สมัชชาสุขภาพ : เครื่องมือสร้างสันติสุขของชาติ

ผมมองว่า “สมัชชาสุขภาพ” เป็นเครื่องมือของการทำงานร่วมกันของบุคคล กลุ่มองค์กรภาคีที่ให้ความสำคัญกับกระบวนการมีส่วนร่วมและเคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ผู้ที่เข้ามาร่วมกันจะให้เกียรติกัน เคารพรับฟังกัน สร้างปฏิสัมพันธ์ที่เน้นแนวราบ บนความเชื่อมั่นของวิถีประชาธิปไตย

สมัชชาสุขภาพ” คืออะไร

เป็นคำถามที่ผู้เขียนได้ยินจากเพื่อนภาคีเครือข่ายท่านหนึ่งถามขึ้นในเวทีสาธารณะที่สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) จัดขึ้นที่อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา เมื่อต้นเดือนมกราคม ๒๕๒๒ ที่ผ่านมา

ผู้เขียนหยิบพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ ขึ้นมาพลิกอ่านดู พบว่าได้ให้คำนิยามของคำว่า “สมัชชาสุขภาพ” ไว้ว่า เป็น “กระบวนการที่ให้ประชาชนและหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องได้ร่วมแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และเรียนรู้อย่างสมานฉันท์ เพื่อนำไปสู่การเสนอแนะนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพหรือความมีสุขภาพของประชาชน โดยจัดให้มีการประชุมอย่างเป็นระบบและอย่างมีส่วนร่วม”

นพ.อำพล จินดาวัฒนะ เลขาธิการคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ ซึ่งร่วมเวทีอยู่ด้วย ได้อธิบายเพิ่มเติมให้กับผู้ร่วมเวทีว่า “สมัชชาสุขภาพ” เป็นกระบวนการประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม เป็นกระบวนการทำงานด้วยยุทธศาสตร์สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา และเป็นกระบวนการพัฒนานโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพแบบมีส่วนร่วม

สมัชชาสุขภาพจึงไม่ใช่เวทีสาธารณะหรือเวทีวิชาการที่องค์กร หน่วยงานต่าง ๆ นิยมจัดกัน เพราะ

สมัชชาสุขภาพต้องมีการจัดประชุมอย่างเป็นระบบ

สมัชชาสุขภาพต้องเปิดโอกาสให้ทุกฝ่ายเข้าร่วม

สมัชชาสุขภาพต้องเป็นเวทีที่มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และร่วมเรียนรู้

สมัชชาสุขภาพต้องเป็นเวทีที่ใช้ปัญญา (ความรู้) ผนวกเข้ากับความสมานฉันท์ (ความรัก)

สมัชชาสุขภาพต้องมีเป้าหมายเพื่อให้ได้นโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพที่ดี

สมัชชาสุขภาพต้องมีเป้าหมายเพื่อการนำนโยบายสาธารณะไปสู่การปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม

ผู้เขียนหันไปเห็นชายวัยห้าสิบเศษยกมือ พร้อมกับก้าวออกมากลางเวที สมองบอกทันทีว่าชายคนนี้คือ “ชัยพร จันทร์หอม” แกนนำคนสำคัญจากจังหวัดตรัง หนึ่งในทีมขับเคลื่อนงานด้านสุขภาพในภาคใต้ 

“ผมมองว่า “สมัชชาสุขภาพ” เป็นเครื่องมือของการทำงานร่วมกันของบุคคล กลุ่มองค์กรภาคีที่ให้ความสำคัญกับกระบวนการมีส่วนร่วมและเคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์  ผู้ที่เข้ามาร่วมกันจะให้เกียรติกัน เคารพรับฟังกัน สร้างปฏิสัมพันธ์ที่เน้นแนวราบ บนความเชื่อมั่นของวิถีประชาธิปไตย ผมเชื่อว่า กระบวนการสมัชชาสุขภาพ ต้องมีหลักคิดมีจิตสำนึกทางสังคมเป็นพื้นฐาน ไม่ได้เป็นเทคนิควิธีการลอย ๆ ต้องมีหัวใจในการทำงาน เส้นทางนี้เป็นเส้นทางพัฒนาการทางสังคมที่เน้นสร้างกระบวนการ สร้างความเข้าอก เข้าใจ หลีกระบบที่ใช้อำนาจและการแบ่งแยกเป็นตัวกำหนดสังคม ซึ่งทั้งอำนาจและการแบ่งแยกเป็นสิ่งที่ทำให้เกิดความขัดแย้ง ความรุนแรงและความไม่สันติสุข แต่ถ้าเราพลิกมาให้ความสำคัญกับกระบวนการมีส่วนร่วมและเคารพศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ และเชื่อมั่นในวิถีประชาธิปไตยเชิงชีวิต  ไม่ใช่ประชาธิปไตยที่มีการออกแบบในตัวบทกฎหมาย  ผมคิดว่า นี่คือ หนทางกระบวนการปฏิสัมพันธ์ของบุคคล กลุ่มคนที่เข้ามาตามแนวคิดสามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขาเป็นฐาน  แล้วเคลื่อนเพื่อก่อให้เกิดทิศทางร่วมในการผลักดัน ทั้งแนวทางปฏิบัติให้บุคคลมีสุขภาวะเพิ่มขึ้น ๆ รวมทั้งครอบครัว ชุมชน และสังคม อาจจะขยายไปถึงครอบครัวระดับโลก ผมมองอย่างนี้”

ผู้เขียนนึกชื่นชมกับเจ้าของคำพูดที่ได้ฟังผ่านไปสักครู่ เพราะได้อธิบายให้เข้าใจถึงหลักพื้นฐานที่ซ่อนฝังอยู่ในวลี “สมัชชาสุขภาพ” ได้อย่างชัดเจน สมองอดคิดต่อไปว่า ถ้าคนทุกกลุ่ม ทุกชุมชน ทุกเครือข่าย ทุกองค์กร ทุกหน่วยงาน นำกระบวนการที่เรียกว่า “สมัชชาสุขภาพ” ไปใช้เพื่อแก้ปัญหาที่พบอย่างพร้อมเพรียงกันโดยยึดหลักพื้นฐานของกระบวนการอย่างจริงจัง ประเทศไทยเราคงจะเป็นประเทศแห่งความสุขอย่างแท้จริง

สุดท้ายที่ผู้เขียนได้รับคำตอบก็คือ “สมัชชาสุขภาพ” นี่แหละคือเครื่องมือสร้างสันติสุขของชาติ.

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน สมัชชาสุขภาพ



ความเห็น (0)