ประเด็นว่า "พูดดีแต่ผิดศีลมีจริงหรือไม่" นี้ ดูค่อนข้างละอายใจเล็กน้อย กับการที่ผมจะมาแสดงความคิดเรื่องศีลเรื่องธรรม เรื่องแบบนี้ สมณะผู้ตั้งอยู่ในศีลธรรมต่างหากจึงจะเหมาะสมในการเสนอความคิด เพราะท่านคิดได้และปฏิบัติให้เห็นได้ด้วย อย่างไรก็ตาม ผมซึ่งไม่ค่อยอะไรกับศาสนาแบบจารีตนัก อยากจะเก็บความคิดบางอย่างไว้ในบันทึกนี้ ซึ่งเป็นความคิดเล็กๆ หากจะปล่อยทิ้งไป ดูจะน่าเสียดายอยู่ทีเดียว โดยเฉพาะเรื่องเกี่ยวกับศีลธรรมที่กำลังจะหมดไปจากใจผมทุกนาที

วันนี้ขณะที่ผมกำลังฟังเพลงคนบ้ายอของคุณเพลิน พรมแดน จากเจ้าประจำคือ youtube จากเนื้อเพลงนั้นทำให้ผมคิดว่า "มีไหม กับการพูดดีแต่ผิดศีล" หวนคิดถึงการทักทายของคนในองค์กร บางครั้งเราจะได้ยินเพื่อนสนิทหรือคนที่เราคุยได้เป็นประจำจะเปรยให้ฟังว่า "ฉันทักไปอย่างนั้นแหละ อันที่จริงไม่อยากทักหรอก" อย่างนี้เป็นต้น ทำให้มานั่งทบทวนว่า แล้วคำพูดที่พูดออกไปดูเป็นกันเอง ไม่มีคำหยาบคายใดๆเลยของเพื่อน มันมีนัยสำคัญอย่างไร หรือว่า นี้คือมารยาทที่พึงแสดงออกกันในสังคม ทำไม "ไม่อยากทักก็ไม่ต้องทัก" ดูจะตรงไปตรงมามากกว่า "ไม่อยากทัก แต่ทักไปอย่างนั้น" อย่างไรก็ตาม คำว่า ไม่อยากทัก แต่ทักไปอย่างนั้น ดูมันจะขัดๆอย่างไรชอบกล เป็นไปได้หรือที่ไม่อยากแล้วทำ หรือไม่อยากพูดแล้วพูด เพราะการที่เราพูดแสดงว่าเราต้องอยากพูดก่อน คงทิ้งประเด็นนี้ไว้เท่านี้ก่อน 

"พูดดีแต่ผิดศีลมีจริงหรือไม่" หรือ "มีไหม กับการพูดดีแต่ผิดศีล" ดูขัดๆไม่แตกต่างจากประเด็นที่ยกตัวอย่างมา "พูดดี" แต่ "ผิดศีล" ซึ่งน่าจะเป็นไปไม่ได้ สิ่งที่เป็นไปได้คือ พูดไม่ดี และผิดศีล คำพูดที่ดีจะผิดศีลได้อย่างไร

ดีในความหมายของ "พูดดีแต่ผิดศีล" นี้ หมายถึง ดี ในความหมายทั่วไป เช่น นาย ก พูดจามีเหตุผล แสดงว่า นาย ก พูดดี ในความหมายทั่วไป การพูดยอ ก็น่าจะเป็นคำพูดที่ดี เช่น แหม..เด็กชายน้อย..เธอช่างเป็นคนขยันจริงๆ ขยันอย่างนี้มีหรือจะอดตาย ทั้งที่ เด็กชายน้อยจอมขี้เกียจ เพิ่งจะขนขยะไปทิ้งครั้งแรกในเดือนนี้ แตกต่างจากคำพูดว่า นี่..เด็กชายน้อย...เธอมันขี้เกียจสันหลังยาว ฯลฯ เมื่อเทียบกับคำพูดตอนต้น ความรู้สึกจากการฟังแตกต่างกันนัก คำยอ ดูอ่อนโยน น่าชื่นใจ แต่คำว่ากล่าว ดูหดหู่ น่าโกรธเคือง

เรามาดูศีลข้อ ๔ ในเบญจศีล ข้อความว่า งดเว้นจากคำพูดเท็จ ปัญหาคือ มีหรือไม่ที่พูดดีแต่ผิดศีล เรารู้อยู่ว่า เด็กชายน้อยถูกครูอนงค์นาถบังคับให้ขนขยะไปทิ้ง เพราะปกติเด็กชายน้อยจะเป็นคนขี้เกียจมาก แต่การที่เราพูดอย่างนั้น เพื่อเสริมพลังทางบวกให้เด็กชายน้อยมีกำลังใจฮึกเหิมในการทำประโยชน์ ดังนั้น เจตนาของเราคือ เสริมพลังบวกให้เด็กชายน้อย แต่เราน่าจะรู้ตัวว่า สิ่งที่เราพูดนั้นไม่ใช่ความจริงเมื่อประมวลภาพรวมพฤติกรรมของเด็กชายน้อย ทำให้เกิดข้อสงสัยว่า คำพูดที่ดูดีแต่ไม่จริง (เท็จ) มันดีจริงหรือ เชื่อว่า หลายคนยอมรับว่า ดีกว่าการด่าทอ แต่ถ้าเอาศีลข้อ ๔ มาประเมิน คำพูดแบบนั้น หมิ่นเหม่ในการละเมิดหรือไ่ม่ หากคำตอบคือ หมิ่นเหม่ ถ้าอย่างนั้น อย่างไรเรียกว่า พูดดี ในทางศีลธรรม 

พูดดี น่าจะอยู่ในกรอบของ "คำจริง (ไม่เท็จ) และเป็นประโยชน์ ตลอดถึง พูดในเวลาที่เหมาะสม" 

การบอกกล่าวเด็กชายน้อยให้มีพลังฮึุกเหิมในการทำประโยชน์มีวิธีเดียวเท่านั้นหรือ มีวิธีอื่นอีกหรือไม่เพื่อให้เป็น คำจริง เป็นประโยชน์ ในเวลาที่เหมาะสม

กรณี การทักทาย เช่น วันนี้น้องแต่งตัวสวยนะ ทั้งที่เรารู้สึกได้ว่า มันไม่สวย แต่เราพูดให้เขาชื่นใจ ก็ดูจะอยู่ในกรอบของ ศีลข้อ ๔ แม้คำพูดนั้น โดยทั่วไปจะมองว่า ดีก็ตาม