื่อการท่องเที่ยว

แนวคิดที่คุยกันเบื้องต้นจากผู้ประสานงานก็คือ มีเวทีในการให้ความรู้ เรื่อง “การจัดการความรู้” และ ประชุมตามวาระ ตามระยะของโครงการ บทบาทของวิทยากร(ผม) ก็เป็นผู้ให้ความรู้เรื่อง KM. หรือการจัดการความรู้ เพื่อที่จะใช้เป็นเครื่องมือ

ผมเลยมานั่งคิดใหม่ว่า  การจัดการความรู้เป็นเครื่องมือ และการทำงานหากตั้งต้นดี ก็หมายถึงการจัดการความรู้ที่ใช้ตั้งแต่เริ่มต้นอยู่แล้ว การให้ความรู้อาจสอดแทรกไปกับกระบวนการจัดการเวทีไปเรื่อยๆ (ไม่ต้องจัดเวทีให้ความรู้ด้าน KM โดยเฉพาะ- ผมเห็นว่าจะสิ้นเปลืองงบประมาณ) สร้างวัฒนธรรมการจัดการความรู้ที่เนียนไปกับวิถีการทำงาน แบบนี้เส้นทางความสำเร็จน่าจะยั่งยืนและได้มรรคผลอย่างแท้จริง

เมื่อสอบถามถึงความต้องการในการพัฒนาจาก ผู้ประกอบการ ทางผู้ประสานงานบอกว่า “ตื่นตัวกันมาก” และ มีการสะท้อนปัญหาว่า “ระยะห่างของสาธารณสุขกับสถานประกอบการ” ทำให้เชื่อมกันไม่ได้ โดยทางผู้ประกอบการก็ต้องการสนับสนุนทางด้านองค์ความรู้และเกณฑ์มาตรฐานอยู่แล้ว เมื่อพิจารณาเร็วๆ ก็เห็นว่า ทุกฝ่ายพร้อมในการพูดคุย เพราะผลประโยชน์เกิดขึ้นกับทุกฝ่าย เป้นความสำคัญ ความจำเป็นทางนโยบาย และ มาตรฐานที่สถานประกอบการต้องมี

ผมขอให้ข้อเสนอแนะเพื่อเป็นแนวทางดังนี้ครับ

  1. วิเคราะห์ผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholder) ว่ามีใครเกี่ยวข้องบ้าง? เกี่ยวข้องในรูปแบบใด?
  2. เปิดเวทีวิเคราะห์สถานการณ์สภาพปัญหาและความต้องการ ในแต่ละกลุ่มที่เกี่ยวข้อง รวมไปถึงการวางแผนการขับเคลื่อนที่มีช่วงเวลา การประเมินผลที่ชัดเจน
  3. ช่วงดำเนินการ – มีการประเมินผลแบบเสริมพลัง การเปิดเวทีเรียนรู้อย่างสม่ำเสมอ เพื่อสะท้อนปัญหาและร่วมกันหาทางออกร่วมกัน มีการ AAR : After Action Review เป็นวัฒนธรรม
  4. ช่วงสรุปผล(ประจำปี) มีการถอดบทเรียน แบบ Retrospect ที่สรุปบทเรียนการดำเนินการมาทั้งปี พร้อมกับวางแผนการขับเคลื่อนในปีต่อไป

ทั้งหมดเป็นแผนการทำงานโดยคร่าวๆตลอดปีงบประมาณที่ดูไม่ซับซ้อน แต่ต้องการกระบวนการเรียนรู้และการมีส่วนร่วมอย่างเข้มข้น โดยมี “การจัดการความรู้” ตลอดทั้งโครงการ กล่าวคือ

  1.  การมี – มีความรู้อะไร?  เป็นการจำแนก แยกแยะความรู้ ค้นหาความรู้ที่จำเป็นในการทำงาน
  2. การใช้ – ใช้ความรู้อย่างไร? ใช้ความรู้ที่สอดคล้องกับการพัฒนาเชิงประเด็น เพื่อขับเคลื่อนงาน
  3. การสร้าง – สร้างความรู้อย่างไร? สร้างความรู้จากการทำงานผ่านบทเรียน ผ่านนวัตกรรมความคิดต่างๆ
  4. การถ่ายทอด – ถ่ายทอดความรู้อย่างไร? เน้นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และการสร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้ เพื่อต่อยอด

โดยใช้ “การถอดบทเรียน” ให้เป็นวัฒนธรรม การจัดกระบวนการเรียนรู้อย่างสม่ำเสมอ ในบรรยากาศที่สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ (ผ่อนคลาย ได้สาระ)

โดยสรุป : ผมมองว่าไม่จำเป็นต้องบรรยายเรื่อง “การจัดการความรู้”  แต่ลงมือทำงานเลย ตามขั้นตอนและเรียนรู้กันผ่านกระบวนการเรียนรู้ที่มีส่วนร่วมอย่างแท้จริง มีการ ผลิต -สร้าง -ใช้ -ถ่ายทอด ความรู้อยู่ในกระบวนการเรียนรู้ตามปกติ...จากนั้นค่อยๆสะท้อนบทเรียน บทรู้ เหล่านั้นให้คนทำงาน ว่านี่หละ...คือ การจัดการความรู้อย่างแท้จริง ทำให้เนียนๆครับ

 

 

 จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร

27/07/2554

 

 

อ้างอิงภาพจาก : http://aticle.com/health-and-fitness-articles/medical-services-provided-afford-medical-tourism/